III FZ 559/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Gl 1365/21 w przedmiocie wyłączenia sędziów i asesorów w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr 2401-IEW2.4261.24.2021.2 2401-IEW2.4263.20.2021 UNP: 2401-21-172612 w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1365/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") w sprawie ze skargi M. J. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "Dyrektor") z dnia 16 sierpnia 2021 r. w przedmiocie ulgi płatniczej oddalił wniosek Skarżącego o wyłączenie sędziów oraz asesorów. Wymienione postanowienie, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane jest na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). W piśmie inicjującym postępowanie oraz w pismach z dnia 4 listopada 2021 r. i z dnia 25 listopada 2021 r. Skarżący sformułował "wniosek ewentualny" o wyłączenie od orzekania: Asesora WSA Tomasza Dziuka, Asesora WSA Moniki Krywow, Asesora WSA Piotra Pysznego, Asesora WSA Katarzyny Stuły-Marceli, Sędziego WSA Doroty Fleszer, Sędziego WSA Adama Gołucha, Asesora WSA Anety Majowskiej oraz Sędziego WSA Anny Rotter. Uzasadniając zgłoszone żądanie, Skarżący podniósł, iż osoby te nie są sędziami. Zwrócił uwagę, że zostały one powołane na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), co w jego ocenie z definicji uniemożliwia uznanie, że skład wyznaczony do rozpoznania sprawy, w którym osoby te będą zasiadać, jest prawidłowy i zgodny z prawem. Poszczególni sędziowie i asesorzy, których dotyczył wniosek, złożyli oświadczenia o braku podstaw do ich wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. W ocenie WSA w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziów i asesorów sądowych objętych wnioskiem Skarżącego. Od powyższego postanowienia Skarżący wywiódł zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i skierowanie do ponownego rozpoznania, względnie o wyłączenie wnioskowanych osób od orzekania w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Ustawodawca w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") wyraźnie zróżnicował podstawy wyłączenia sędziego. W art. 18 p.p.s.a. zamieścił katalog tych przypadków, w których wyłączenie następuje z mocy prawa (iudex inhabilis) natomiast w art. 19 zawarł szerszą klauzulę, nakazującą wyłączenie sędziego w innych przypadkach, w których istnieje okoliczność tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (iudex suspectus). Rozróżnienie przypadków iudex inhabilis i iudex suspectus ma istotne znaczenie, nie tylko dlatego, że w pierwszym z przypadków wyłączenie następuje z mocy prawa, a w drugim na wniosek sędziego lub strony, ale również z uwagi na określone następstwa (skutki) naruszenia tych przepisów. W przypadku, gdy ma miejsce którakolwiek podstawa wyłączenia wyliczona w art. 18 § 1 p.p.s.a., wyłączenie zachodzi z mocy prawa, a konsekwencją orzekania przez sędziego, co do którego taka okoliczność zachodzi, jest nieważność postępowania uregulowana w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Natomiast następstwa orzekania przez sędziego, co do którego zachodziłaby podstawa wyłączenia z art. 19 p.p.s.a. nie zostały zakwalifikowane jako podstawy nieważności postępowania. Jak wskazuje się w orzecznictwie i literaturze, wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziów i asesorów sądowych. Z tego też względu na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. należało oddalić rozpatrywany wniosek. W realiach rozpoznawanego wniosku o wyłączenie wskazanych na wstępie sędziów oraz asesorów Skarżący stwierdził, że jego żądanie ma charakter "ewentualny". W toku rozpoznania sprawy, w tym także na etapie wyrokowania, na żadnym etapie w postępowaniu nie brali udziału wskazani sędziowie oraz asesorowie. W zakresie, w jakim wniosek się do nich odnosi, należy zatem stwierdzić, iż skoro dla potrzeb zastosowania powołanych wyżej przepisów o wyłączeniu, konieczne jest zaistnienie "w danej sprawie" okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów i asesorów, to ich wyłączenie jest niedopuszczalne. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uważa wskazanie na wyroki NSA z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 3626/21 oraz III FSK 4104/21, w których skład orzekający stwierdził, że w aspekcie unijnych i konwencyjnych standardów prawa do sądu, można uznać, że jeżeli w składzie orzekającym wojewódzkiego sądu administracyjnego zasiada sędzia bądź asesor sądowy, spełniający konstytucyjne standardy niezależności, niezawisłości i bezstronności, nawet jeżeli został powołany przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., to taki sąd należy uznać za sąd europejski w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1-3 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Nie można też pominąć wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 29 marca 2022 r. wydanego w sprawie C-132/20. W opinii NSA sprawa ta ma znaczenie również dla procedury powoływania sędziów z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. W tezie drugiej tegoż wyroku, Trybunał stwierdził: "Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, art. 47 Karty praw podstawowych oraz art. 7 ust. 1 i 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie uznaniu za niezawisły i bezstronny sąd, ustanowiony uprzednio na mocy ustawy, składu orzekającego sądu państwa członkowskiego, w którym zasiada sędzia, którego pierwsze powołanie do pełnienia urzędu lub kolejne powołania do sądu wyższej instancji nastąpiły albo w wyniku wyłonienia jego kandydatury do powołania do pełnienia urzędu sędziego przez organ ukształtowany na podstawie przepisów ustawowych, które następnie zostały uznane przez sąd konstytucyjny tego państwa członkowskiego za niekonstytucyjne, albo w wyniku wyłonienia jego kandydatury do powołania do pełnienia urzędu sędziego przez organ ukonstytuowany zgodnie z prawem, jednak po przeprowadzeniu postępowania, któremu brakowało transparentności, które nie było jawne i w ramach którego nie przysługiwała droga odwoławcza do sądu, ponieważ tego rodzaju nieprawidłowości nie mają takiego charakteru i wagi, by stworzyć rzeczywiste ryzyko, iż pozostałe władze, w szczególności władza wykonawcza, mogłyby skorzystać z nienależnych im uprawnień dyskrecjonalnych, zagrażając prawidłowości skutku, do którego prowadzi procedura powołania, i wzbudzając w ten sposób w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności danego sędziego lub danych sędziów". Podsumowując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach słusznie stwierdził, iż stanowisko Skarżącego kwestionujące legitymację osób, których dotyczy wniosek do orzekania z uwagi na powołanie ich do pełnienia urzędu przez tzw. "nową KRS", pozostaje bez znaczenia dla tej sprawy (podobnie orzekł NSA w innych sprawach Skarżącego, sygn. akt: III FZ 833/21, III FZ 834/21, III FZ 6/22, III FZ 95/22, III FZ 96/22, III FZ 311/22). Zatem, skoro Skarżący nie powołał we wniosku żadnych okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18 oraz art. 19 p.p.s.a., a przy tym sędziowie oraz asesorzy sądowi, których żądanie strony dotyczyło, w złożonych przez siebie oświadczeniach nie dopatrzyli się podstaw do wyłączenia, a także sąd orzekający przesłanek takich się nie dopatrzył w granicach wniosku ani z urzędu – to wniosek Skarżącego należało oddalić. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.