III SA/Wa 884/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi G. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów na postępowanie egzekucyjne oddala skargę UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. (dalej NUS) prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku G.Z., na podstawie wystawionego przez Prezydenta Z. (dalej Prezydent) tytułu wykonawczego z [...] października 2019 r. nr [...], obejmującego zaległości w podatku od nieruchomości za okres od stycznia do czerwca 2019 r. na łączną kwotę 316 zł należności głównej. W celu realizacji dochodzonych należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] listopada 2019 r. dokonał skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. Przedmiotowe zajęcie wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało odebrane przez zobowiązanego 11 grudnia 2019 r, zaś przez bank 26 listopada 2019 r. W dniu 26 listopada 2019 r. G.Z. złożył osobiście do NUS pismo, w którym wniósł o pilne umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwrot środków pieniężnych łącznie z kosztami egzekucyjnymi oraz kosztami bankowymi związanymi z tym postępowaniem. Pismem z 29 listopada 2019 r. NUS wezwał Pana G.Z. do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie czy stanowi ono skargę na czynność egzekucyjną, czy też zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na powyższe pismami z dnia 16 grudnia 2019 r. G.Z. poinformował, że wnosi zarzuty do postępowania egzekucyjnego i prosi o rozpatrzenie pisma zgodnie z jego treścią. NUS przy piśmie z 20 grudnia 2019 r. przesłał pismo z 26 listopada 2019 r. sprecyzowane pismami z 16 grudnia 2019 r. do Wierzyciela, tj. do Prezydenta, celem zajęcia stanowiska w zakresie zgłoszonych zarzutów. Postanowieniem z [...] grudnia 2019 r., wydanym na podstawie art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej Upea) w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej Kpa), NUS zawiesił postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów. W zażaleniu na to postanowienie zobowiązany wskazał, że art. 12 § 1 i art. 35 § 1 i 3 Kpa regulują terminy procesowe organów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zatem nie można zgodzić się z twierdzeniem organu egzekucyjnego o nieistnieniu terminu na zajęcie stanowiska przez wierzyciela. Skarżący zwrócił uwagę, że terminem prawa materialnego jest termin, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych. Upływ takiego terminu powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub brak możliwości jego realizacji. Do terminów prawa materialnego należą m.in. terminy z art. 35 § 1 i 3, art. 146 § 1, czy art. 156 § 2 Kpa. Wobec powyższego G.Z. wnosi, aby NUS ponownie rozpoznał sprawę w trybie art. 154 i art. 155 Kpa. Postanowieniem z [...] lutego 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej DIAS), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144, art. 97 § 1 pkt 4 i art. 101 Kpa oraz art. 18 Upea, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu DIAS wskazał, że wniesienie zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 Upea wszczyna postępowanie administracyjne, które kończy się wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie zasadności zarzutów. Postępowanie, którego celem jest ocena zasadności zarzutów jest postępowaniem incydentalnym (wpadkowym), które toczy się w ramach procedury postępowania egzekucyjnego. Związek postępowań wpadkowych z postępowaniem głównym przejawia się w tym, że sposób zakończenia postępowania wpadkowego ma wpływ na dalszy tok postępowania głównego. Postępowanie administracyjne w sprawie zarzutów egzekucyjnych wszczynane jest w toku postępowania egzekucyjnego, nie jest jednak stricte postępowaniem egzekucyjnym. Oceniając natomiast zasadność zawieszenia w niniejszej sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa postępowania administracyjnego dotyczącego zarzutów egzekucyjnych, DIAS wskazał, że postępowanie administracyjne zawiesza się między innymi, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym w rozumieniu tego przepisu mogą być wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Należy zatem przyjąć, że zagadnieniem wstępnym w rozumieniu powyższego przepisu może być tylko zagadnienie prawne, którego rozstrzygnięcie należy do właściwości innego organu lub sądu i zagadnienie to może być odrębnym przedmiotem postępowania przed takim organem lub sądem. Innym organem w rozumieniu przedmiotowego przepisu nie musi być organ administracji publicznej, lecz każdy inny, z wyłączeniem sądów powszechnych, organ upoważniony do rozstrzygania kwestii prawnych. DIAS podkreślił, że NUS zobligowany był wystąpić do wierzyciela - prezydenta o zajęcie stanowiska w sprawie zarzutów. Dopiero po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, organ egzekucyjny obowiązany będzie do wydania postanowienia w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, o czym stanowi § 4 art. 34 Upea. W związku z powyższym NUS słusznie uznał, że rozstrzygnięcie w sprawie zarzutów uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ, tj. zajęcia stanowiska w sprawie przez Prezydenta. Tym samym NUS prawidłowo zastosował art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. DIAS zauważył, że jakkolwiek Upea wyraźnie określa termin, w którym zarzuty mogą zostać wniesione, to jednak, jak trafnie zauważył NUS, nie precyzuje terminu w jakim wierzyciel winien zająć stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów. Niemniej jednak zauważyć przy tym należy, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się przepisy art. 35-38 Kpa odnoszące się do terminów załatwiania spraw. DIAS dodał, że jego zadaniem była ocena prawidłowości postępowania NUS i w konsekwencji - osiągnięcie celu postępowania, jakim jest rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w przedmiocie zawieszenia postępowania. W postępowaniu tym nie dokonuje się natomiast prawidłowości oceny działań podejmowanych przez wierzyciela, nie będącego jednocześnie organem egzekucyjnym. Niemniej jednak wierzyciel również zobowiązany jest stosować się do wspomnianych powyżej przepisów art. 35-38 Kpa. Jeśli G.Z. ma wątpliwości co do przestrzegania terminów załatwiania spraw przez wierzyciela, to winien wystąpić do Prezydenta o udzielenie stosownych wyjaśnień w tej kwestii bądź też skorzystać z instytucji ponaglenia, o której mowa w art. 37 § 1 Kpa. DIAS podkreślił, że w sprawie tej wydane zostało także w dniu [...] grudnia 2019 r. postanowienie którym na podstawie art. 35 § 1 Upea NUS zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie prowadzi do wykonania ciążących na zobowiązanym obowiązków, nie stanowi też zakończenia (umorzenia) postępowania egzekucyjnego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest instytucją tamującą bieg tego postępowania. Osoba, na której ciąży obowiązek wykonania egzekwowanej należności w okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostaje więc nadal zobowiązaną do jego wykonania, a jedynie organ egzekucyjny nie może podejmować wobec niej czynności egzekucyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G.Z. wniósł o uchylenie lub zmianę postanowienia DIAS z [...] lutego 2020 r. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że ochrona własności jest jedną z zasad naczelnych ustroju Rzeczypospolitej Polskiej, zaś artykuł 21 Konstytucji zapewnia ochronę własności niezależnie od tego. jakiemu podmiotowi prawo to przysługuje. W artykule 21 ochronie, na podstawie tego przepisu podlegają także inne prawa majątkowe, których ochrona wynika z artykułu 64 Konstytucji. Obowiązek ochrony własności wywodzony z Konstytucji spoczywa głównie na organach państwa. Prawo własności nie ma. co prawda, charakteru absolutnego i podlega różnym ograniczeniom - nie mniej jednak działania organów winny brać pod uwagę wagę zapisów Konstytucji. W przedmiotowym przypadku organ podatkowy, wszczynając egzekucję, winien mieć na uwadze że ustrojodawca przyznaje każdemu prawo do własności i innych praw majątkowych Wartości te (czyli własność, inne prawa majątkowe) podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej, a własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Z konstytucyjnej gwarancji własności wynikają również pozytywne obowiązki państwa, takie jak stworzenie dokładnych reguł prawno-instytucjonalnych funkcjonowania stosunków majątkowych poprzez ukształtowanie podstawowych instytucji prawnych konkretyzujących treść prawa własności oraz określenie jego granic (tak w wyrokach TK o sygn, akt K 2/98 i K 23/98), zaś na płaszczyźnie proceduralnej ustanowienie procedur i środków prawnych zapewniających ochronę własności i innych praw majątkowych. Z powiązania: zasad ogólnych (zawartych w rozdziale drugim ustawy kodeks postępowania administracyjnego), zasad prowadzenia postępowania egzekucyjnego (zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) i konstytucyjnej zasady ochrony własności, wynika bezspornie, że organ podatkowy - wszczynając postępowanie egzekucyjne, obowiązany był do nadzwyczajnej staranności w zakresie ustalenia stanu faktycznego dającego podstawę do podjęcia postępowania egzekucyjnego. Materiał dowodowy, uzasadniający wszczęcie postępowania egzekucyjnego (a także jego ocena) winien być zebrany jeszcze przed sporządzeniem upomnienia. Całkowicie nietrafne jest zatem stanowisko organu egzekucyjnego i organu nadrzędnego stwierdzające że zajęcie stanowiska przez wierzyciela wymaga podjęcia, przez ten organ, postępowania wyjaśniającego. Roszczenie winno być bezsporne, a jego bezsporność nie może być przedmiotem kolejnego "postępowania wyjaśniającego" po zgłoszeniu zarzutów przez stronę. Musi być bezsporne również w przypadku gdy strona zarzutów nie podnosi. Zatem, z podniesionych okoliczności, zasady legalizmu i zasady zaufania do organów władzy wynika, że organ winien załatwić sprawę niezwłocznie (art. 35 § 1 Kpa). Uzupełnianie materiału dowodowego i prowadzenie "postępowania wyjaśniającego" jest niedopuszczalne. Skarżący podkreślił, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem organów o obowiązku strony - ponaglenia organu do wykonania ciążącego na nim obowiązku. Instytucja ponaglenia nie służy przywracaniu terminów obowiązujących organy. W tym miejscu należy wskazać, że w nauce prawa termin traktowany jest jako dodatkowe zastrzeżenie czynności prawnej, przez które skutek tej czynności zostaje ograniczony w czasie. Termin w stosunkach administracyjnoprawnych wprowadzany jest do konstrukcji instytucji prawnej zarówno przez przepisy prawa materialnego, jak i przepisy prawa procesowego. O charakterze terminu decyduje jego funkcja w obrocie prawnym. Okresy, w których może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotów w ramach administracyjnoprawnych stosunków materialnych, stanowią terminy materialne. Określają one i zarazem stabilizują sytuację prawną podmiotów, których pozycja zostaje zdeterminowana na podstawie zdarzeń, dla których czas odgrywa zasadniczą rolę. DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z 20 czerwca 2020 r. skarżący zawarł uwagi polemiczne do odpowiedzi na skargę oraz podtrzymał w całości wniesioną skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej Ppsa) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także postanowienie, rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Stosownie natomiast do art. 120 Ppsa, w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Skarga jest niezasadna. Przystępując do oceny wniesionego środka zaskarżenia należy wskazać, że DIAS w sposób precyzyjny i właściwy wyjaśnił powody zawieszenia postępowania przez NUS. Trzeba dodatkowo podkreślić, że działania podejmowane przez organ egzekucyjny stanowiły efekt unormowań, które jednoznacznie nakładały na ów organ obowiązek podjęcia konkretnych czynności procesowych, a mianowicie: przekazania zarzutów wierzycielowi celem zajęcia stanowiska w sprawie tych zarzutów oraz zawieszenia postępowania do czasu zajęcia stanowiska przez wierzyciela. Podstawy zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej określa art. 33 § 1 Upea. Konieczność uprzedniego uzyskania stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów wynika z art. 34 § 1 Upea. Z kolei zawieszenie postępowania do czasu uzyskania wspomnianego stanowiska, zważywszy, że jest ono dla organu egzekucyjnego w większości przypadków wiążące, wynika z art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w zw. z art. 18 Upea. Stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów jest niewątpliwie zagadnieniem wstępnym dla ich rozpoznania przez organ egzekucyjny. Wierzyciel wypowiada się co do zgłoszonych zarzutów, gdyż ma on najlepsze rozeznanie odnośnie kluczowych kwestii, tj. np. w zakresie istnienia bądź nieistnienia egzekwowanego obowiązku. Należy podkreślić, że wszystkie wymienione czynności procesowe nie zależały w tej sprawie od oceny organu, gdyż miały charakter obligatoryjny. Organ egzekucyjny nie był zarazem wierzycielem dochodzonych należności. Musiał zatem wystąpić do Prezydenta o zajęcie stanowiska. Skoro zaś rozpatrzenie zarzutów mogło nastąpić dopiero po zajęciu stanowiska przez wierzyciela, to zasadnym było również zawieszenie postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów. Wbrew temu co twierdzi skarżący, tak z mocy obowiązującego prawa przebiega weryfikacja zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ wszczyna postępowanie egzekucyjne, zaś zobowiązany ma prawo kwestionować jego zasadność w oparciu o zarzuty sformułowane na podstawie art. 33 § 1 Upea. Zgłoszenie zarzutów wszczyna postępowanie wpadkowe dot. zgłoszonych zarzutów, które podlegają rozpoznaniu w oparciu o art. 34 tej ustawy. Zgadzając się z poglądem strony, że stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów wierzyciel winien przedstawić niezwłocznie, Sąd wskazuje, iż wywody skargi oraz uzupełniającego skargę pisma procesowego, nie miały wpływu na legalność podjętego rozstrzygnięcia. Jak już bowiem podkreślono, obowiązkiem organu egzekucyjnego było wystąpienie do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów, co zarazem czyniło również koniecznym zawieszenie postępowania wpadkowego, zainicjowanego tymi zarzutami. Z powyższych względów skarga okazała się niezasadna, bowiem zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające były zgodne z prawem. Z tych względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 Ppsa.