II SA/Łd 701/22

SENTENCJA Dnia 28 października 2022 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2022 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 czerwca 2022 r. nr SKO.4110.88.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Grabów z dnia 24 maja 2022 roku nr GOPS.4700.22.2022. ał UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r., nr SKO.4110.88.2022, na podstawie art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 3 pkt 1, pkt 2, pkt 2a, pkt 6, art. 4, art. 5 ust. 1, ust. 8 i art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania K.S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Grabów z dnia 24 maja 2022 r., nr GOPS.4700.22.2022 o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Jak wynika z akt administracyjnych, Wójt Gminy Grabów decyzją z dnia 24 maja 2022 r. orzekł o odmowie przyznania K.S. prawa do zasiłku rodzinnego na dzieci: K.S. i N.S.-W. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko K.S.. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 5-6, art. 8-10, art. 11a, art. 12a, art. 13-15, art. 20 ust. 3, art. 23-26, art. 32 ust. 1d i ust. 2 u.ś.r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż powodem odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń było przekroczenie kryterium dochodowego. W odwołaniu od powyższej decyzji K.S. wskazała, iż jest po rozwodzie, natomiast dochód z gospodarstwa rolnego został przez organ uwzględniony w całości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i cytując treść przepisów prawa wskazał, iż zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (art. 5 ust. 1 u.ś.r.). Przy czym "dochód rodziny" to suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.). Zgodnie z art. 5 ust. 8 u.ś.r., w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 1256 i 1309). Prezes Głównego Urzędu Statystycznego obwieszczeniem z dnia 22 września 2021 r. ogłosił wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2020 roku, który wynosi 3 819 zł. Jak wskazało Kolegium, rodzina wnioskodawczyni składa się z 3 osób, czyli samej wnioskodawczyni oraz dzieci: K.S. i N.S.-W. Na podstawie złożonego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 13 maja 2022 r., dotyczącego okresu zasiłkowego 2021/2022 oraz zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy dokumentów, organ I instancji uznał, iż miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 913,11 zł, a zatem przekracza ustawowy próg dochodowy, tj. kwotę 674 zł. W ocenie Kolegium, wyliczenie to jest prawidłowe. Z ustaleń Kolegium wynika, iż dochód osiągnięty przez rodzinę wnioskodawczynię w 2020 r. wyniósł łącznie 32 871,90 zł (w jego skład wchodzi: dochód niepodlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym uzyskany z tytułu: zasiłku chorobowego określonego w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych w wysokości 1800 zł, dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 5,4062 ha w wysokości 20 646,28 zł (5,4062 ha x 3 819 zł) oraz alimentów na rzecz dzieci w wysokości 10 425,62 zł). Wobec tego miesięczny dochód rodziny wyniósł: 2 739,33 zł (32 871,90 zł : 12 miesięcy), a zatem miesięczny dochód netto na jednego członka rodziny wynosi 913,11 zł (2 739,33 zł : 3 osoby) i przekracza ustawowy próg dochodowy wynikający z art. 5 ust. 1 u.ś.r. Przy czym, kryterium dochodu rodziny zostało przekroczone o kwotę 717,33 zł, tj. 2 739,33 zł (miesięczny dochód rodziny liczony: 913,11 zł x 3 osoby) – 2 022 zł (kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń liczone: 674 zł x 3 osoby). Kwota wnioskowanych świadczeń rodzinnych jest niższa od kwoty, o którą został przekroczony dochód, zatem nie została spełniona przesłanka art. 5 ust 3a u.ś.r. Z tego powodu – jak wskazało Kolegium – zasiłek rodzinny wraz z dodatkami odwołującej nie przysługują. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczącej wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z zaświadczeniem Wójta Gminy Grabów, odwołująca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 5,4062 ha i wielkość ta została prawidłowo przez organ I instancji uwzględniona przy ustaleniu dochodu rodziny, zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 8 u.ś.r. Pomimo rozwodu, odwołująca posiada majątek wspólny z byłym mężem, jednakże do chwili zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Łęczycy Wydział I Cywilny o podział majątku wspólnego, zarówno organ I instancji, jak i Kolegium nie są władne do dokonania samodzielnego ustalenia jaka część gospodarstwa rolnego należy do odwołującej. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze K.S. wskazała, iż z mężem jest po rozwodzie, nie mieszka z nim w gospodarstwie rolnym, z którego zresztą została wymeldowana. Skarżąca nie korzysta z dochodów z gospodarstwa rolnego, które pobiera jej były mąż. Skarżąca natomiast utrzymuje dzieci z świadczenia wychowawczego i alimentów. Postępowanie o podział majątku jest w toku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że skarga K.S. została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) – dalej: ustawa covidowa. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowych spraw jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z dnia 25 sierpnia 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, iż pomimo wezwania w zakreślonym terminie zarówno skarżąca, jak i uczestnicy postępowania nie złożyli oświadczenia, co do posiadanych możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie. Powyższe skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z dnia 26 września 2022 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu spraw na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które czyniły koniecznym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Na wstępie zauważyć należy, że ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 615), dalej określanej również jako ustawa, definiując pojęcie gospodarstwa rolnego w art. 3 pkt 6 poprzez odwołanie się w tym względnie do przepisów ustawy o podatku rolnym, nie zawiera definicji pojęcia "posiadanie gospodarstwa rolnego". Jednocześnie ustawa wiąże z posiadaniem takiego gospodarstwa obowiązek doliczenia do dochodu rodziny dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego, w sposób szczegółowy określając sposób liczenia tego dochodu. Treść art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333) świadczy o tym, że ustawodawca nakazuje liczyć ten dochód w sposób szacunkowy, w zupełnym oderwaniu od faktycznie uzyskiwanego dochodu. Ponieważ brak jest legalnej definicji posiadania gospodarstwa rolnego na użytek stosowania przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalając, co należy rozumieć pod tym pojęciem, konieczne jest dokonanie analizy innych przepisów znajdujących się w tej ustawie, a dotyczących kwestii związanych z dochodem z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 5 ust. 8a ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z kolei w myśl art. 5 ust. 8b. Ustalając dochód rodziny uzyskany przez dzierżawcę gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę na zasadach, o których mowa w ust. 8a, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. ust. 8c. Ustalając dochód rodziny uzyskany z wydzierżawionego od Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa gospodarstwa rolnego, dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy. Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że z posiadaniem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mamy do czynienia wówczas, gdy osoba występująca z wnioskiem o przyznanie świadczenia jest właścicielem takiego gospodarstwa lub jego wieczystym użytkownikiem albo też włada tym gospodarstwem na podstawie takiego tytułu prawnego, który upoważnia ją do oddania tego gospodarstwa w dzierżawę (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r. sygn. I OSK 976/10, w uzasadnieniu którego Sąd ten wskazał, że w rozumieniu u.ś.r. "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, to jest w dzierżawę lub w użytkowanie - wyrok dostępny w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych). W niniejszej sprawie, jak wynika z przekazanych akt organy administracji nie ustaliły czy skarżąca jest faktycznie właścicielką gospodarstwa rolnego. Z treści zaświadczenia z dnia 28 września 2021r. wydanego przez Wójta Gminy Grabów nie wynika, że skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Zaświadczenie to potwierdza jedynie fakt figurowania skarżącej jako podatnika podatku rolnego. Natomiast zaświadczenie z dnia 26 lutego 2022r. wydane przez Sąd Rejonowy w Łęczycy potwierdza jedynie, że strona ma sprawę o podział majątku ale z akt przekazanych do sądu nie wynika co wchodzi w skład tego majątku. W aktach sprawy nie ma ani nr księgi wieczystej ani nawet wypisu z rejestru gruntów. Z zebranego materiału dowodowego wynika natomiast na pewno fakt, że strona nie jest obecnie posiadaczem gospodarstwa rolnego. Stąd też organy administracji nie weryfikując w sposób prawidłowy prawa własności skarżącej do gospodarstwa rolnego, dopuściły się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien ustalić czy skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego odpowiednio to dokumentując oraz czy doszło już do zakończenia postepowania o podział majątku. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, uznać je należy za niezasadne. Gdyby bowiem okazało się, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy, to organy słuszne wliczyły dochód z gospodarstwa rolnego do dochodów strony. Ustawodawca bowiem, jeśli chodzi o posiadanie gospodarstwa rolnego i obliczanie w związku z tym dochodu z takiego gospodarstwa, przewidział szacowanie tego dochodu niezależnie od faktycznych zysków (lub strat) jakie ono przynosi, a więc i niezależnie od tego, czy ktoś prowadzi działalność rolniczą czy też nie. Reasumując, wskazane wyżej naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik postępowania i z tych względów na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak pkt 1 sentencji wyroku k.ż.