I SA/Lu 199/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Małysz po rozpoznaniu w dniu 15 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2016 r. postanawia - odrzucić skargę. UZASADNIENIE 22.03.2019 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarga M. D., działającego przez pełnomocnika – radcę prawnego, na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2016 r. Zawarty w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy (w zakresie całkowitym) został zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Lu 85/19, po czym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skierował do pełnomocnika skarżącego wezwanie z 12.04.2019 r. do usunięcia braku formalnego tego wniosku przez wypełnienie druku PPF i przesłanie go do sądu w terminie 7 dni od doręczenia wezwania. Wezwanie, wraz z którym przesłany został formularz PPF, doręczone pełnomocnikowi skarżącego 23.04.2019 r., pozostało bezskuteczne, wobec czego zarządzeniem z 15 maja 2019 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pozostawił przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. 29.05.2019 r. pełnomocnik skarżącego powiadomił sąd o wypowiedzeniu wszelkich pełnomocnictw od M. D.. Następnie zarządzeniem z 26 czerwca 2019 r. (k-45 akt sądowych I SA/Lu 199/19) skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od opisanej na wstępie skargi w kwocie [...]zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia zostało doręczony skarżącemu 9.07.2019r. (k-48). 16.07.2019 r. wpłynęło do sądu pismo skarżącego (data pisma - 11.07.2019 r.) o tytule "zażalenie na zarządzenie nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym". W piśmie tym skarżący zarzucił naruszenie art. 163 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie - Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", przez błąd co do prawa, oraz art. 220 p.p.s.a. przez pozostawienie bez rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów. Powołując się na swoją trudną sytuację finansową, skarżący sformułował żądanie przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pismo z 11.07.2019 r., o którym mowa, ze względu na zawarte w nim treści uznano za wniosek o przyznanie prawa pomocy i zarejestrowano go pod sygn. akt I SPP/Lu 144/19. W konsekwencji, z uwagi na wymóg określony w art. 252 § 2 p.p.s.a., w piśmie z 18.07.2019 r. skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych wniosku przez wypełnienie urzędowego formularza "druk PPF" (dołączonego do wezwania) i odesłanie na adres sądu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, z pouczeniem, że niewykonanie wezwania spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Przesyłka ta, po dwukrotnym awizowaniu, wróciła do sądu jako niepodjęta w terminie, z wynikającym z art. 73 § 4 p.p.s.a. skutkiem doręczenia 8.08.2019 r., zaś wezwanie nie zostało wykonane. W tej sytuacji referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wydał 26 sierpnia 2019 r. zarządzenie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. W uzasadnieniu tego zarządzenia, podobnie jak w uzasadnieniu zarządzenia z 15 maja 2019 r., o którym mowa wyżej, wyjaśnione zostało w szczególności, że zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, zaś z art. 257 p.p.s.a. wynika, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W uzasadnieniu wskazano także, że przyczyną pozostawienia bez rozpoznania wniosku skarżącego z 11.07.2019 r. było nieusunięcie przez skarżącego, pomimo prawidłowego wezwania, braków formalnych wniosku polegających na niezłożeniu wniosku na formularzy urzędowym PPF. Argumenty te zostały przywołane także w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26 września 2019 r., sygn. akt I SPP/Lu 144/19, wydanego na skutek sprzeciwu skarżącego, którym to postanowieniem wymienione zarządzenie z 26 sierpnia 2019 r. zostało utrzymane w mocy. Odpis postanowienia z 26 września 2019 r. wraz z pouczeniem, że od postanowienia nie przysługują środki zaskarżenia, doręczono skarżącemu 7.10.2019 r. Jednocześnie doręczono skarżącemu pismo z 1.10.2019 r. zawierające wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, wynikającej z zarządzenia z 26.06.2019 r., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi (k-53,54). Skarżący nie uiścił wpisu od skargi, natomiast w piśmie z 9.10.2019 r. (data pisma; data wpływu – 14.10.2019 r.) złożył zażalenie na postanowienie z 26 września 2019 r. oraz ponowny (tj. trzeci) wniosek o przyznanie prawa pomocy (według tytułu – w zakresie częściowym, według treści pisma – w zakresie całkowitym). Zażalenie, o którym mowa, zostało odrzucone postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 24 października 2019 r., sygn. akt I SPP/Lu 144/19. Zawarty w piśmie z 9.10.2019 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy został natomiast zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Lu 191/19 i – analogicznie jak przy poprzednio wniesionych wnioskach skarżącego o przyznanie prawa pomocy – doręczono skarżącemu formularz urzędowy PPF oraz wezwanie do usunięci braków formalnych wniosku przez wypełnienie urzędowego formularza PPF i odesłanie go na adres sądu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Następnie, ze względu na fakt, że skarżący nie usunął braków formalnych wniosku w zakreślonym, wynikającym z przepisów prawa, terminie, zarządzeniem z 21 listopada 2019 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pozostawił wniosek bez rozpoznania, a sąd utrzymał to zarządzenie w mocy postanowieniem z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt I SPP/Lu 191/19. Odpis wymienionego postanowienia został doręczony skarżącemu 17.01.2020 r. z pouczeniem, że od postanowienia nie przysługują środki odwoławcze. Pomimo tego pouczenia, w piśmie z 20.01.2020 r. (data pisma; data wpływu – 23.01.2020 r.) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 19 grudnia 2019 r. W tym miejscu należy odnotować, że w piśmie z 20.01.2020 r., o którym mowa wyżej, zawarty został także wniosek o wyłączenie od orzekania sędzi NSA Danuty Małysz. Wniosek ten został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 13 lutego 2020 r. (k-70-73), utrzymanym w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 sierpnia 2020 r., sygn. akt I FZ 172/20 (k-95-97). 17.01.2020 r. doręczono skarżącemu również ponowne wezwanie (pismo z 31.12.2019 r.) do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, wynikającej z zarządzenia z 26 czerwca 2019 r., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi (k-64,65). Skarżący także i na to wezwanie nie uiścił wpisu należnego od skargi, lecz 21.01.2020 r. wniósł następne (czwarte) pismo (data pisma 20.01.2020 r., data wpływu – 23.01.2020 r.) zawierające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie I SA/Lu 199/19. Wniosek ten został zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Lu 29/20. W wezwaniu z 30.01.2020 r. do usunięcia braków formalnych wniosku zawartego w piśmie z 20.01.2020 r., poza wezwaniem do usunięcia braków tego wniosku, analogicznym do poprzednich, opisanych wyżej, referendarz sądowy pouczył skarżącego, że niezłożenie wniosku na urzędowym formularzu w zakreślonym terminie skutkować będzie nie tylko pozostawieniem wniosku bez rozpoznania, ale także uznaniem, że nieskładanie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu stanowi nadużycie prawa w celu przedłużania postępowania sądowego, w konsekwencji zaś – odrzuceniem skargi (k-4 akt I SPP/Lu 29/20). Formularz PPF załączono do wezwania, a przesyłka zawierająca te dokumenty doręczona została skarżącemu 6.02.2020 r. (k-6 akt I SPP/Lu 29/20). Pomimo przytoczonego pouczenia skarżący nie wykonał wezwania, tj. nie złożył wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, 10.02.2020 r. skarżący wniósł natomiast zażalenie na przedmiotowe wezwanie, w którego treści zawarł wniosek o wyłączenie od orzekania referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcina Małka. Postanowieniem z 6 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił wniosek o wyłączenie wymienionego referendarza sądowego (k-12-15 akt I SPP/Lu 29/20), a odpis tego postanowienia został doręczony skarżącemu 18.03.2020 r. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i jest prawomocne. Kolejny (piąty) wniosek o przyznanie prawa pomocy ("o zwolnienie z kosztów sądowych") skarżący zawarł w zażaleniu na postanowienie sądu z 13 lutego 2020 r. (oddalające wniosek o wyłączenie sędziego). Wniosek ten oznaczono sygn. akt I SPP/Lu 86/20 i w piśmie z 3.04.2020 r. wezwano, tak jak uprzednio, do usunięcia braków formalnych wniosku przez jego złożenie na formularzu PPF w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, przy czym wymieniony formularz załączono do wezwania. Także i w tym przypadku, pomimo doręczenia wezwania skarżącemu 12.05.2020 r. w trybie art. 73 p.p.s.a. (por. także k-7-9 akt I SPP/Lu 86/20), nie zostało ono zrealizowane. Spowodowało to pozostawienie wniosku bez rozpoznania zarządzeniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 26 maja 2020 r., które (w odpisie) zostało skarżącemu doręczone 15.06.2020 r. (w trybie art. 73 p.p.s.a.) i nie zostało zaskarżone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Art. 220 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata (...), oraz że w tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W świetle § 3 wymienionego artykułu skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. W stanie niniejszej sprawy doręczone zostało skarżącemu zarządzenie (z 26 czerwca 2019 r.) o wezwaniu do uiszczenia wpisu należnego od skargi, a później skarżący był jeszcze dwukrotnie wzywany do uiszczenia tego wpisu od skargi pod rygorem jej odrzucenia (pisma z 1.10.2019 r. i z 31.12.2019 r.) i w każdym z tych przypadków odpowiedzią skarżącego na wezwanie był wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przy tym każdy z tych wniosków zawarty był w piśmie strony, nie był złożony na formularzu PPF. Skarżący w tej formie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy, chociaż już przed 1.10.2019 r. był wzywany (zarówno działający przez pełnomocnika, jak i osobiście) do usunięcia takiego braku wniosku oraz doręczano mu zarządzenia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania na podstawie art. 257 p.p.s.a. z powodu niezłożenia wniosku, o jakim mowa, na urzędowym formularzu PPF, a przed 31.12.2019 r. wezwań było łącznie 3, doręczono też 3 zarządzenia, o jakich mowa, oraz 2 postanowienia utrzymujące takie zarządzenia w mocy. Jednocześnie skarżący konsekwentnie nie reagował na kierowane do niego wezwania w przedmiocie uzupełnienia braków przedmiotowych wniosków, polegających na ich niezłożeniu na urzędowym formularzu, wraz z którymi doręczano mu te formularze do wypełnienia. W ocenie sądu, przedstawiony sposób działania świadczy o nadużywaniu przez skarżącego instytucji prawa pomocy w celu przedłużenia postępowania przed sądem administracyjnym. Gdyby bowiem rzeczywistym zamiarem skarżącego było ubieganie się o przyznanie prawa pomocy, to zgodnie z doręczanymi mu wezwaniami i pouczeniami oraz z wykorzystaniem doręczanych formularzy PPF mógł złożyć wniosek o przyznanie tego prawa, co umożliwiłoby merytoryczne rozpoznanie wniosku i odniesienie się do twierdzeń skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów związanych z jego udziałem w postępowaniu. Wskazać przy tym należy, że wypełnienie i podpisanie formularza PPF nie są czynnościami skomplikowanymi, a skarżący nawet nie podjął próby ich zrealizowania w zakreślonym terminie (1 raz złożył wypełniony formularz PPF, jednak z niemal miesięcznym uchybieniem terminu). Skoro natomiast skarżący w istocie nie zamierzał ubiegać się o skorzystanie z prawa pomocy, to należy przyjąć, że wnioski w tym zakresie składał nadużywając tej instytucji, a wobec tego nie mogły one mieć wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Należy dodać, że o takim zakwalifikowaniu działań skarżącego został on uprzedzony w piśmie z 30.01.2020 r. w sprawie I SPP/Lu 29/20 i pomimo tego nie usunął braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez jego złożenie na urzędowym formularzu PPF. Należy wskazać, że skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi przez doręczenie 9.07.2019 r. zarządzenia z 26 czerwca 2019 r., a także wezwaniami z 1.10.2019 r. i z 31.12.2019 r. do uiszczenia wpisu w wykonaniu tego zarządzenia, doręczonymi odpowiednio 7.10.2019 r. i 17.01.2020 r. Nawet gdyby przyjąć, że w czasie doręczania zarządzenia z 26 czerwca 2019 r. skarżący nie był dostatecznie rozeznany w wymogu złożenia wniosku o prawo pomocy na formularzu urzędowym PPF, gdyż wcześniej pisma sądu w tym zakresie doręczane były jego pełnomocnikowi, zaś samemu skarżącemu w trybie art. 73 p.p.s.a., to – w ocenie sądu – nie może budzić wątpliwości, że już w październiku 2019 r. (wniosek zarejestrowany pod sygn. akt I SPP/Lu 191/19) skarżący musiał mieć świadomość, że niezłożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF spowoduje pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania, zatem nieusunięcie tego braku, pomimo prawidłowego wezwania, należy ocenić jako zaniechanie celowe, wynikające z braku rzeczywistej woli ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, związane z nadużyciem polegającym na instrumentalnym wykorzystaniu tej instytucji procesowej. Korzystnie z uprawnień procesowych sprzecznie z ich istotą nie może wywoływać skutków przewidzianych w przepisach prawa w związku z właściwym korzystaniem z tych uprawnień. W stanie niniejszej sprawy należy zatem stwierdzić, że złożenie przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w piśmie z 9.10.2019 r., którego braku polegającego na niezłożeniu tego wniosku na urzędowym formularzu PPF skarżący nie usunął pomimo wezwania (co spowodowało pozostawienie tego wniosku bez rozpoznania zarządzeniem z 21 listopada 2019 r. w sprawie I SPP/Lu 191/19), nie uchyliło obowiązku skarżącego uiszczenia wpisu od skargi na wezwanie z 1.10.2019 r., doręczone skarżącemu 7.10.2019 r. Skoro zaś skarżący nie uiścił wpisu od skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego wezwania, to skarga podlega odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Dla porządku należy dodać, że – zdaniem sądu - analogicznie należałoby ocenić nieuiszczenie wpisu od skargi na wezwanie z 31.12.2019 r., doręczone skarżącemu 17.01.2020 r., w kontekście niezłożenia przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF, pomimo wezwania, wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartego w piśmie z 23.01.2020 r. (sygn. akt I SPP/Lu 29/20). Niezależnie od powyższego zauważyć należy, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym do strony po wydaniu prawomocnego rozstrzygnięcia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia i pozostaje bez wpływu na bieg terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści ponownego wezwania do uiszczenia wpisu we wskazanym przez sąd terminie, a nieuiszczenie wpisu w terminie wskazanym w wezwaniu dokonanym po prawomocnym oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy powoduje w konsekwencji, że skarga, jako nieopłacona, podlega odrzuceniu (por. np. postanowienia NSA: z 18 września 2007 r., II FZ 330/07; z 11 stycznia 2008 r., II FZ 616/07; z 19 lutego 2010 r. II FSK 621/09; z 22 lipca 2010 r., II FSK 1349/10; z 29 kwietnia 2011 r., II FZ 122/11; z 21 marca 2012 r., II GZ 95/12; z 1 lutego 2018 r., II FZ 823/17 – dostępne na: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Wskazuje się, że inna interpretacja przepisów dotyczących kosztów sądowych i prawa pomocy umożliwiałaby stronom skuteczne blokowanie możliwości rozstrzygnięcia sprawy przez sąd przez składanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, prowadząc do przewlekłości postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. postanowienia NSA: z 23 marca 2009 r., I FZ 60/09, z 24 kwietnia 2017 r., II FZ 38/17; z 6 marca 2018 r., I FZ 49/18; postanowienie WSA w Krakowie z 16 marca 2018 r., II SA/Kr 744/17). Biorąc powyższe pod uwagę, sąd odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a.