I CSK 747/24

I CSK 747/24 POSTANOWIENIE 29 maja 2025 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Dariusz Dończyk na posiedzeniu niejawnym 29 maja 2025 r. w Warszawie w sprawie z powództwa K.S. i E.W. przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W. o ustalenie i zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 24 sierpnia 2023 r., I ACa 1536/22, 1. prostuje oczywistą omyłkę w zaskarżonym wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 24 sierpnia 2023 r., I ACa 1536/22 co do oznaczenia siedziby strony pozwanej w ten sposób, że każdorazowo zapis: "z siedzibą w W." zastępuje zapisem: "z siedzibą w W."; 2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 3. obciąża stronę pozwaną kosztami postępowania kasacyjnego, pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu. (J.C.) UZASADNIENIE I CSK 747/24 2 W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 24 sierpnia 2023 r. (sygn. akt I ACa 1536/22), pełnomocnik pozwanego Banku spółki akcyjnej w W., jak wynika z treści wniosku i uzasadnienia, wniósł o przyjęcie skargi do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., tj. z uwagi na występowanie dwóch istotnych zagadnień prawnych oraz potrzebę wykładni przepisów prawa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zaskarżony wyrok Sądu drugiej instancji zawiera oczywistą omyłkę co do określenia siedziby pozwanego Banku spółki akcyjnej w W., pomimo że – jak wynika z odpisu rejestru handlowego – 7 września 2018 r. uwidoczniono w tym rejestrze zmianę tej siedziby na W.. Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. sprostował wyżej wskazaną oczywistą omyłkę w zaskarżonym wyroku Sądu drugiej instancji co do oznaczenia siedziby strony pozwanej w ten sposób, że każdorazowo zapis: „z siedzibą w W.” zastąpił zapisem: „z siedzibą w W.". Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które – zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W treści uzasadnienia skargi przedstawiono argumentację wyłącznie w zakresie tych dwóch przesłanek. Dodatkowo, w treści wniosku przywołano również art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jednak nie wskazano żadnej argumentacji uzasadniającej oczywistą zasadność skargi. Wobec braku rozwinięcia tej podstawy I CSK 747/24 3 należy uznać, że jej powołanie miało charakter wyłącznie formalny lub nastąpiło omyłkowo, bez zamiaru jej rzeczywistego podniesienia. W pierwszej kolejności, odnosząc się do przesłanki z art. 398 9 § 1 pkt 2 k.p.c., dotyczącej potrzeby wykładni przepisów prawnych, wskazać należy, że jej spełnienie wymaga: wskazania konkretnego przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości; określenia zakresu tej wykładni; przedstawienia, na czym polegają trudności interpretacyjne; oraz wykazania, że mają one rzeczywisty i poważny charakter, a nie stanowią jedynie zwykłych wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl. oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK 6110/22, niepubl.). Wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą istnieć również w chwili orzekania o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie wymaga przytoczenia orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą i aktualną rozbieżność w wykładni przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23, niepubl.). Skarżący jako problem interpretacyjny wskazał potrzebę wykładni art. 385 1 § 1 i 2 k.c., podnosząc, że przepisy te budzą poważne wątpliwości i wywołują rozbieżności w orzecznictwie sądów w zakresie skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i możliwości ich zastępowania przepisami dyspozytywnymi (art. 41 Prawa wekslowego lub art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu nadanym nowelizacją z dnia 23 października 2008 r.). W ocenie Sądu Najwyższego w aktualnym stanie orzeczniczym nie zachodzi wskazana przez skarżącego przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. uzasadniająca przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Analiza powołanych przez skarżącego I CSK 747/24 4 rozstrzygnięć nie wykazuje istnienia rzeczywistego sporu interpretacyjnego, który uzasadniałby nadal potrzebę wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. Problematyka skutków uznania klauzuli indeksacyjnej za abuzywną oraz możliwości jej częściowego usunięcia i zastąpienia przepisami dyspozytywnymi była już wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że postanowienia umowne przyznające bankowi jednostronną swobodę w ustalaniu kursów walut są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta, a ich eliminacja prowadzi co do zasady do upadku mechanizmu indeksacyjnego i nieważności umowy (por. m.in. wyroki Sądu Najwyższego: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl. i z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl. oraz wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, ECLI:EU:C:2019:819 oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B., U.B., M.B. przeciwko X S.A., ECLI:EU:C:2023:216). W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (OSNC 2021, nr 9, poz. 56), której nadano moc zasady prawnej, wskazano, że zastąpienie postanowień abuzywnych przepisami dyspozytywnymi jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, przy łącznym spełnieniu trzech przesłanek. W szczególności podkreślono, że umowa nie może obowiązywać bez eliminowanego postanowienia; że brak uzupełnienia wywołałby szczególnie niekorzystne skutki dla konsumenta – oceniane indywidualnie, z uwzględnieniem jego stanowiska; oraz że luka może zostać wypełniona wyłącznie przepisem dyspozytywnym lub innym przepisem stosowanym za zgodą stron. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentacji, która – w kontekście przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. – uzasadniałaby potrzebę ponownej wykładni tych kryteriów ani wskazywała na istnienie rzeczywistych wątpliwości interpretacyjnych. Próby uzupełniania luki przepisami art. 358 § 2 k.c., art. 41 Prawa wekslowego czy art. 65 k.c. zostały jednoznacznie odrzucone. W orzecznictwie Sądu Najwyższego konsekwentnie przyjmuje, że art. 358 § 2 k.c. nie znajduje zastosowania do kredytów indeksowanych, w których waluta obca I CSK 747/24 5 pełni wyłącznie funkcję przeliczeniową. Z kolei art. 41 Prawa wekslowego odnosi się do przeliczeń sumy wekslowej w dniu płatności i nie reguluje mechanizmu walorazycyjnego w umowie kredytu (zob. powołane wyżej wyroki Sądu Najwyższego oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2025 r., I CSK 3415/23, niepubl.). Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w szczególności w wyrokach z 3 października 2019 r., C-260/18, oraz z 16 marca 2023 r., C-6/22, konsekwentnie wskazuje, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 sprzeciwia się uzupełnianiu luk w umowie przepisami o charakterze ogólnym, zasadami słuszności lub zwyczajami. Niedopuszczalna jest również ich wykładnia czy przekształcanie mające na celu zachowanie równowagi kontraktowej, gdyż naruszałoby to ochronny charakter dyrektywy oraz autonomię woli konsumenta. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do przyjęcia, że wykładnia art. 385 1 § 1 i 2 k.c. budzi obecnie poważne wątpliwości lub że występują w tym zakresie istotne rozbieżności w orzecznictwie. Odnośnie drugiej przywołanej przez stronę skarżącą przyczyny kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), w świetle ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego zagadnienie prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej oraz dla rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze, albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienie z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.). Zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. powinno spełniać wymagania analogiczne do tych, które stawiane są pytaniu prawnemu kierowanemu przez sąd drugiej instancji na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., tj. powinno dotyczyć poważnych wątpliwości, których nie da się rozstrzygnąć przy zastosowaniu powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13, niepubl., z 14 września 2012 r., I UK 218/12, niepubl., z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, niepubl. oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12, niepubl.). Nie wystarczy samo sformułowanie pytania – konieczne jest również przedstawienie możliwych, odmiennych odpowiedzi oraz wskazanie, że zagadnienie wywołuje I CSK 747/24 6 rozbieżności interpretacyjne w orzecznictwie lub doktrynie (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, niepubl., z 20 grudnia 2011 r., II PK 207/11, niepubl., z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16, niepubl. oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, niepubl., z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17, niepubl., z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17, niepubl. oraz z 8 kwietnia 2018 r., V CSK 577/17, niepubl.). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Brak jest natomiast podstaw do doszukiwania się przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych – na etapie przedsądu nie jest rolą Sądu Najwyższego rekonstruowanie argumentacji strony skarżącej. Skarga kasacyjna została oparta na dwóch zagadnieniach prawnych, których rozstrzygnięcie – w ocenie skarżącego – ma istotne znaczenie dla praktyki stosowania prawa. Przedstawione kwestie – zarówno w zakresie skutków woli konsumenta wyrażającego żądanie ustalenia nieważności umowy kredytu, jak i wpływu braku możliwości oszacowania przyszłych świadczeń na ocenę abuzywności postanowienia umownego – zostały jednak jednoznacznie wyjaśnione w ugruntowanym orzecznictwie krajowym oraz europejskim. Linie interpretacyjne ukształtowane w tym zakresie są spójne, nie budzą wątpliwości i nie wymagają dalszej pogłębionej wykładni. W odniesieniu do pierwszego zagadnienia, związanego z granicą ingerencji sądu w umowę w sytuacji, w której konsument – świadomy skutków prawnych – domaga się ustalenia jej nieważności, utrwalone orzecznictwo wskazuje, że decyzja konsumenta ma charakter decydujący. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w powołanym już wcześniej wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak, Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, pkt 56) stwierdził, że ocena skutków eliminacji nieuczciwego postanowienia musi uwzględniać wolę konsumenta wyrażoną w chwili sporu. W wyroku z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, (I.W., R.W. przeciwko Bank BPH S.A., ECLI:EU:C:2021:341, pkt 55) podkreślono, że świadoma decyzja konsumenta o stwierdzeniu nieważności wpisuje się w cele dyrektywy 93/13. Krajowe orzecznictwo utrwaliło pogląd, zgodnie I CSK 747/24 7 z którym sąd nie może zastępować ani sanować klauzuli abuzywnej, jeżeli konsument jednoznacznie domaga się jej eliminacji. Stanowisko to zostało wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (zasada prawna), a podobne zapatrywanie przedstawiono m.in. w wyroku z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 oraz w postanowieniach z 23 lipca 2024 r., I CSK 2403/23, niepubl. i z 13 grudnia 2024 r., I CSK 57/24, niepubl. Zastrzeżenia strony skarżącej w tym zakresie mają charakter ogólnikowy i sprowadzają się do powtórzenia pytania z wniosku oraz wyrażenia wątpliwości co do praktyki sądów powszechnych. Nie wskazano przy tym, na czym miałaby polegać potrzeba wykładni prawa – zabrakło identyfikacji konkretnej wątpliwości interpretacyjnej, a także odniesienia do rozbieżności w orzecznictwie lub systemowego znaczenia przedstawionego problemu. Argumentacja nie odnosi się do możliwych konsekwencji normatywnych ani do konieczności ujednolicenia praktyki, przez co nie spełnia wymogów przewidzianych dla oceny przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Zagadnienie dotyczące niejednoznaczności postanowienia umownego wynikającej z braku możliwości oszacowania wysokości świadczenia konsumenta również było wielokrotnie przedmiotem analizy orzeczniczej. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13 (Kásler i Káslerné Rábai, ECLI:EU:C:2014:282, pkt 49–50 i 71–72) wskazał, że przejrzystość postanowienia musi obejmować nie tylko jego językowe brzmienie, ale także umożliwiać konsumentowi zrozumienie jego ekonomicznych konsekwencji – w szczególności poprzez możliwość oszacowania wysokości świadczenia. Podobne wnioski płyną z wyroków: z 20 września 2017 r., C-186/16 (Andriciuc i in., ECLI:EU:C:2017:703, pkt 50–51), z 14 marca 2019 r., C-118/17 (Dunai, ECLI:EU:C:2019:207, pkt 52, 54–55) oraz z 3 października 2019 r., C-260/18 (Dziubak, pkt 44 i 62). Krajowe orzecznictwo przyjmuje analogiczne stanowisko – postanowienia, które pozostawiają bankowi swobodę kształtowania zobowiązań konsumenta bez mechanizmu obiektywnej kontroli są uznawane za abuzywne (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20 i postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2024 r., I CSK 681/23, niepubl.). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego (por. m.in. I CSK 747/24 8 wyroki: z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, niepubl., z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 45, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl. i z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl.) brak możliwości oszacowania przyszłych świadczeń może stanowić przesłankę do uznania postanowienia umownego za niejednoznaczne, jednak nie przesądza o jego abuzywności per se. Ocena ta wymaga każdorazowo analizy konkretnej treści postanowienia, jego funkcji w umowie oraz stopnia poinformowania konsumenta o ryzyku ekonomicznym. Z treści przywołanego przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z 7 listopada 2019 r., IV CSK 13/19, nie wynika, aby brak możliwości oszacowania przyszłego świadczenia samodzielnie przesądzał o niejednoznaczności postanowienia umownego. Sąd Najwyższy wskazał, że niejednoznaczność może wynikać z różnych aspektów konstrukcji klauzuli, a przewidywalność ekonomiczna stanowi jedynie jeden z nich. Przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia mają charakter kazuistyczny i nie wykraczają poza indywidualny interes strony. W aktualnym stanie prawnym i orzeczniczym nie występują rozbieżności interpretacyjne, które uzasadniałyby ich rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Sąd Najwyższy wielokrotnie odmawiał przyjęcia do rozpoznania skarg kasacyjnych opartych na tożsamej lub zbliżonej argumentacji, wskazując na brak aktualności podnoszonych zagadnień oraz ugruntowaną i jednolitą wykładnię art. 3851 § 1 i 2 k.c. oraz skutków stwierdzenia abuzywności postanowień umownych (por. m.in. postanowienia: z 12 grudnia 2024 r., I CSK 1009/24, niepubl., z 17 kwietnia 2025 r., I CSK 1257/24., niepubl., z 15 kwietnia 2025 r., I CSK 1167/24, niepubl., z 20 grudnia 2024 r., I CSK 2478/23, niepubl., z 13 grudnia 2024 r., I CSK 57/24, niepubl., z 23 lipca 2024 r., I CSK 2403/23, niepubl., z 3 kwietnia 2024 r., I CSK 2225/23, niepubl., a także wyrok z 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl. wraz z powołanym tam szerokim orzecznictwem). Wobec powyższego, przedstawione w skardze kasacyjnej zagadnienia prawne oraz twierdzenia o potrzebie wykładni przepisów nie spełniają przesłanek z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Ich rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy nie jest I CSK 747/24 9 niezbędne ani dla ukierunkowania praktyki sądowej, ani dla zapewnienia jednolitości wykładni prawa. Skarga kasacyjna nie zasługuje zatem na przyjęcie do rozpoznania. Skarżący nie wykazał, by w dacie orzekania zachodziła rzeczywista potrzeba ponownej wykładni przepisów i odniesienia się do poruszonej problematyki. Argumentacja zawarta we wniosku, w zestawieniu z motywami zaskarżonego wyroku oraz aktualnym dorobkiem orzeczniczym Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie uzasadnia kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego. Skarga nie służy rozstrzyganiu sporów jednostkowych, lecz ukierunkowaniu wykładni prawa w interesie ogólnym. Wskazać należy również, że nie zachodzi nieważność postępowania, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę – w granicach zaskarżenia – z urzędu (art. 39813 § 1 k.p.c.). Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego – na stosowany wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę kasacyjną – orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., obciążając nimi na podstawie art. 98 § 1, art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c. stronę pozwaną, która przegrała sprawę w postępowaniu kasacyjnym. Dariusz Dończyk (A.G.) [r.g.]