II UZ 8/21

Sygn. akt II UZ 8/21 POSTANOWIENIE Dnia 26 października 2022 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Halina Kiryło (przewodniczący) SSN Maciej Pacuda SSN Romualda Spyt (sprawozdawca) w sprawie z odwołania J. D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku o ustalenie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26 października 2022 r., zażalenia ubezpieczonej na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 lutego 2021 r., sygn. akt III AUa 1089/19, uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Gdańsku, postanowieniem z dnia 17 lutego 2021 r., odrzucił skargę kasacyjną odwołującej się J. D. od wyroku tego Sądu z dnia 9 września 2020 r., oddalającego apelację skarżącej od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 11 czerwca 2019 r., w sprawie o dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Apelacyjny stwierdził, że skarżąca oznaczyła wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 18 000 zł a Sąd Apelacyjny z urzędu ją sprawdził i ustalił na kwotę 130.62 zł, tj. jako sumę składek na dobrowolne ubezpieczenie J. D. za sporny okres od 1 marca 2018 r. do 30  2 kwietnia 2018 r. Sąd Apelacyjny powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z dnia 8 marca 2017 r., II UZ 80/16, że w sprawie o podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, wartość przedmiotu zaskarżenia - warunkująca, na podstawie art. art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c. dopuszczalność skargi kasacyjnej - ustalana jest jako suma składek za sporny okres, nie więcej niż za rok. Odwołująca się wniosła zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej i zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia: a) art. 3986 § 2 k.p.c. w związku z art. 3982 § 1 k.p.c. w związku z art. 19 § 2 k.p.c., polegające na posłużeniu się błędnym kryterium określenia wartości przedmiotu zaskarżenia w postaci sumy składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za sporny okres, a w konsekwencji na odrzuceniu skargi kasacyjnej z uwagi na jej niedopuszczalność, podczas gdy rozpoznawana sprawa ma charakter sprawy o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, zaś wartość przedmiotu sporu (zaskarżenia) w sprawach o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego albo prawa należy odnosić do świadczeń wynikających z takiego ustalenia, co uzasadniało określenie wartości przedmiotu zaskarżenia na kwotę 18 000 zł, według kryterium wysokości świadczenia (zasiłku macierzyńskiego), który otrzymałaby odwołująca się w przypadku ustalenia podlegania ubezpieczeniu, co w efekcie czyniło skargę kasacyjną dopuszczalną; b) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, przez posłużenie się na potrzeby określenia dopuszczalności skargi ratione valoris kryterium nieproporcjonalnym oraz noszącym cechy arbitralności, czego skutkiem stało się nieuzasadnione pozbawienie odwołującej się prawa dostępu do sądu kasacyjnego. Odwołująca się wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, o skontrolowanie przez Sąd Najwyższy (na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.) postanowienia Sądu Apelacyjnego o ustaleniu wartości przedmiotu zaskarżenia oraz o uznanie, na skutek przeprowadzonej kontroli, że prawidłowo ustalona wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł. Wniosła także o rozważenie  3 przedstawienia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego powstałego w rozpoznawanej sprawie (art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39817 § 1 k.p.c.). Z przedstawionej argumentacji odwołującej się wynika, że - w jej ocenie - w sprawach o dobrowolne podleganie ubezpieczeniu chorobowemu wartość przedmiotu sporu nie może się sprowadzać do wysokości składek na to ubezpieczenie za sporny okres lub za okres 12 miesięcy, gdyż wartość przedmiotu sporu w sprawach o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego albo prawa (także jego treści lub zakresu - art. 189 k.p.c.) należy odnosić do świadczeń wynikających z takiego ustalenia, w tym przypadku - do wysokości zasiłku macierzyńskiego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. W orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym przyjmowano niejednolite zasady dotyczące ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia dla potrzeb skargi kasacyjnej. Według jednego nurtu orzecznictwa (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2017 r., II UZ 80/16, LEX nr 2261739; z 22 stycznia 2019 r., II UZ 41/18, LEX nr 2609105; z 17 września 2020 r., II UZ 18/20, LEX nr 3054009; z 18 listopada 2020 r., III UK 442/19, LEX nr 3080640) przyjmowano że w sprawie o podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu wartość przedmiotu zaskarżenia - warunkująca, na podstawie art. 3982 § 1 zdanie drugie k.p.c., dopuszczalność skargi kasacyjnej - ustalana jest jako suma składek za sporny okres, nie więcej niż za rok (art. 22 k.p.c.). Natomiast w najnowszym orzeczeniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 2021 r., II UZ 6/21, LEX nr 3404215) przyjęto, że w sprawach o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem społecznym wartość przedmiotu zaskarżenia powinna odpowiadać wysokości zasiłku chorobowego za sporny okres. W związku z przedstawioną rozbieżnością Sąd Najwyższy, w niniejszej sprawie, przekazał do rozpoznania powiększonemu składowi Sądu Najwyższego  4 następujące zagadnienie prawne: „czy w sprawach z odwołań od decyzji o niepodleganiu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 2 ustawy z 11 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r., poz. 423) wartość przedmiotu zaskarżenia - warunkująca, na podstawie art. 3982 § 1 zdanie 2 k.p.c., dopuszczalność skargi kasacyjnej - ustalana jest jako suma składek za sporny okres, nie więcej niż za rok (art. 22 k.p.c.) czy też wartość ta ma odpowiadać wysokości świadczenia z ubezpieczenia chorobowego?”. W uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 stycznia 2022 r., III UZP 8/21 (OSNP 2022 nr 8, poz. 78) Sąd Najwyższy przyjął, że: „W sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego o niepodleganiu dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu (art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2021 r. poz. 423) wartość przedmiotu zaskarżenia jest ustalana jako suma świadczeń z ubezpieczenia chorobowego za sporny okres, nie więcej niż za rok (art. 22 k.p.c.)”. Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na mocy art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. (r.g.) [ms]