II FZ 80/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 8 września 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. S. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Op 237/22 w przedmiocie ściągnięcia opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi I. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 23 maja 2022 r. nr 1601-IOV-2.4102.3.2022 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone zarządzenie; 2) umorzyć postępowanie w przedmiocie ściągnięcia opłaty kancelaryjnej. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zarządzeniem o sygn. akt I SA/Op 237/22 z dnia 21 czerwca 2023 r. w sprawie ze skargi I. S. (dalej jako: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 maja 2022 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r. zarządził ściągnięcie od Skarżącej kwoty 100 zł tytułem nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej. W uzasadnieniu powyższego zarządzenia wskazano, że w dniu 7 marca 2023 r. Skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Opolu z 28 lutego 2023 r. o sygn. akt I SA/Op 237/22 i doręczenie odpisu tego wyroku z uzasadnieniem. Skarżąca nie uiściła opłaty kancelaryjnej, pomimo doręczenia w dniu 31 maja 2023 r. wezwania do dobrowolnego jej uiszczenia. W zażaleniu na powyższe zarządzenie Skarżąca wniosła o jego uchylenie, podnosząc, że z treści wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej wynika, że sąd nałożył obowiązek na pełnomocnika strony, nie zaś na samą Skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zaskarżone zarządzenie należy uchylić, choć z innych przyczyn niż wskazane w zażaleniu. W myśl art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządza ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek, po uprzednim wezwaniu strony do jej uiszczenia. Zagadnienie przedawnienia kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym zostało uregulowane w art. 226 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 powyższego przepisu prawo do żądania kosztów sądowych przedawnia się z upływem trzech lat licząc od dnia, w którym koszty należało uiścić. W świetle natomiast art. 211 w zw. z art. 212 P.p.s.a. koszty sądowe obejmują opłaty sądowe (tj. wpis i opłatę kancelaryjną) i zwrot wydatków. W konsekwencji, prawo do żądania opłaty kancelaryjnej przedawnia się z upływem trzech lat. W odniesieniu do pisma podlegającego opłacie należy stwierdzić, że termin przedawnienia liczony jest od dnia, w którym należało uiścić koszty, czyli w istocie od dnia wniesienia pisma do sądu (art. 234 § 2 zd. 1 P.p.s.a.). Trzyletni termin, o którym mowa w art. 226 p.p.s.a., jest terminem prawa materialnego, który należy uwzględniać z urzędu, nie podlega więc przywróceniu. Jego upływ powoduje, że zarówno prawo sądu do żądania od strony uiszczenia należnych kosztów sądowych, jak i prawo strony do zwrotu nadpłaconych czy nienależnie pobranych kosztów sądowych wygasa (zob. postanowienie NSA z 17.10.2023 r., III OZ 483/23, LEX nr 3618633; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 226.). Stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z § 2 tegoż artykułu postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Użycie w art. 161 § 1 pkt 3 zwrotu normatywnego "stało się bezprzedmiotowe" oznacza, że chodzi w nim o przyczynę, która zaistniała dopiero w toku postępowania sądowoadministracyjnego, po wniesieniu skargi do sądu (por. Dauter B., Gruszczyński B., Kabat A., Niezgódka-Medek M.; Komentarz do art.161 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, LEX 2024). Umorzenie postępowania oznacza przerwanie i zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu zaistnienia w jego toku zdarzeń, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo powodują, że dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności staje się zbędne albo nawet niedopuszczalne (por. T. Woś, Hanna Knysiak-Molczyk, Marta Romańska; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2008, s. 579). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy po pierwsze zauważyć, że z analizy akt wynika, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie nastąpiło w dniu 7 marca 2023 r. (k.138 akt). Należy zatem przyjąć, że prawo do żądania kosztów sądowych w postaci opłaty kancelaryjnej przedawniło się z upływem 7 marca 2026 r. z uwagi na treść art. 226 § 1 w zw. z art. 83 § 2 P.p.s.a. W wyniku przedawnienia roszczenia postępowanie w przedmiocie ściągnięcia opłaty kancelaryjnej stało się bezprzedmiotowe. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone zarządzenie i umorzył postępowanie w przedmiocie ściągnięcia opłaty kancelaryjnej na podstawie art. 188 i art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 197 § 1 i 2 i art. 198 P.p.s.a.