II Ca 550/24

<p>Sygn. akt II Ca 550/24</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 22 października 2024 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Krakowie, II Wydział Cywilny- Odwoławczy</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSO Barbara Kursa</p> <p>Sędziowie: Katarzyna Biernat – Jarek, Anna Krawczyk</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 22 października 2024 roku w Krakowie</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">M. K.</span> </p> <p>przy uczestnictwie <span class="anon-block"> (...) Spółka z ograniczona odpowiedzialnością</span> w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>o wykreślenie wpisu</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Podgórza w Krakowie z dnia 11 stycznia 2024 roku, sygnatura akt DzKw KR1P 16753/23</p> <p>postanawia:</p> <p>1)  oddalić apelację;</p> <p>2)  stwierdzić, że każda ze stron ponosi koszty postępowania apelacyjnego związane ze swoim udziałem w sprawie.</p> <p>Sędzia Katarzyna Biernat – Jarek Sędzia Barbara Kursa Sędzia Anna Krawczyk</p> <p>Sygn. akt II Ca 550/24</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie </strong> </p> <p>Wnioskodawca <span class="anon-block">M. K.</span> domagał się wykreślenia w <span class="anon-block">księdze wieczystej (...)</span> w dziale IV wpisu hipoteki umownej kaucyjnej ujawnionej pod numerem wpisu 5. Wskazał, że wobec wydania przez SA w Krakowie wyroku z dnia 9.01.2023r. pod sygn. I ACa 1171/19, którym Sąd oddalił powództwo ówczesnego wierzyciela hipotecznego z tej przyczyny, że umowa jako zawierająca klauzule abuzywne jest nieważna, wygasła również hipoteka zabezpieczająca wierzytelności wynikające z tej umowy. Dołączył odpis wyroku SA w Krakowie wraz z wyrokiem SO w Krakowie. Powołał się ustne motywy rozstrzygnięcia tego Sądu dołączając nośnik z nagraniem.</p> <p>Referendarz Sądowy postanowieniem z dnia 21 lipca 2023 r. oddalił wniosek, wskazując w uzasadnieniu, że dołączony odpis wyroku nie może być podstawą wykreślenia hipoteki, gdyż w sentencji wyroku nie zostało wyrzeczone, że umowa jest nieważna. Wskazał również, że wnioskodawca powinien uzyskać orzeczenie wydane w trybie art. 10 ustawy o księgach i hipotece. Powołał się przy tym szeroko na orzeczenia SN na poparcie swojego stanowiska (np. wyroki z dnia 26.06.2014, III CSK 192/13, z dnia 22.02.2018,1 CSK 391/17, z dnia 12.04.2019r., I CSK 172/18 i inne).</p> <p>Skargę na postanowienie złożył uczestnik <span class="anon-block">M. K.</span>, wskazując, że nie przeprowadzono dowodów z nagrań wnioskowanych przez niego. Dodatkowo dołączył wydruk wyroku SA w Krakowie z dnia 9.01.2023r. z uzasadnieniem i wnioskował o dołączenie dokumentów tej sprawy na wykazanie nieważności umowy.</p> <p>Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 stycznia 2024 roku Sąd Rejonowy oddalił wniosek o wykreślenie hipoteki umownej kaucyjnej ujawnionej pod numerem wpisu 5 w księdze wieczystej <span class="anon-block"> (...)</span>.</p> <p>Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd przywołał treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 31;art. 31 ust. 1)">art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a>, wskazując, że podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu postanowienia Referendarza o braku możliwości ustalania w postępowaniu wieczystoksięgowym - wzruszenia domniemania z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 3;art. 3 ust. 1)">art. 3 ust. 1</a> u.k.w.h., w szczególności ze względu na ograniczoną kognicję Sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, która nie pozwala na czynienie ustaleń częstokroć koniecznych do wzruszenia takiego domniemania. Sąd podkreślił, że różnego rodzaju orzeczenia mogą być przedstawiane jako podstawa wykreślenia hipoteki i różna może być sentencja takich orzeczeń. Należy odróżnić sytuację, gdy w procesie przesłanką wydania orzeczenia określonej treści było ustalenie, że umowa jest nieważna, ale nie znalazło się w samej sentencji wyrzeczenie typu „umowa jest nieważna” (gdyż nieważność stanowiła przesłankę dalszych ustaleń), od orzeczeń, w których w samej sentencji znajduje się takie wyrzeczenie. W sytuacjach, gdy w samej treści orzeczenia takie wyrzeczenie zawarto i jest możliwe w postępowaniu wieczystoksięgowym na podstawie samych dokumentów będących podstawą wpisu hipoteki (zalegających w aktach księgi wieczystej) ustalenie, że ustalono nieważność tej właśnie umowy, z której wykreowano roszczenia zabezpieczone hipoteką, to dopuszczalne byłoby wykreślenie hipoteki na podstawie odpisu takiego orzeczenia. W innych natomiast sytuacjach, gdy poczynienie takich ustaleń w postępowaniu wieczystoksięgowym nie jest możliwe, konieczne byłoby skorzystanie przez strony z powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym i uzyskanie w nim odpowiedniego orzeczenia.</p> <p>W niniejszej sprawie przedstawiony wyrok nie zawiera w swojej sentencji wyrzeczenia o nieważności i nie może stanowić podstawy wykreślenia hipoteki. Bezcelowe w związku z tym byłoby zwracanie się o dokumenty ze sprawy, w której ten wyrok wydano, gdyż badanie ich tym bardziej wykraczałoby poza wąsko zakreśloną kognicję sądu wieczystoksięgowego.</p> <p>Sąd zaznaczył, że wnioskodawcą, chcąc uzyskać wykreślić hipotekę powinien przedłożyć oświadczenie wierzyciela hipotecznego zezwalające na wykreślenie hipoteki wydane w związku z treścią art. 100 u.k.w.h., bądź przedłożyć orzeczenie sądu wydane w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.</p> <p>Mając powyższe na względzie Sąd Rejonowy orzekł jak w sentencji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(9))">art. 626^{<!-- -->9} k.p.c.</a> </p> <p>Apelację od powyższego postanowienia wniósł wnioskodawca.</p> <p>Zaskarżył je w całości, zarzucając mu: pominięcie dowodu uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2023 r. z nagrania ustnych motywów rozstrzygnięcia dołączonego do wniosku, na okoliczność stwierdzenia przez Sąd Apelacyjny nieważności umowy pożyczki i podstaw tej nieważności, a w konsekwencji błędną interpretacje przepisów prawa <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 31;art. 31 ust. 2)">art. 31 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 o księgach wieczystych i hipotece</a>. W konkluzji skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia i uwzględnienie złożonego przeze mnie wniosku o wykreślenie hipoteki umownej kaucyjnej do kwoty 581 745 Euro ujawnionej pod numerem wpisu 5 w <span class="anon-block">księdze wieczystej (...)</span> ewentualnie o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.</p> <p>W odpowiedzi na apelację wnioskodawcy, uczestnik wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Na wstępie wskazać należy, że przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a>, zakreślając kognicję sądu wieczystoksięgowego, nakazuje badanie treści i formy wniosku, dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej. W praktyce oznacza to sprawdzenie, czy wniosek został złożony przez osobę legitymowaną do jego wniesienia, czy okoliczności w nim przytoczone mogą być podstawą dokonania żądanego wpisu oraz czy odpowiada on wymaganiom formalnym.</p> <p>Przepis ten określa jednocześnie zakres kognicji sądu odwoławczego, przy rozpoznawaniu apelacji. Stanowisko to jest ugruntowane w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego (m. in. postanowienia z dnia: 4 grudnia 2008 r., I CSK 207/08, LEX 560501; 16 stycznia 2009 r., III CSK 239/08, LEX 523685; 17 stycznia 2013 r., III CSK 81/12, LEX 1288672). Kontrola zaskarżonego orzeczenia, a więc wpisu lub jego odmowy, dokonywana przez sąd drugiej instancji na skutek wniesionej apelacji, powinna być zatem ograniczona tylko do tego, czy w świetle dokumentów załączonych do wniosku była podstawa do dokonania bądź odmowy wpisu, zgodnie z wnioskiem o wpis (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2014 r., II CSK 225/13, LEX 1460722). Trzeba jednak wskazać, że podstawę tej oceny stanowić mogą wyłącznie ustalenia dokonane na podstawie treści wniosku, treści dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej. W postępowaniu wieczystoksięgowym sąd nie może bowiem prowadzić postępowania dowodowego, wykraczającego poza granice, które zostały zakreślone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a>, ani uwzględniać dalszych okoliczności niewynikających z wskazanych w tym przepisie dowodów (liczne postanowienia Sądu Najwyższego, m. in. z dnia 20 lutego 2003 r., II CKN 1237/00, LEX 109418).</p> <p>W niniejszej sprawie wnioskodawca domagał się wykreślenia w <span class="anon-block">księdze wieczystej (...)</span> w dziale IV wpisu hipoteki umownej kaucyjnej ujawnionej pod numerem wpisu 5. Wskazał, że wobec wydania przez SA w Krakowie wyroku z dnia 9.01.2023r. pod sygn. I ACa 1171/19, którym Sąd oddalił powództwo ówczesnego wierzyciela hipotecznego z tej przyczyny, że umowa jako zawierająca klauzule abuzywne jest nieważna.</p> <p>Powyższe orzeczenie – jak słusznie ocenił to Sąd I instancji – nie mogło jednak stanowić podstawy do wykreślenia w księdze wieczystej wpisu hipoteki umownej.</p> <p>Należy zauważyć, że o ile w sprawie I ACa 1171/19, Sąd oddalił powództwo wierzyciela hipotecznego z tej przyczyny, że umowa jako zawierająca klauzule abuzywne jest nieważna, nie mniej jednak w tej sprawie ze względu na jej przedmiot, pozwany podnosząc zarzuty kwestionujące zasadę swojej odpowiedzialności nie zmierzał do ukształtowania treści księgi wieczystej i zarazem do uzyskania wyroku skutecznego erga omnes. Oczywistym jest, zatem to, że uwzględnienie tego rodzaju zarzutów w sprawie o zapłatę nie stanowiło podstawy do zmiany czy wykreślenia hipoteki w księdze wieczystej, lecz mogło co najwyżej odnieść skutek prawny wyłącznie w stosunkach pomiędzy dłużnikiem, a wierzycielem hipotecznym.</p> <p>W takim więc ujęciu, abstrahując już nawet od faktu, iż niezwykle wąskiej kognicji Sądu wieczystoksięgowego rozpoznającego wniosek o wpis (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 626(8);art. 626(8) § 2)">art. 626^{<!-- -->8} § 2 k.p.c.</a>), nie było konieczności zapoznawania się przez Sąd ani I, ani II instancji z uzasadnieniem wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 stycznia 2023 r., bowiem wszelkie niezbędne informacje o przedmiocie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego, uzyskać można było z jego komparycji i sentencji</p> <p>W tym stanie rzeczy podniesione przez wnioskodawcę zarzuty nie mogły prowadzić do zmiany lub uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Dlatego też Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> oddalił apelację.</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto w punkcie 2. sentencji postanowienia na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 1)">art. 520 § 1 k.p.c.</a>, stwierdzając, iż brak jest podstaw do odstąpienia od reguły zawartej w tym przepisie, tj. że każdy ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Z istoty postępowania wieczystoksięgowego wynika, że nie występuje w nim kolizja interesów uczestników postępowania. Jest to bowiem postępowanie rejestrowe, nie ma w nim możliwości rozstrzygania sporów o własność czy prowadzenia jakiegokolwiek postępowania rozpoznawczego, jak to ma miejsce w innych postępowaniach niespornych (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 lipca 2010 r., II Cz 54/10)</p> <p> <em> <!-- -->Sędzia Katarzyna Biernat – Jarek Sędzia Barbara Kursa ` Sędzia Anna Krawczyk</em> </p> </div>