I C 528/16

Sądy powszechne2016-12-15

Sygnatura

I C 528/16

Data orzeczenia

2016-12-15

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Marek Osowicki (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

art. 189 k.p.c.

Treść orzeczenia

Sygn. akt: I C 528/16 <div> <h2>WYROK ZAOCZNY</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 15 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy w Człuchowie I Wydział Cywilny w składzie: <table> <colgroup> <col width="181"/> <col width="525"/> </colgroup> <tr> <td> Przewodniczący: </td> <td> SSR Marek Osowicki </td> </tr> <tr> <td> Protokolant: </td> <td> maszynistka Paulina Barwińska </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016 roku w Człuchowie sprawy z powództwa S. A. przeciwko K. G. o ustalenie prawa oddala powództwo. Pobrano opłatę kancelaryjną w kwocie zł – w znakach opłaty sądowej naklejonych na wniosku. Sygn. akt I C 528/16 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Pełnomocnik powoda S. A. wniósł przeciwko pozwanemu K. G. o stwierdzenie nieważności umowy zawartej między powodem a pozwanym w dniu 9 lipca 2016 roku, której przedmiotem był motocykl marki Y., rok produkcji 2015, nr silnika (...), nr rej. (...) i zobowiązania pozwanego i powoda do wzajemnego zwrotu otrzymanych świadczeń tj. zwrotu od pozwanego na rzecz powoda kwoty 17.500 zł i nałożenie na powoda obowiązku zwrotu przedmiotowego motocykla na rzecz pozwanego oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że powód 9.07.2016 nabył od pozwanego przedmiotowy motocykl, który zgodnie z treścią oświadczeń pozwanego w umowie sprzedaży miał być bezwypadkowy. Ekspertyza techniczna z 12.07.2016 r. wykonana na zlecenie powoda wykazała szereg uszkodzeń technicznych motocykla. W ocenie pełnomocnika powoda w przedmiotowej sytuacji błąd dotyczy przedmiotu umowy a zamiarem powoda było nabycie bezwypadkowego motocykla. Pozwany wiedział o powypadkowej przeszłości pojazdu, bądź z łatwością mógł się o błędzie tym dowiedzieć. Z ostrożności procesowej, w przypadku gdyby sąd nie uznał roszczenia powoda o stwierdzenie nieważności oświadczenia woli z powodu błędu, powód wniósł o zobowiązanie stron wzajemnego zwrotu świadczeń jako konsekwencji uprawnienia powoda z tytułu odstąpienia od umowy w ramach rękojmi za wady rzeczy sprzedanej. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Powód S. A. 9.07.2016 r. zawarł z pozwanym K. G. umowę sprzedaży motocykla marki Y., rok produkcji 2015, nr silnika (...), nr rej. (...) za kwotę 17.500 zł. (dowód: umowa sprzedaży k.7). W umowie sprzedaży przy § 2 dotyczącym wad prawnych istnieje dopisek „motocykl bezwypadkowy”. W § 5 umowy znajduje się oświadczenie sprzedającego, że pojazd nie ma wad technicznych, które są mu znane i o których nie poinformował kupującego, a kupujący potwierdził znajomość stanu technicznego pojazdu. (dowód: umowa sprzedaży k.7). Serwis (...) w P. w dniu 12.07.2016 r. dokonał przeglądu przedzakupowego Y. M.-07 VIN: (...), podczas którego stwierdzono szereg uszkodzeń i braków a test diagnostyczny potwierdził historię wypadkową motocykla. (dowód: k.8). Pełnomocnik powoda dysponując pełnomocnictwem uprawniającym również do składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu mocodawcy pismem z 13.07.2016 r. złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu z 9.07.2016 r., w którym powód zobowiązał się kupić od pozwanego motocykl bezwypadkowy Y., nr silnika (...), nr rej. (...) oraz w trybie ewentualnym odstąpił od umowy sprzedaży z 9.07.2016 r., której przedmiotem był motocykl Y., nr silnika (...), nr rej. (...) z uwagi na istotne wady i wezwał w terminie 3 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania do zwrotu zapłaconej przez powoda kwoty 17.500 zł (dowód: oświadczenie k.9 i pełnomocnictwo k.10). Pełnomocnik powoda 13.07.2016 r. nadał przesyłkę z oświadczeniem pozwanemu w urzędzie pocztowym. (dowód: książka nadawcza k.12). Sąd zważył, co następuje: Przedmiotowe powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż sąd jest związany żądaniem powództwa i nie może orzekać ponad żądanie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 321)">art. 321 k.p.c.</a>). Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 84;art. 84 § 1)">art. 84 § 1 k.c.</a> jeżeli oświadczenie woli było złożone innej osobie (jak w niniejszej sprawie), uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć. Stosownie do treści przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88)">art. 88 k.c.</a> uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia. Złożenie oświadczenia o uchyleniu się od oświadczenia woli nabywcy lub zbywcy prowadzi do unicestwienia zobowiązania z mocy prawa, upadku skutku rozporządzającego i automatycznego powrotu własności do zbywcy bez potrzeby dokonywania odrębnego rozporządzenia. Nieważność oświadczenia woli w postaci błędu powoduje skutek ex tunc, a zatem niweczy stosunek zobowiązaniowy. Należy podzielić pogląd Sądu Najwyższego, iż uchylenie się od skutków oświadczenia woli z powodu błędu co do treści umowy sprzedaży nieruchomości (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 84)">art. 84 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88)">88 k.c.</a>) wywołuje skutki obligacyjne i rzeczowe w zakresie przeniesienia prawa własności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2013 roku, IV CSK 600/12). Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wskazanego orzeczenia oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli z powodu błędu ma charakter prawa podmiotowego kształtującego co oznacza, że jego wykonanie kształtuje stosunki pomiędzy stronami prowadząc do przekształcenia nieważności względnej czynności prawnej w nieważność bezwzględną. Sankcja nieważności bezwzględnej oznacza, że czynność nie wywołuje żadnych skutków prawnych w sferze cywilnoprawnej, a stan ten ma charakter definitywny, nie podlegający konwalidacji. Możliwość skorzystania z uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia zależy wyłącznie od składającego oświadczenie o uchyleniu, a skutek wywołany jego złożeniem następuje ex lege. Dla unieważnienia czynności prawnej z omawianej przyczyny nie jest zatem konieczne orzeczenie sądu, a w wypadku kwestionowania skuteczności uchylenia przez adresata oświadczenia w powództwie o świadczenie lub ustalenie, wyrok sądu ma charakter deklaratywny (porównaj też : Postanowienie Sądu Najwyższego z 12 października 2005 r., III CK 48/05). Stosownie do treści przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 k.p.c.</a> można wytoczyć powództwo u ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jeżeli powód ma w tym interes prawny. Istnienie interesu prawnego w ustaleniu jest jednocześnie warunkiem umożliwiającym dalsze badanie powództwa np. w zakresie istotności błędu, przyczynienia się pozwanego do wywołania błędu i stanu technicznego pojazdu. Nie sposób przyjąć, iż istnienie interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności umowy występuje co do zasady w każdym przypadku i strona nie musi go wykazywać. Pełnomocnik powoda złożyła w istocie powództwo i ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci umowy sprzedaży zawartej przez strony z 9.07.2016 r. i z uwagi na rodzaj zgłoszonego powództwa jego podstawę stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 k.p.c.</a> Strona powodowa winna więc wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego w powyższym powództwie, który decyduje o możliwości skorzystania z formy powództwa o ustalenie niesinienia stosunku prawnego pomiędzy stronami. Profesjonalny pełnomocnik powoda nie wykazała w toku postępowania interesu prawnego powoda np., że pozwany kwestionował skuteczność odstąpienia powoda od umowy zawartej pod wpływem błędu. Ponadto w judykaturze jak i w doktrynie prawa cywilnego utrwalone jest powszechnie stanowisko, iż strona nie ma interesu prawnego w powództwie jeżeli może dochodzić lub bronić przysługujących mu uprawnień w drodze innych środków prawnych dalej idących, w szczególności jeżeli może wytoczyć powództwo o świadczenie. Skuteczność oświadczenia woli ma znaczenie dla rozstrzygnięcia żądania o zapłatę i będzie w nim oceniana. Jeżeli strona powodowa twierdzi, iż skutecznie odstąpiła od umowy sprzedaży z 9.07.2016 r. z powodu błędu i wezwała pozwanego do zwrot zapłaconej kwoty w terminie 3 dni, to przysługuje jej roszczenie dalej idące o świadczenie tj. zapłatę kwoty 17.500 zł jako nienależnej pozwanemu. Możliwość dochodzenia przez powoda powyższego powództwa wyklucza istnienie po stronie powodowej interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, „stwierdzenia nieważności zawartej umowy”, które ma charakter jedynie deklaratywny. Również sam pozew może być traktowany jako pismo zawierające oświadczenie o uchyleniu się od skutków oświadczenia woli, gdyż forma pisemna jest w tym wypadku zachowana; jako datę uchylenia się należy jednak przyjąć w takim wypadku nie chwilę wniesienia, a moment doręczenia pozwu, gdyż dopiero wówczas oświadczenie o uchyleniu się zostaje złożone drugiej stronie (tak: SN w postanowieniu z 2015-06-19, IV CSK 599/14). W razie odstąpienia od umowy z powodu wady oświadczenia woli, odstąpienie to powoduje wygaśnięcie umowy, wobec czego sąd nie może orzekać konstytutywnie o jej rozwiązaniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 1967 r., I CR 521/66). Pełnomocnik powoda zgłosiła również powództwo ewentualne o zobowiązanie stron do wzajemnego zwrotu otrzymanych świadczeń tj. zwrotu od pozwanego na rzecz powoda kwoty 17.500 zł i nałożenie na powoda obowiązku zwrotu przedmiotowego motocykla na rzecz pozwanego z tytułu odstąpienia od umowy w ramach rękojmi za wady rzeczy sprzedanej. Stosownie do treści przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 560;art. 560 § 1)">art. 560 § 1 k.c.</a> jeżeli rzecz sprzedana ma wadę kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy, chyba że sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie. Strona może odstąpić od umowy jeżeli wada jest istotna (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 560;art. 560 § 4)">art. 560 § 4 k.c.</a>). Odstąpienie od umowy jest jednostronnym oświadczeniem woli o charakterze prawokształtującym [  J.R. Antoniuk, w: Ustawa (red.  B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostek), s. 427; także  A. Brzozowski , w:  Pietrzykowski , Komentarz, 2015, t. II, art. 560, Nb 7]. Z treści oświadczenia powinno jednoznacznie wynikać, że celem kupującego jest odstąpienie od umowy. Oświadczenie powinno wskazać wadę, jaką rzecz jest dotknięta. Kupujący powinien rzecz dostarczyć sprzedawcy, nawet jeśli wiąże się to z koniecznością demontażu (jest to robione na koszt sprzedającego – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 561(2);art. 561(2) § 1)">art. 561 2 § 1 KC</a>), lub też zapewnić mu dostęp do rzeczy dla sprawdzenia jej stanu i potwierdzenia wady, jeżeli jej dostarczenie jest niemożliwe [<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 561(2);art. 561(2) § 2)">art. 561 2 § 2</a>; zob. J.R. Antoniuk, w: Ustawa (red. B. Kaczmarek-Templin, P. Stec, D. Szostek), s. 428]. Jako że uprawnienie do odstąpienia ma charakter prawokształtujący, powoduje ono konieczność zwrotu przez strony uzyskanych (w ramach przedmiotowej umowy) świadczeń. Strony powinny wówczas zwrócić sobie nawzajem otrzymane świadczenia według przepisów o odstąpieniu od umowy wzajemnej Konsekwencją odstąpienia przez kupującego od umowy sprzedaży z powodu wady rzeczy jest przekształcenie stosunku prawnego między stronami w stosunek likwidacyjny, oparty na roszczeniach restytucyjnych i wynikający stąd wzajemny obowiązek zwrotu przez strony spełnionych świadczeń. Obowiązek ten wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 560;art. 560 § 1)">art. 560 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 494)">art. 494 KC</a> (wyr. SN z 7.10.1999 r., I CKN 262/98, OSNC 2000, Nr 4, poz. 71; wyr. SN z 29.6.2004 r., II CK 388/03, Legalis). Od chwili skutecznego odstąpienia od umowy sprzedaży przez kupującego, może on żądać zwrotu uiszczonej ceny a sprzedawca może nie tylko żądać od kupującego wydania rzeczy (lub ewentualnie przeniesienia własności), ale również domagać się wynagrodzenia z tytułu korzystania przez kupującego z rzeczy za okres od chwili odstąpienia od umowy do faktycznego zwrócenia rzeczy (por.: wyr. SN z 5.7.2007 r., II CSK 140/07, Legalis). Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego, powołane przez pełnomocnika powoda, że w razie nabycia wadliwej rzeczy oznaczonej co do tożsamości kupujący może wykonać uprawnienia z tytułu rękojmi albo uchylić się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu (vide: uchwała SN 2012-01-26, II CZP 90/11, OSNC 2012/7-8/85). Jeżeli jednak powód złożył pisemne oświadczenie woli o uchyleniu się od skutków pranych oświadczenia woli z 9.07.2016 r. jako złożonego pod wpływem błędu to nie jest skuteczne ewentualne odstąpienie od umowy sprzedaży z 9.07.2016 r. Możliwość alternatywnego wyboru przez stronę uprawnienia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88)">art. 88 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 560)">560 k.c.</a> nie oznacza, iż można te uprawnienia stosować jednocześnie lub ze skutkiem ewentualnym. Podkreślić należy, iż skuteczne odstąpienie od oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu niweczy w chwili jego złożenia jego skutki ex tunc, i powoduje nieważność oświadczenia od samego początku, unicestwia umowę. Natomiast odstąpienie od umowy z uwagi na wady istotne rzeczy powoduje skutek rozwiązujący ex nunc, z chwilą, w której doszło do adresata w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 61)">art. 61 k.c.</a>). Zatem nie sposób przyjąć, iż mimo skutecznego odstąpienia od skutków prawnych oświadczenia woli z 9.07.2016 r. złożonego pod wpływem błędu, umowa w dalszym ciągu istnieje i powód może od niej odstąpić ze skutkiem rozwiązującym na dzień złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy. W ocenie sądu nie sposób odstąpić od umowy z uwagi na wady rzeczy, która na skutek uchylenia się od skutków pranych oświadczenia woli pod wpływem błędu stała się nieważna, nieistniejąca od samego początku. Zdaniem sądu z powyższych względów powództwo ewentualne o zobowiązanie stron do wzajemnego zwrotu świadczeń nie zasługuje również na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 189)">art. 189 k.p.c.</a> a contrario w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 339;art. 339 § 2)">art. 339 § 2 k.p.c.</a> oddalił powództwo o stwierdzenie nieważności umowy z powodu braku interesu prawnego i oddalił powództwo ewentualne o zobowiązanie stron do wzajemnego zwrotu świadczeń. </div>