IV Ca 187/16

<p>Sygn. akt IV Ca 187/16</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 16 grudnia 2016r.</p> <p>Sąd Okręgowy w <span class="anon-block">S.</span> IV Wydział Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie następującym :</p> <p>Przewodniczący: SSO Mariola Watemborska (spr.)</p> <p>Sędziowie: SSO Andrzej Jastrzębski, del. SSR Marek Nadolny</p> <p>Protokolant: sekr. sądowy Kamila Wiśniewska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r., w <span class="anon-block">S.</span> </p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">Z. K.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block"> (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej</span> w <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block"> (...) Bank (...) Spółki Akcyjnej</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o stwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego <br/>w <span class="anon-block">L.</span> z dnia 23 listopada 2015 r. sygn. akt I Ns 153/15</p> <p>postanawia:</p> <p>oddalić apelację.</p> <p>Sygn. akt IV Ca 187/16</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wnioskodawca <span class="anon-block">Z. K.</span> w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej <span class="anon-block">D. K.</span>, prowadzonej w Sądzie Rejonowym w <span class="anon-block">L.</span> pod sygn. akt I Ns 359/14, złożył wniosek o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza po ww. osobie, składając jednocześnie takie oświadczenie. Sprawę tę wyłączono do osobnego rozpoznania.</p> <p>W swoim piśmie wnioskodawca podniósł, że działał pod wpływem istotnego błędu co do treści czynności prawnej. W szczególności <span class="anon-block">Z. K.</span> wskazywał na brak wiedzy o możliwości złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jednocześnie przekonywał, że jego matka była osobą skrytą, w związku z czym nie wiedział o jej znacznych zobowiązaniach finansowych.</p> <p>Postanowieniem z dnia 23 listopada 2015 roku Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">L.</span> odmówił <span class="anon-block">Z. K.</span> zatwierdzenia uchylenia się od skutków prawnych niezachowania terminu do przyjęcia spadku po zmarłej w dniu 12 stycznia 2013 roku w <span class="anon-block">L.</span> matce <span class="anon-block">D. K.</span> z dobrodziejstwem inwentarza.</p> <p>Przedmiotowe orzeczenie zostało oparte na następujących ustaleniach. <span class="anon-block">D. K.</span> zmarła w dniu 12.01.2013 roku w <span class="anon-block">L.</span>. Na wniosek <span class="anon-block"> (...) Bank (...) SA</span> przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">L.</span> wszczęto postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po tej osobie, zarejestrowane pod sygn. akt I Ns 359/14. W chwili obecnej postępowanie to jest zawieszone.</p> <p> <span class="anon-block">Z. K.</span> jest jedynym synem zmarłej <span class="anon-block">D. K.</span>. Wnioskodawca o śmierci swojej matki dowiedział się w dniu 13.01.2013 roku lub 14.01.2013 roku, podczas pobytu w <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> <em> <!-- -->. </em> <span class="anon-block">Z. K.</span> był na pogrzebie swojej matki, natomiast z racji osadzenia w zakładzie zamkniętym nie zajmował się jego przygotowaniem oraz uporządkowaniem spraw związanych ze śmiercią <span class="anon-block">D. K.</span>. Sprawieniem pogrzebu zajęli się w jego imieniu przyjaciel <span class="anon-block">R. F.</span> oraz <span class="anon-block">K. K.</span>. Osoby te uprzątnęły także mieszkanie zmarłej i spakowały jej rzeczy osobiste do jednego kartonu.</p> <p>Wnioskodawca podjął bezskuteczne próby skontaktowania się z radcą prawnym <span class="anon-block">(...)</span> w celu zasięgnięcia opinii co do postępowania spadkowego. Z broszury informacyjnej Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> dowiedział się, że wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obarczone żadnym terminem. O możliwości i terminie złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku <span class="anon-block">Z. K.</span> powziął wiedzę w dniu 18.02.2015 roku, podczas rozprawy przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">S. (...)</span>, który wykonywał odezwę Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">L.</span>w sprawie I Ns 359/14.</p> <p>Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy przez pryzmat <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019)">art. 1019 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015)">art. 1015 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 84)">art. 84 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88)">art. 88 k.c.</a>, Sąd I instancji stanął na stanowisku, że wniosek <span class="anon-block">Z. K.</span> nie zasługiwał na uwzględnienie.</p> <p>Sąd zauważył, że wnioskodawca od samego początku utrzymywał, iż nie wiedział o tym, że w ogóle trzeba złożyć jakikolwiek oświadczenie w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku w ściśle określonym terminie, a gdyby posiadał takową wiedzę, to na pewno dokonałby wymaganej czynności prawnej. Dodatkowo <span class="anon-block">Z. K.</span> podnosił, że w otrzymanej broszurce z Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> pt. „postępowanie w sprawach spadkowych” wskazano, iż złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obarczone żadnym terminem, w związku z czym zaplanował zainicjowanie stosownego postępowania spadkowego w chwili, gdy opuści zakład karny<em> <!-- --> . </em>W jego opinii, opisana informacja wprowadziła go w błąd, polegający na mylnym przekonaniu o nieskrępowaniu żadnym terminem w załatwieniu spraw związanych ze spadkiem po zmarłej matce. Ponadto wnioskodawca przekonywał, że przebywanie w izolacji penitencjarnej skutkowało brakiem możliwości skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Co więcej w ośrodku karnym poinformowano go, że z pomocy radcy prawnego, działającego przy areszcie śledczym, mogą skorzystać jedynie pracownicy służby więziennej. Ostatecznie – na rozprawie w dniu 24.07.2015 roku przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">S. (...)</span> – wnioskodawca stwierdził, że nie podejmował jakikolwiek działań związanych ze spadkiem po <span class="anon-block">D. K.</span>, jednak jego znajomi <span class="anon-block">R. F.</span> i <span class="anon-block">K. K.</span> uporządkowali ostatnie miejsce zamieszkania zmarłej, zbierając wszystkie osobiste rzeczy <span class="anon-block">D. K.</span> do kartonu, przy czym wśród rzeczy brakowało kart bankomatowych zmarłej, a wnioskodawca posiadał wiedzą, że ta korzystała z takich urządzeń.</p> <p>Zdaniem Sądu Rejonowego przedstawiona powyżej argumentacja była chybiona.</p> <p>Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że wnioskodawca spóźnił się ze złożeniem oświadczenia o przyjęciu bądź odmowie przyjęcia spadku. <span class="anon-block">D. K.</span> zmarła w dniu <span class="anon-block">(...)</span> zaś <span class="anon-block">Z. K.</span> dowiedział się o śmierci swojej matki w dniu 13.01.2013 roku albo w dniu 14.01.2013 roku. Niemniej, przy rozważaniu tej kwestii w świetle okoliczności badanej sprawy, występująca rozbieżność nie ma większego znaczenia, ponieważ termin, w którym wnioskodawca zdecydował się na złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza i wystąpienie z żądaniem uchylenia się od skutków prawnych związanych z jego wcześniejszym niezłożeniem jest bardzo odległy od chwili, w której <span class="anon-block">Z. K.</span> dowiedział się o tytule swego powołania do spadku (przeszło dwa lata od tego momentu). Precyzyjne ustalenie terminu, w którym spadkobierca powziął wiedzę o tytule swego powołania byłoby istotne, gdyby wątpliwość kiedy taki termin upływa wiązałaby się z koniecznością wskazania dokładnej i niewątpliwej daty zakończenia biegu tego terminu. Natomiast w sytuacji, jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie, w której od daty dowiedzenia się spadkodawcy o tytule swego podowalania minął już znaczny okres, wystarczająca jest znajomość nawet przybliżonej daty, bowiem Sąd jedynie musi ustalić w tym postępowaniu fakt przekroczenia wymaganego terminu, a nie wskazania precyzyjnej daty jego upływu. W realiach rozpoznawanej sprawy termin na złożenie oświadczenia przez <span class="anon-block">Z. K.</span> co do przyjęcia bądź odrzucenia spadku upłynął z dniem 13 lub 14 lipca 2013 roku.</p> <p>Sąd Rejonowy wskazał, że dopuszczalne jest uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015)">art. 1015 k.c.</a>, m.in. wtedy gdy spadkobierca wykaże, że pozostawał w błędzie co do treści niedokonanej czynności prawnej, a błąd ten miał charakter istotny. Błąd musi dotyczyć okoliczności uregulowanych w treści czynności prawnej, a nie okoliczności, które mogły mieć wpływ na złożenie oświadczenia woli. Dlatego też, błąd w przypadku składania oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może być np. błędem co do tytułu powołania do dziedziczenia, osoby spadkodawcy czy nawet przedmiotu spadku.</p> <p>Sąd wyjaśnił, że wnioskodawca powoływał się w pierwszej kolejności na błąd co do prawa, polegający na braku świadomości skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Co więcej, <span class="anon-block">Z. K.</span> wskazywał, że w ogóle nie wiedział o obowiązku złożenia takiego oświadczenia, oraz, iż uświadomiono mu to dopiero w dniu 18.02.2015 roku w toku wykonywania odezwy przez Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">S. (...)</span>.</p> <p>W ocenie Sądu I instancji możliwe jest przyjęcie, że wnioskodawca pozostawał w istocie w błędzie co do prawa o charakterze pierwotnym, objawiającym się tym, że był nieświadomy obowiązków wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460600328" title="Dekret z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328 ()">prawa spadkowego</a>, związanych ze sposobem nabywania spadku po zmarłych. W tym zakresie Sąd uwierzył wyjaśnieniom wnioskodawcy, składanym podczas przesłuchania w charakterze strony, ponieważ w rzeczywistości mógł nie znać obowiązującego prawa w wyżej wskazanym zakresie, a wyrażone przez niego stanowisko w tej części było przekonywujące.</p> <p>Niemniej, zdaniem Sądu Rejonowego, błąd <span class="anon-block">Z. K.</span>, nie był istotny. Po pierwsze wnioskodawca nie zachował należytej staranności przy dbaniu o własne sprawy. Z tej perspektywy nie można zapomnieć, że był obecny na pogrzebie swojej matki, a nadto iż poprosił swoich przyjaciół o uporządkowanie mieszkania <span class="anon-block">D. K.</span>, bowiem sam w tym czasie przebywał w areszcie śledczym. Jednocześnie, w celu wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości, związanych ze spadkobraniem mógł za pośrednictwem ww. osób zasięgnąć fachowych informacji, niezbędnych dla uregulowania kwestii łączących się ze śmiercią swojej matki. Jak wynika ze złożonego przez <span class="anon-block">Z. K.</span> do akt pełnomocnictwa <em> <!-- -->(nieskutecznego w postępowaniu cywilnym) </em> <span class="anon-block">R. F.</span> jest osobą najbliższą dla wnioskodawcy i załatwia dla niego wszelkie niezbędne sprawy poza ośrodkiem penitencjarnym. Wobec tej okoliczności wydaje się, że także nie było przeszkód aby i w tej sprawie pomógł <span class="anon-block">Z. K.</span>. <span class="anon-block">Z. K.</span> mógł zorganizować sprawy w ten sposób, aby posiąść wiedzę niezbędną dla skutecznego przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Dodatkowo – wbrew twierdzeniom wnioskodawcy - on sam nie jest w ocenie Sądu osobą nieporadną, która nie potrafi właściwie zabiegać o swoje sprawy. Kierowane przez niego pisma procesowe są spójne, pisane w sposób konsekwentny, a zaprezentowany wywód jest logiczny. Podobne cechy należy przypisać wypowiedziom wnioskodawcy. Podczas przesłuchania w charakterze strony, odpowiadał na wszystkie pytania w sposób rzeczowy i spójny. Stąd nie było przesłanek, aby uznać, że wnioskodawca, nawet jeśli nie wiedział o istniejącym stanie prawnym, to przy zachowaniu stosunkowo niewielkiej staranności nie mógł dowiedzieć się jak należy postąpić w razie śmierci osoby najbliższej.</p> <p>Niezależnie od powyższego Sąd Rejonowy podkreślił, że zgodnie z przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970900557" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 ()">kodeksu karnego wykonawczego</a> <span class="anon-block">Z. K.</span> mógł prowadzić korespondencję z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi, organami samorządu terytorialnego, Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka <em> <!-- -->(<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970900557" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 (art. 109;art. 109 § 9)">art. 109 § 9 k.k.w.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970900557" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy - Dz. U. z 1997 r. Nr 90, poz. 557 (art. 209)">art. 209 k.k.w.</a>). </em>Dodatkowo, Sąd obowiązany jest zarządzić doprowadzenie na rozprawę strony pozbawionej wolności zawsze wtedy, gdy uzna, że jej obecność jest niezbędna ze względów procesowych lub gdy nieobecność ta mogłaby pozbawić stronę możliwości obrony jej praw. W związku z tym, fakt pozbawienia wolności nie przekreśla jeszcze możliwości ochrony swoich praw na drodze sądowej i zgłaszania określonych wniosków, czego najlepszym przykładem było przedmiotowe postępowanie. Gdyby <span class="anon-block">Z. K.</span> w sposób należyty podszedł do zabezpieczenia swoich interesów, to zasięgnąłby opinii co należy zrobić w razie śmierci spadkodawcy oraz złożyłby stosowny wniosek o odebranie od niego oświadczenia spadkowego w przepisanym terminie. Jednak sam wnioskodawca przyznał na rozprawie w dniu 24.07.2015 roku, że zaczął się interesować sprawą bliżej, gdy zaczęto mu doręczać pisma w sprawie spadkowej po jego matce.</p> <p>Na zakończenie Sąd I instancji odniósł się do podnoszonych przez wnioskodawcę argumentów dotyczących błędu co do składu masy spadkowej. <span class="anon-block">Z. K.</span> wskazywał, że zmarła matka była osobą skrytą i nie mówiła mu o zobowiązaniach finansowych. Nie mniej zaniechał w tym zakresie stosownej inicjatywy dowodowej, w związku z czym Sąd uznał te twierdzenia za nieudowodnione. W ocenie Sądu, wnioskodawca w ograniczonym zakresie posiadał wiedzę o stanie majątkowym swojej matki, gdyż jak sam wskazał na rozprawie w dniu 24.07.2015 roku, <span class="anon-block">D. K.</span> posiadała „karty bankomatowe”, które wg twierdzeń wnioskodawcy zaginęły. W związku z tym – przy założeniu zdroworozsądkowego podejścia – <span class="anon-block">Z. K.</span> mógł na tej podstawie domyślać się, że jego matka zaciągała zobowiązania, które mogłyby obciążać spadkobierców.</p> <p>Wnioskodawca zaskarżył powyższe postanowienie apelacją. Z całokształtu jego pisemnej wypowiedzi wynika, iż w istocie domaga się zmiany postanowienia, poprzez uwzględnienie wniosku, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu swojego stanowiska apelujący po raz kolejny powołał się na nieznajomość prawa, brak świadomości istnienia terminów na złożenie oświadczenia o przyjęciu, bądź odrzuceniu spadku, oraz ograniczenia wynikające z odbywania kary pozbawienia wolności. Podkreślił, że z racji osadzenia nie miał możliwości skorzystania z internetu, biblioteki prawniczej, pomocy prawnika, a radca prawny zatrudniony w jednostce penitencjarnej świadczył pomoc prawną jedynie funkcjonariuszom służby więziennej.</p> <p>Uczestnik postępowania <span class="anon-block"> (...) Bank (...) S.A.</span> w <span class="anon-block">W.</span> w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Zważyć należy, że mając na uwadze treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 382)">art. 382 k.p.c.</a>, sąd II instancji ma nie tylko uprawnienie, ale wręcz obowiązek rozważenia na nowo całego zebranego w sprawie materiału oraz dokonania własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych dowodów <em> <!-- -->(uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 704/97 - za pośrednictwem Systemu <span class="anon-block"> (...)</span> Prawnej Lex)</em>. Sąd II instancji nie ogranicza się zatem tylko do kontroli sądu I instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a rozważając wyniki postępowania przed sądem I instancji, władny jest ocenić je samoistnie. Postępowanie apelacyjne jest więc przedłużeniem procesu przeprowadzonego przez pierwszą instancję, co oznacza, że nie toczy się on na nowo.</p> <p>Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi rozpoznającemu apelację na konstatację, że dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia stanu faktycznego stanowiące podstawę wydania zaskarżonego postanowienia były prawidłowe. Sąd I instancji właściwie ocenił zebrany materiał dowodowy. Dokonał także prawidłowej oceny merytorycznej zgłoszonego przez wnioskodawcę roszczenia. W konsekwencji, zarzuty podniesione w treści apelacji, w ocenie Sądu II instancji, stanowiły jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowymi ustaleniami i stanowiskiem Sądu Rejonowego.</p> <p>Wywodom Sądu I instancji nie można zarzucić dowolności, ani przekroczenia granic logicznego rozumowania. Sąd odniósł się do podniesionych w toku sprawy zarzutów. Wskazał fakty, które uznał za udowodnione i na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Odniósł się do całego zaproponowanego materiału dowodowego, wyjaśniając nad wyraz szczegółowo motywy, którymi się kierował. Sąd Okręgowy w całej rozciągłości podzielił zaprezentowane w uzasadnieniu skarżonego orzeczenia stanowisko Sądu Rejonowego.</p> <p>Podkreślenia wymaga, że Sąd Rejonowy, opierając się na doświadczeniu życiowym i logice, w sposób całościowy i pozbawiony jakiejkolwiek dowolności – prawidłowo - zinterpretował zebrany materiał dowodowy. Jego treść nie budziła przy tym żadnych wątpliwości.</p> <p>Zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 k.c.</a>, oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania<strong> <!-- -->. </strong>W myśl z kolei <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 2)">art. 1015 § 2 k.c.</a>, (w brzmieniu obowiązującym do dnia 18 października 2015 roku), brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jak z kolei stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019;art. 1019 § 2)">art. 1019 § 2 k.c.</a>, spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może w powyższy sposób uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.</p> <p>W realiach rozpoznawanej sprawy, spadkodawczyni <span class="anon-block">D. K.</span> (matka wnioskodawcy) zmarła w dniu <span class="anon-block">(...)</span>, zaś <span class="anon-block">Z. K.</span> dowiedział się o jej śmierci w dniu 13 lub 14 stycznia 2013 roku. Oznacza to, iż wynikający z treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 k.c.</a>, sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, upłynął najpóźniej w dniu 14 lipca 2013 roku. Wobec zaś niezłożenia stosownego oświadczenia we wskazanym terminie, wnioskodawca co do zasady nabył spadek wprost. W konsekwencji odpowiada za całość ewentualnych długów spadkowych całym swoim majątkiem.</p> <p>Wnioskodawca usiłował skutecznie uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019;art. 1019 § 2)">art. 1019 § 2 k.c.</a> wskazując, iż pozostawał w błędzie. Argumentował, iż z broszury informacyjnej Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">W. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> dowiedział się, że wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku nie jest obarczone żadnym terminem. Jak twierdził, nie miał w związku z tym świadomości obowiązku złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w terminie określonym w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015;art. 1015 § 1)">art. 1015 § 1 k.c.</a> Nie były mu też znane skutki prawne zaniechania rzeczonej czynności, gdyż jako osoba pozbawiona wolności nie miał dostępu do wykwalifikowanych prawników, bibliotek prawniczych, czy internetu. <span class="anon-block">Z. K.</span> twierdził, że możliwości i terminie złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku <span class="anon-block">Z. K.</span> dowiedział się dopiero w dniu 18 lutego 2015 roku, podczas rozprawy przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">S. (...)</span>. Stąd też niezwłocznie złożył oświadczenie w przedmiocie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzucenia spadku w ustawowym terminie.</p> <p>Spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, jeżeli takie zachowanie było konsekwencją błędu prawnie istotnego co do przedmiotu spadku, a do uchylenia się dojdzie przed sądem, który dokonuje jego zatwierdzenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019;art. 1019 § 1;art. 1019 § 1 pkt. 1;art. 1019 § 3)">art. 1019 § 1 pkt 1 i § 3 k.c.</a>) i jednocześnie złoży oświadczenie, czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019;art. 1019 § 1;art. 1019 § 1 pkt. 2)">art. 1019 § 1 pkt 2 k.c.</a>). Oświadczenie o uchyleniu się od tych negatywnych skutków powinno być złożone, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 88;art. 88 § 2)">art. 88 § 2 k.c.</a>, przed upływem roku od wykrycia błędu. Sąd dokonuje kontroli dopuszczalności uchylenia się od skutków oświadczenia woli, jak i niezłożenia wymaganego oświadczenia, pod kątem spełnienia ustawowych przesłanek. Powołanie się przez spadkobiercę, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019;art. 1019 § 2)">art. 1019 § 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 84;art. 84 § 1)">art. 84 § 1</a> zadnie pierwsze i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (§ 2)">§ 2 k.c.</a>, na działanie pod wpływem błędu wymaga wykazania, że błąd był istotny, dotyczył czynności prawnej i znajduje usprawiedliwienie w okolicznościach sprawy. Odnosi się zatem do takich wypadków, kiedy spadkobierca przyjął spadek wprost albo nie złożył oświadczenia o jego przyjęciu, ale gdyby znał prawdziwy stan rzeczy, to byłby spadek odrzucił. Nie może być uznana za błąd istotny nieznajomość przedmiotu spadku, będąca wynikiem niedołożenia należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego <em> <!-- -->(uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 r., V CSK 337/09; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r., I CSK 85/1; uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2012 r., IV CSK 612/11 – za pośrednictwem Systemu <span class="anon-block"> (...)</span> Prawnej <span class="anon-block">L.</span>).</em> </p> <p>Poprzestanie na pozbawionym podstaw przypuszczeniu dotyczącym stanu tego majątku jest wyrazem braku należytej staranności, który uniemożliwia uchylenie się od skutków prawnych złożenia albo niezłożenia oświadczenia woli w oparciu o przepisy o wadach oświadczenia woli, jeśli pomiędzy niedołożeniem wymaganej w okolicznościach sprawy dbałości a brakiem rozeznania co do przedmiotu spadku zachodzi zależność przyczynowo - skutkowa. Wobec tego za błąd istotny spadkobiercy uznać należy brak wiedzy o stanie spadku, mimo podjęcia właściwych i możliwych działań, zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu spadku <em> <!-- -->(uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2005 r., IV CK 799/04 – za pośrednictwem Systemu <span class="anon-block"> (...)</span> Prawnej <span class="anon-block">L.</span>). </em> </p> <p>Stwierdzenie, że spadkobierca, który nie złożył żadnego oświadczenia w przedmiocie nabycia lub odrzucenia spadku, nie dołożył należytej staranności w celu pozyskania wiedzy o stanie spadku (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1019;art. 1019 § 2)">art. 1019 § 2 k.c.</a>), powinno być poprzedzone oceną okoliczności konkretnej sprawy i ustaleniem, jakich aktów staranności można było od niego wymagać <em> <!-- -->(uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 listopada 2012 r., II CSK 172/12 – za pośrednictwem Systemu <span class="anon-block"> (...)</span> Prawnej <span class="anon-block">L.</span>). </em> </p> <p>W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym uzupełnionego przez Sąd odwoławczy, Sąd II instancji nie miał wątpliwości, iż wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w uzyskaniu wiedzy na temat spadku pozostawionego mu przez zmarłą matkę i ciążących na nim powinnościach. Wprawdzie w kluczowym - z punktu widzenia oceny jego wniosku – okresie wnioskodawca był pozbawiony wolności, nie mniej dysponował szeregiem możliwości pozwalających mu na uzyskanie informacji, które pozwoliłyby mu na w pełni świadome wypełnienie obowiązku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015)">art. 1015 k.c.</a> we właściwym terminie.</p> <p>Wymaga w tym miejscu podkreślenia, iż apelujący był obecny na pogrzebie swojej matki, gdzie spotkał się m.in. ze swoim kolegą <span class="anon-block">R. F.</span>, który zorganizował pochówek, a wcześniej na jego prośbę pomagał <span class="anon-block">D. K.</span> robiąc zakupy, czy też nosząc drewno na opał. Co istotne, obaj wymienieni pozostawali w stałym kontakcie. <span class="anon-block">R. F.</span> odwiedzał bowiem wnioskodawcę w jednostce penitencjarnej. Po śmierci <span class="anon-block">D. K.</span>, <span class="anon-block">R. F.</span> zaopiekował się jej mieszkaniem. Najpierw wraz z siostrą zmarłej uporządkował je, a potem wynajął, by uzyskany w ten sposób dochód pokrył opłaty z nim związane.</p> <p>Apelujący twierdził, że nie miał żadnej wiedzy o sytuacji finansowej matki. Podnosił przy tym, że zmarła była osobą skrytą i nie mówiła mu o zobowiązaniach finansowych. Z drugiej jednak strony, wnioskodawca, zdawał się być zorientowany w finansach spadkodawczyni wskazując, że utrzymywała się z emerytury, posiadała karty bankomatowe oraz akcje <span class="anon-block"> spółki (...)</span>.</p> <p>Wątpliwości co do rzeczywistego stanu wiedzy wnioskodawcy rozwiały zeznania świadka <span class="anon-block">R. F.</span>. Na rozprawie w dniu 25 października 2016 roku zeznał (k. 248-249) on bowiem, iż po pogrzebie, porządkując rzeczy zmarłej, natrafił na szereg dokumentów świadczących o tym, iż zmarła posiadała znaczne zadłużenie wobec banków (kredyty, pożyczki). Poinformował o tym <span class="anon-block">Z. K.</span>, przekazując mu jednocześnie odnalezione dokumenty. Musiało to mieć miejsce zaraz po uroczystościach pogrzebowych. Świadek zeznał bowiem, że wnioskodawca wyraził zdziwienie słysząc o zadłużeniu, nie mniej poprosił go, by poszukał w porządkowanym wówczas mieszkaniu dokumentów dotyczących akcji <span class="anon-block"> spółki (...)</span>, które posiadała jego matka.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego apelujący bezpośrednio po pogrzebie matki, miał wiedzę o posiadanym przez nią zadłużeniu. Dysponował przy tym odnalezioną w jej mieszkaniu dokumentacją bankową, świadczącą o zadłużeniu zmarłej. O wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości związanych z zadłużeniem, mógł więc zwrócić się na piśmie bezpośrednio do wierzycieli. Niezależnie od tego, za pośrednictwem <span class="anon-block">R. F.</span>, miał możliwość skorzystania z pomocy wykwalifikowanego prawnika, celem uregulowania kwestii związanych z dziedziczeniem i odpowiedzialnością za długi spadkowe. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, że <span class="anon-block">R. F.</span> jest w istocie osobą bliską dla wnioskodawcy i załatwia dla niego wszelkie niezbędne sprawy poza ośrodkiem penitencjarnym.</p> <p>W świetle powyższego, doświadczenie życiowe i zasady logiki wskazują, iż fakt pozbawienia wolności nie mógł usprawiedliwiać rzekomego błędu, na który powoływał się skarżący w treści apelacji. Jak już wyżej wskazano, mimo osadzenia, <span class="anon-block">Z. K.</span> miał wiedzę o tym, że jest jedynym spadkobiercą ustawowym, a w skład majątku spadkowego wchodzą znacznej wartości zobowiązania, które prawdopodobnie będzie musiał spłacić. Gdyby więc zachował należytą staranność, zwrócił by się do wierzycieli o wyjaśnienia dotyczące spłaty zadłużenia i skontaktowałby się za pośrednictwem <span class="anon-block">R. F.</span> z prawnikiem, który przybliżyłby mu jego wynikające z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460600328" title="Dekret z dnia 8 października 1946 r. - Prawo spadkowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 60, poz. 328 ()">prawa spadkowego</a> uprawnienia i obowiązki.</p> <p>Fakt, iż apelujący, mimo posiadanych możliwości, nie podjął we właściwym terminie żadnej inicjatywy w tym zakresie, nie może usprawiedliwiać jego obecnej próby uchylenia się od skutków niezłożenia w terminie oświadczenia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1015)">art. 1015 k.c.</a> </p> <p>Z uwagi na powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>, oddalił apelację, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.</p> </div>