II AKa 415/16

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II AKa 415/16</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 16 grudnia 2016r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący: SSA – Zbigniew Kapiński </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie: SA – Józef Ciurko (spr.)</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> SO (del.) – Grzegorz Miśkiewicz </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Protokolant: – sekr. sąd. Piotr Grodecki </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->przy udziale Prokuratora Anny Adamiak</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->sprawy z wniosku <span class="anon-block">M. S. (1)</span> </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt XII Ko 45/15</strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- -->wyrok w zaskarżonej części utrzymuje w mocy; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->wydatkami za postępowanie odwoławcze obciąża Skarb Państwa. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->wyroku z dnia 16 grudnia 2016 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">M. S. (1)</span> </strong> wniósł o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niewątpliwe niesłuszne tymczasowe aresztowanie w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Apelacyjną w Warszawie o sygn. akt Ap V Ds 110/11 na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552 a;art. 552 a § 1)">art. 552a § 1 k.p.k.</a> w brzmieniu obowiązującym z dnia 1 lipca 2015r. w zw. z art. 25 ust. 3 Ustawy z dnia 11 marca 2016r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 437).</p> <p>Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z dnia 6 września 2016 r. sygn. akt Ko 45/15:</p> <p>I.  zasądził od Skarbu Państwa na rzecz <span class="anon-block">M. S. (1)</span> kwotę 30.000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty - tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z tymczasowego aresztowania w sprawie prowadzonej przez Prokuraturę Apelacyjną w Warszawie o sygn. akt Ap. V Ds 110/11;</p> <p>II.  w pozostałym zakresie wniosek oddalił;</p> <p>III.  kosztami sądowymi obciążył Skarb Państwa.</p> <p>Apelację od tego wyroku wniósł <strong> <!-- --> <em> <!-- -->pełnomocnik</em> </strong> wnioskodawcy.</p> <p>Pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżył powyższy wyrok w zakresie nieuwzględnienia wniosku o zasądzenie na rzecz <span class="anon-block">M. S. (1)</span> żądanej kwoty w wysokości:</p> <p>- 173.333,00 zł (słownie złotych: sto siedemdziesiąt trzy tysiące trzysta trzydzieści trzy) tytułem odszkodowania,</p> <p>- 470.000,00 - zł (słownie złotych: czterysta siedemdziesiąt tysięcy) tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,</p> <p>wynikłych z niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania w sprawie o sygn. akt Ap V Ds. 110/11 Prokuratury Apelacyjnej w Warszawie.</p> <p>Pełnomocnik zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:</p> <p>1. Obrazę przepisów prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 1;art. 361 § 2)">art. 361 § 1 i 2 k.c.</a> poprzez:</p> <p>a. pominięcie, iż przepis wskazuje na wchodzącą w zakres szkody również utracone korzyści, „które poszkodowany mógłby osiągną”, a nie utracone korzyści, które poszkodowany osiągnąłby,</p> <p>b. <em> <!-- -->contrario</em> poprzez uznanie przez Sąd Okręgowy, iż nie jest normalnym następstwem wydania postanowienia o tymczasowym aresztowaniu powstanie szkody wynikające z braku możliwości poszukiwania zatrudnienia i odsunięcia w czasie — co najmniej o czas tymczasowego aresztowania - momentu podjęcia nowego zatrudnienia,</p> <p>2. obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść wyroku, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 410)">art. 410 k.p.k.</a> poprzez przekroczenie swobody w ocenie materiału dowodowego sprawy i nieuwzględnienie dowodów ujawnionych w toku postępowania, tj.:</p> <p>a. nieuwzględnienie dowodu z zeznań wnioskodawcy, w zakresie wskazania przez niego, iż pozbawienie wolności uniemożliwiło mu wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a w konsekwencji spowodowało po jego stronie szkodę w postaci utraty zysków z powodu niemożności nawiązania nowego stosunku pracy bądź podobnego co najmniej przez okres aresztowania,</p> <p>b. niewłaściwą ocenę zeznań wnioskodawcy oraz świadków <span class="anon-block">B. S.</span> i <span class="anon-block">E. M.</span> w kontekście oceny stanu psychicznego wnioskodawcy powstałego na skutek tymczasowego aresztowania i odniesionych przez niego krzywd,</p> <p>c. nieuwzględnienie dowodu z dokumentu w postaci życiorysu Wnioskodawcy wskazującego na nieprzerwany okres wykonywania pracy zarobkowej przez wnioskodawcę,</p> <p>skutkującą wystąpieniem</p> <p>3. błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, mającego wpływ na jego treść, polegającego na:</p> <p>a. przyjęciu, iż <span class="anon-block">M. S. (1)</span> nie wykazał, aby w razie niezastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania podjął nowe zatrudnienie i osiągał z tego tytułu dochody,</p> <p>b. przyjęciu, iż nie została przez stronę wnioskującą uprawdopodobniona w dostatecznym stopniu niemożność znalezienia przez Wnioskodawcę pracy na wysokim stanowisku kierowniczym, czy utrata kontaktów biznesowych, w sytuacji gdy konsekwencje takie należy uznać za <em> <!-- -->notorium</em> w przypadku osoby publicznie napiętnowanej zarzutem o charakterze dyskwalifikującym dla menedżera zarządzającego majątkiem pracodawcy (spowodowanie szkody wielkich rozmiarów w mieniu pracodawcy w zamian za przyjęcie korzyści majątkowej) poddanego tymczasowemu aresztowaniu,</p> <p>c. przyjęciu, iż pozbawienie wolności nie pozostaje w związku przyczynowym z uniemożliwieniem podjęcia nowej pracy zarobkowej przez pozbawionego wolności, czy utrzymywania dobrych relacji biznesowych.</p> <p>Wskazując na powyższe uchybienia pełnomocnik wnioskodawcy wniósł o:</p> <p>1.  zmianę zaskarżonego wyroku, w części oddalającej wniosek przez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy sum objętych zmodyfikowanym wnioskiem,</p> <p>względnie</p> <p>2.  uchylenie wyroku w części oddalającej wniosek <span class="anon-block">M. S. (1)</span> i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.</p> <p>Pełnomocnik wniósł także o przeprowadzenie dowodów postaci:</p> <p>1) kopii świadectw pracy wnioskodawcy dot. lat 1994 — 2008, na okoliczność wykazania nieprzerwanego okresu pracy Wnioskodawcy na przestrzeni lat 1994 — 2011, a w konsekwencji wykazania, że wnioskodawca nie będąc pozbawiony wolności w ramach postępowania karnego Ap. V Ds. 110/11, natychmiast podjąłby pracę i osiągał z tego tytułu dochody,</p> <p>2) artykułów prasowych dot. wysokości zadośćuczynień zasądzanych przez Sąd Okręgowy w Warszawie i Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie,</p> <p>3) uzupełniających zeznań wnioskodawcy w zakresie wysokości osiąganych przez niego zarobków w okresie całego życia zawodowego, ciągłości jego zatrudnienia w latach 1994- 2011, na okoliczność wykazania, iż dotychczasowe doświadczenia zawodowe wnioskodawcy dowodzą, iż w razie niezastosowania wobec niego tymczasowego aresztowania niezwłocznie podjąłby on nowe zatrudnienie za wynagrodzeniem stanowiącym wielokrotność tzw. średniej krajowej.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego zarzuty apelacji pełnomocnika, jak i argumenty użyte na ich poparcie okazały się na tyle chybione, że skutkowały nieuwzględnieniem tej apelacji.</p> <p>Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd pierwszej instancji, dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie okoliczności mających wpływ na ustalenie wysokości należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia, jak również w zakresie braku podstaw do zasądzenia stosownej kwoty tytułem naprawienia szkody majątkowej.</p> <p>Odnosząc się do podniesionych przez pełnomocników wnioskodawcy zarzutów i argumentów, dotyczących określenia wysokości zasądzonego na rzecz <span class="anon-block">M. S. (1)</span> zadośćuczynienia, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw pozwalających na ich podzielenie. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 410)">art. 410 k.p.k.</a> – na obrazę którego powołuje się autor apelacji - stanowi, że podstawą wyroku może być tylko całokształt okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Oznacza to, że Sąd wydając wyrok nie może się opierać na tym, co nie zostało ujawnione w toku rozprawy, jak również to, że sąd nie może opierać się - przy wydawaniu orzeczenia- tylko na części materiału dowodowego. Sąd Apelacyjny nie dopatruje się również obrazy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 k.p.k.</a>, który mógłby mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia. Sąd pierwszej instancji, dokonując miarkowania należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia prawidłowo uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności mające wpływ na jego wysokość. Nie ma racji skarżący podnosząc, iż sąd pierwszej instancji w niewystarczającym stopniu uwzględnił okoliczności związane z faktem tymczasowego aresztowania <span class="anon-block">M. S. (2)</span>, w tym związane z oceną stanu zdrowia psychicznego wnioskodawcy (okoliczność ta został uwzględniona przez sąd pierwszej instancji i znalazło to odzwierciedlenie w treści pisemnego uzasadnienia wyroku). Apelujący w uzasadnieniu skargi nie wskazał żadnych okoliczności, które pozwalałyby na uznanie, iż stopień pokrzywdzenia oraz należne wnioskodawcy zadośćuczynienie zostały ustalone niewłaściwie. Autor apelacji powołuje się – odniesieniu do zarzutów związanych z kwestionowaniem wysokości zadośćuczynienia - na inne rozstrzygnięcia sądów powszechnych (oraz przytacza wysokość zasądzonych w tych sprawach kwot), abstrahując jednak od okoliczności faktycznych i prawnych tamtych postępowań. Apelujący nie podważa sposobu procedowania sądu pierwszej instancji w zakresie ustalania okoliczności mających wpływ na wysokość zasądzonego zadośćuczynienia i przyznaje jednocześnie, iż zasądzona kwota zadośćuczynienia znacząco odbiega na korzyść wnioskodawcy – jeżeli chodzi wysokość zadośćuczynienia za stosowany wobec wnioskodawcy okres tymczasowego aresztowania – od kwot zasądzanych z tego tytułu w innych podobnych sprawach, nie zgadzając się jednak z jego wysokością. W ocenie Sądu Apelacyjnego zaprezentowana argumentacja skarżącego, jako mająca charakter polemiczny i nie wykazująca przy tym wadliwości rozumowania sądu pierwszej instancji, nie może okazać się skuteczna. Kwota zasądzanego zadośćuczynienia, co do zasady, wolą ustawodawcy pozostawiona została dyskrecjonalnej władzy sądu i o ile nie zostaną wykazane wadliwości rozumowania oraz procedowania tego sądu, to brak jest podstaw do zmiany wyroku w tym zakresie w postępowaniu odwoławczym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wszystkie okoliczności mające wpływ na ustalenia należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia zostały prawidłowo ustalone, uwzględnione i ocenione przez sąd pierwszej instancji, i Sąd Apelacyjny podziela tę ocenę.</p> <p>Odnosząc się do apelacji pełnomocnika wnioskodawcy w części dotyczącej odszkodowania za szkodę majątkową, Sąd Apelacyjny również nie podzielił zarzutów i argumentacji zawartej w przedmiotowej apelacji, uznając ustalenia sądu pierwszej instancji oraz dokonaną ich ocenę za prawidłowe. Apelacja pełnomocnika koncentruje się – w zakresie szkody majątkowej wnioskodawcy, na kwestii możliwości podjęcia intratnego zatrudnienia przez wnioskodawcę (gdyby nie jego tymczasowe aresztowanie). Sąd Apelacyjny nie dopatruje się naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów wskazanych w apelacji pełnomocnika ani też błędnych ustaleń faktycznych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego argumentacja pełnomocnika wnioskodawcy stanowi – podobnie jak w części dotyczącej określenia kwoty należnego wnioskodawcy zadośćuczynienia - nieuzasadnioną polemikę z prawidłowymi ustaleniami i oceną sądu pierwszej instancji, sprowadzają się do zapewniania, że określone zdarzenia mogły mieć inny przebieg, tj. że wnioskodawca mógłby podjąć wysokopłatne zatrudnienie, co jednak nie nastąpiło z uwagi na fakt tymczasowego aresztowania wnioskodawcy. Sąd Apelacyjny nie podziela tej argumentacji.</p> <p>Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że pomiędzy niesłusznym tymczasowym aresztowaniem a powstałą szkodą o charakterze majątkowym musi zachodzić bezpośredni i adekwatny związek przyczynowy (dotyczy to zarówno <em> <!-- -->damnum emergens</em> jak i <em> <!-- -->lucrum cessans</em>). Związek ten, przypadku <span class="anon-block">M. S. (1)</span>, w realiach niniejszej sprawy nie został przez wnioskodawcę wykazany. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego, tymczasowego aresztowania nie rozciąga się na wszelkie szkody, związane z faktem prowadzonego postępowania karnego a obejmuje jedynie na te szkody, które z faktu tymczasowego aresztowania bezpośrednio wynikają. Nie można odpowiedzialności Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego, tymczasowego aresztowania rozciągać na inne sytuacje, w których uszczerbek majątkowy w majątku wnioskodawcy powstałby obiektywnie także wtedy, gdyby do tymczasowego aresztowania nie doszło. Szkoda wynikająca z faktu tymczasowego aresztowania musi być jego bezpośrednim następstwem, a nie wynikać z niego jedynie w sposób pośredni.</p> <p>W zakresie szkody majątkowej, mającej wynikać z faktu uniemożliwienia wnioskodawcy podjęcia zatrudnienia w okresie tymczasowego aresztowania, sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że wnioskodawca nie wykazał, że to właśnie na skutek tymczasowego aresztowania nie mógł on podjąć zatrudnienia odpowiadającego jego wiedzy, doświadczeniu i kwalifikacjom. Skutecznych argumentów w tym zakresie, pozwalających na podważenie ustaleń sądu pierwszej instancji nie dostarczyła też lektura wniosku o zadośćuczynienie i odszkodowanie, jak i uzasadnienia apelacji.</p> <p>Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, iż utrata zatrudnienia przez wnioskodawcę w <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> nastąpiła nie na skutek tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, które nastąpiło w dniu 09 grudnia 2011 r. ale na skutek uzyskania przez <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> informacji o treści zarzutów postawionych wnioskodawcy przez prokuratora. Odwołanie wnioskodawcy z funkcji członka zarządu <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> nastąpiło w dniu 08 grudnia 2011 r., a więc przed posiedzeniem sądu w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Prawidłowo zatem ustalił sąd pierwszej instancji, że utrata zatrudnienia przez wnioskodawcę (a tym samym osiąganych przez niego z tego tytułu dochodów), była następstwem zarzutów postawionych przez prokuratora w postępowaniu przygotowawczym, a nie faktu tymczasowego aresztowania wnioskodawcy. W tym miejscu należy przypomnieć wcześniejszą uwagę Sądu Apelacyjnego, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niesłusznego, tymczasowego aresztowania nie rozciąga się na wszelkie szkody, związane z faktem prowadzonego postępowania karnego, a obejmuje jedynie na te szkody, które z faktu tymczasowego aresztowania bezpośrednio wynikają.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego nie można podzielić argumentacji pełnomocnika, iż wnioskodawca poniósł szkodę majątkową w postaci <em> <!-- --> lucrum cessans,</em> będąca następstwem niemożności podjęcia nowego zatrudnienia na skutek tymczasowego aresztowania. Sąd Apelacyjny zwraca uwagę, iż po pierwsze zwolnienie wnioskodawcy z funkcji członka zarządu <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> nastąpiło na skutek przedstawienie mu określonej treści zarzutów w postępowaniu karnym, a nie tymczasowego aresztowania, a po drugie okres tymczasowego aresztowania w odniesieniu do osoby wnioskodawcy był stosunkowo krótki (od 07 grudnia 2011 do 13 stycznia 2012). Okoliczności te pozwalają na konstatację, że nawet jeżeli nie doszłoby do tymczasowego aresztowania wnioskodawcy, to z uwagi na okoliczności towarzyszące jego zwolnieniu z funkcji członka zarządu <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> (przedstawienie zarzutów, prowadzone postępowanie karne), wnioskodawca nie byłby w stanie zachować „ciągłości zatrudnienia” i niezwłocznie po zwolnieniu z <span class="anon-block">(...)</span> znaleźć odpowiednie, nowe zatrudnienie (odpowiadające jego wiedzy, doświadczeniu i kwalifikacjom). W przypadku wnioskodawcy <span class="anon-block">M. S. (1)</span>, utrudnienia w znalezieniu przez niego nowej pracy za odpowiednim wynagrodzeniem były następstwem prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego jako takiego, a nie sam fakt tymczasowego aresztowania.</p> <p>W toku postępowania w niniejszej sprawie - co wynika z prawidłowych ustaleń sądu pierwszej instancji - wnioskodawca nie wykazał, że podjąłby konkretne zatrudnienie, a nie uczynił tego właśnie z powodu tymczasowego aresztowania. Wnioskodawca niewątpliwie, potencjalnie miałaby taką możliwość - z uwagi na swoją wiedzę i doświadczenie zawodowe - jednakże te teoretyczne możliwości w żaden sposób nie zostały skonkretyzowane. Potencjalna czy ewentualna możliwość podjęcia określonego zatrudniania i osiągania z tego tytułu dochodów, nie może stanowić wystarczającej podstawy do ustalenia, iż z pewnością takie zatrudnienie wnioskodawca podjąłby, a na przeszkodzie temu stanął fakt tymczasowego aresztowania.</p> <p>Reasumując powyższe rozważania, zdaniem Sądu Apelacyjnego, apelacja pełnomocnika wnioskodawcy okazała się nieskuteczne i nie mogła doprowadzić do postulowanej w apelacji zmiany wyroku sądu pierwszej instancji zarówno w zakresie orzeczenia o wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, jak i w części oddalającej roszczenia o naprawienie szkody majątkowej.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.</p> </div>