II Ca 539/16

<p>Sygn. akt II Ca 539/16</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <span class="anon-block">K.</span>, dnia 22 grudnia 2016 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Kaliszu II Wydział Cywilny Odwoławczy</strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="203"/> <col width="507"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSO Janusz Roszewski (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSO Barbara Mokras</p> <p>SSR del. Małgorzata Wawrzonowska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st. sekr. sąd. Elżbieta Wajgielt</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2016 r. w Kaliszu</p> <p> <strong> <!-- -->na rozprawie</strong> </p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">J. K.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">M. K. (1)</span> , <span class="anon-block">M. K. (2)</span> </p> <p>o rozwiązanie umowy dożywocia</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Jarocinie</p> <p>z dnia 20 czerwca 2016r. sygn. akt I C 601/15</p> <p>1.  oddala apelację;</p> <p>2.  nie obciąża powoda kosztami postepowania apelacyjnego.</p> <p>SSR del. Małgorzata Wawrzonowska SSO Janusz Roszewski SSO Barbara Mokras</p> <p>Sygnatura akt II Ca 539/16</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20.06.2016r. Sąd Rejonowy w Jarocinie oddalił powództwo <span class="anon-block">J. K.</span> przeciwko <span class="anon-block">M. K. (1)</span> i <span class="anon-block">M. K. (2)</span> o rozwiązanie umowy dożywocia oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanych koszty procesu.</p> <p>Apelację od wyroku wniósł powód zaskarżając wyrok w całości. Zarzucając naruszenie prawa procesowego skutkujących błędami w ustaleniach faktycznych w szczególności art. 233 §1 w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 k.p.c.</a> w zakresie wadliwej oceny dowodów oraz naruszenie prawa materialnego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913;art. 913 § 1;art. 913 § 2)">art. 913 § 1 i § 2 k.c.</a> przez błędne jego wykładnię i zastosowanie, apelujący wniósł o zmianę zaskrzonego wyroku i uwzględnienie powództwa, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.</p> <p>Pozwani wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja powoda nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne i rozważania dokonane przez Sąd Rejonowy i uznaje je za własne. W takiej sytuacji gdy sąd odwoławczy orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w pierwszej instancji i aprobuje dotychczasowe ustalenia, nie musi ich powtarzać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2007 r., II CSK 18/07, Lex nr 966804; orzeczenie Sadu Najwyższego z dnia 13 grudnia 1935 r., C III 680/34. Zb. Urz. 1936, poz. 379, z dnia 14 lutego 1938 r.., C II 21172/37, Przegląd Sądowy 1938, poz. 380 i z dnia 19 listopada 1998 r., III CKN 792/98, OSNC 1999, nr 4, poz. 83; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05).</p> <p>Według <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału. Sąd Rejonowy dokonując tej oceny nie naruszył reguł oznaczonych w powołanym tu unormowaniu, dającym wyraz obowiązywaniu zasady swobodnej oceny dowodów.</p> <p>W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 227)">art. 227 k.c.</a> przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. O tym, jakie okoliczności – jako istotne (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 227;art. 316;art. 316 § 1)">art. 227, art. 316 § 1</a>) – wymagają wyjaśnienia, decydują przepisy prawa materialnego, które powinny być zastosowane W rozpoznawanej sprawie (z uzasadnienia orzeczenia SN z dnia 30 sierpnia 1990 r., IV CR 236/90, OSNCP 1991, nr 10-12, poz. 125; por. także wyrok SN z dnia 27 stycznia 2011 r., I CSK 237/10, LEX nr 784978 i postanowienie SN z dnia 10 lutego 2012 r., II CSK 357/11, LEX nr 1133804.)</p> <p>Istotność faktów wiąże się również z podstawą faktyczną powództwa (por. art. 187 § 1). Uzasadniając powództwo, powód subiektywnie określa stan faktyczny sprawy. Oznacza to, że powoływane fakty powinny mieć znaczenie prawne. Selekcji faktów dokonuje Sąd, uwzględniając zasadę prawdy materialnej i zasadę kontradyktoryjności. Będą one wtedy przedmiotem dowodu, jeżeli dotyczą okoliczności, które z punktu widzenia prawa materialnego mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; istotne znaczenie mają zaś te fakty, które odpowiadają hipotezom tych przepisów prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie. W tak rozumianym zakresie postepowanie dowodowe zostało w całości przeprowadzone przed Sądem I instancji. Nie zachodzi zatem sytuacja uzasadniającą potrzebę uzupełnienia postepowania dowodowego przed Sądem odwoławczym, w szczególności, że zgłoszony w apelacji wniosek dotyczy faktów i dowodów znanych stronie w toku rozpoznawania sprawy przed sądem I instancji, a przede wszystkim twierdzeń o faktach nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.</p> <p>Zważyć bowiem trzeba że hipoteza normy prawnej stanowiącej podstawę roszczenia rozwiązania umowy dożywocia, którego domaga się powód, wymaga zaistnienia przesłanek określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913;art. 913 § 2)">art. 913 § 2 k.c.</a> Stanowią je szczególne okoliczności, których wystąpienie uzasadnia zakwalifikowanie wypadku jako wyjątkowy. Ustawa nie precyzuje tego pojęcia, pozostawiając praktyce sądowej wypełnienie jego treści. W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym cechą wspólną wszystkich zaszłości, jakie kwalifikują wypadek unormowany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913;art. 913 § 2)">art. 913 § 2 k.c.</a> jako wyjątkowy. Zatem nie tyle istotne jest wykazywanie kolejnych faktów potwierdzających źródła zaistniałego konfliktu pomiędzy stronami i jego przebiegu, ale tych, które wskazują na ich wyjątkowość zarówno w relacjach wzajemnych, ale również na tle istniejących stosunków danego środowiska.</p> <p>Odnosząc się do oceny dowodów, to zdaniem Sadu Okręgowego nie można uznać za uzasadniony zarzut wadliwej oceny zeznań świadków <span class="anon-block">T. K.</span>, <span class="anon-block">S. K.</span>, <span class="anon-block">K. P.</span>, <span class="anon-block">I. M.</span> <span class="anon-block">E. T.</span>, <span class="anon-block">H. M.</span> czy <span class="anon-block">H. O.</span>, <span class="anon-block">J. G.</span>, <span class="anon-block">M. C.</span>, <span class="anon-block">K. O.</span>, jak również samej pozwanej, czy powoda, które dotyczą kwestii opuszczenie przez pozwana gospodarstwa rolnego. Podważając bowiem ich ocenę, apelujący pomija, że fakt opuszczenia gospodarstwa rolnego<br/>i wymeldowania nie jest w sprawie sporny, natomiast pozostałe ustalenia, istotne dla oceny wyjątkowych okoliczności związanych z podstawą faktyczną roszczenia, w tym rzeczywiste przyczyny opuszczenia gospodarstwa przez pozwaną oraz to której ze stron należy przepisać złą wolę w wykonywaniu umowy dożywocia, zostały dokonane przy rozważeniu całości materiału dowodowego, w tym dowodów, których oceny apelujący nie kwestionuje.</p> <p>Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913;art. 913 § 1;art. 913 § 2)">art. 913 §1 i §2 k.c.</a> należy na wstępie podkreślić, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, iż wypadek wyjątkowy ma miejsce wtedy, gdy dochodzi nie tylko do krzywdzenia dożywotnika ale również jest ono przejawem złej woli nabywcy nieruchomości.</p> <p>Niekiedy jednak złą wolę można przypisać także lub tylko dożywotnikowi. który w drastyczny sposób uniemożliwia nabywcy korzystanie z nieruchomości. Jeżeli przyczyna całkowitego zerwaniem więzi osobistej leży wyłącznie po stronie dożywotnika, uwzględnienie roszczenia z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 913;art. 913 § 2)">art. 913 § 2 k.c.</a> oznaczałoby przyznanie mu uprawnienia do jednostronnego rozwiązania umowy w każdym czasie, bez liczenia się z interesem zobowiązanego, i to także w sytuacji, w której zobowiązany jest gotowy wywiązywać się z nałożonych umową obowiązków. Nie jest podstawą do rozwiązania umowy samo negatywne nastawienie dożywotnika do kontrahentów, czy jednego z kontrahentów umowy.</p> <p>Jak wykazał przewód sądowy, pomiędzy stronami wykształciły się stosunki sprawiające, że nie można od nich wymagać, by pozostawały nadal w bezpośredniej ze sobą styczności. Całość stosunków pomiędzy stronami należy ocenić jako bardzo negatywne. Szczegółowo opisany w ustaleniach faktycznych Sądu I instancji przebieg konfliktu wskazuje, ze śmierć syna powoda a męża pozwanej, stanowiła dla nich źródło nie tylko do żałoby i cierpienia, ale również negatywnych relacji rodzinnych, które w konsekwencji doprowadziły do decyzji pozwanej <span class="anon-block">M. K. (1)</span> o opuszczeniu wraz z synem gospodarstwa rozlewnego, w którym znajdowało się jej miejsce zamieszkania. Odpowiedzialność za powstanie tych relacji i ich skutków ponosi w znacznej części powód. Prawidłowo Sad Rejonowy uznał w tych okolicznościach, że pozwana nie porzuciła spadkowego gospodarstwa rolnego, bo choć obecnie nie pracuje w nim osobiście, to wydzierżawiła je osobie trzeciej, która uprawia grunty orne i uiszcza czynsz. Mimo, że skutkiem wydzierżawienia gospodarstwa rolnego powód, nie może obecnie pracować w nim osobiście, oraz to nie zachodzi przypadek wyjątkowy, bowiem nie pozostaje bez świadczeń zagwarantowanych umowa, w szczególności służebności mieszkania. O ile powód nie uzyskuje innych świadczeń a wysokość otrzymywanej renty jest niewystarczająca dla zaspokojenia potrzeb jego utrzymania, to istnieje możliwość ich wyegzekwowania, nawet w przypadku istniejącego między stronami konfliktu czy wydzierżawienia gospodarstwa przez zobowiązanych. Prawna i faktyczna możliwość ich wypełnienia, którą może oczekiwać z dochodów z tego gospodarstwa, nie daje podstaw do wniosków apelującego, że zadłużenie gospodarstwa uzasadnia rozwiązanie umowy, Również nie może stanowić takiej podstawy pozbawienie powoda możliwości osobistego wykonywana praca w gospodarstwie, bowiem nie jest to celem zawartej umowy dożywocia.</p> <p>Wobec powyższych stwierdzeń apelację powoda jako nieuzasadnioną oddalono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach procesu orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 102)">art. 98 §1 i art. 102 k.p.c.</a> uznając, że <br/>w sytuacji powoda zachodzi wypadek szczególnie uzasadniony, dający podstawę do uwzględnienia wniosku w tym zakresie.</p> <p>SSO Barbara Mokras SSO Janusz Roszewski SSR Małgorzata Wawrzonowska - del.</p> </div>