IV Ca 625/15

<p>Sygn. akt IV Ca 625/15</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 11 grudnia 2015 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w <span class="anon-block">S.</span> IV Wydział Cywilny Odwoławczy</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: SSO Mariusz Struski</p> <p>Sędziowie SO: Dorota Curzydło, Wanda Dumanowska (spr.)</p> <p>Protokolant: sekr. sądowy Kamila Wiśniewska</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2015 r. w <span class="anon-block">S.</span> </p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">R. D.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) Spółce Akcyjnej</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">L.</span> z dnia 22 lipca 2015r., sygn. akt I C 1495/14</p> <p>uchyla zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w <span class="anon-block">L.</span>, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt IV Ca 625/15</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">R. D.</span> wniósł pozew przeciwko <span class="anon-block"> (...) SA</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> o zapłatę kwoty 19.906,30 zł wraz ze stosownymi odsetkami tytułem odszkodowania za uszkodzenie pojazdu oraz o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że w dniu <span class="anon-block">(...)</span>. doszło do zdarzenia drogowego z udziałem pojazdu powoda, w wyniku którego doznał szkody, a jego pojazd został odholowany. Powód wskazał, że zgłosił szkodę ubezpieczycielowi rzekomego sprawcy, zaś <span class="anon-block"> (...) SA</span> przystąpił do likwidacji szkody. Ostatecznie ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania podnosząc, że do stwierdzonych uszkodzeń w pojeździe powoda nie mogło dojść w wyniku podawanego przez niego zdarzenia z dnia 9.01.2012r.</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenia na jego rzecz od powoda kosztów procesu. Pozwany przyznawał, że likwidował szkodę w pojeździe powoda, jednak po analizie uszkodzeń stwierdził, że odszkodowanie się nie należy, albowiem pomiędzy uszkodzeniami pojazdów, do których doszło w wyniku zdarzenia z dnia <span class="anon-block">(...)</span>nie ma takiego związku, który uzasadniałby wypłatę odszkodowania. Nadto wg pozwanego, gdyby powód podjął manewr hamowania, to byłby on skuteczny i pozwoliłby na uniknięcie zderzenia z pojazdem <span class="anon-block">B.</span>.</p> <p>Wyrokiem z dnia 22 lipca 2015r. Sąd Rejonowy w oddalił powództwo oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2.417 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, nadto nakazał zwrócić pozwanemu ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w<span class="anon-block">L.</span>kwotę 500 zł tytułem zbędnie uiszczonej zaliczki.</p> <p>Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodził się powód, który zaskarżając wydany wyrok w całości, podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.:</p> <p>1.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 130(4);art. 130(4) § 2;art. 130(4) § 5)">art. 130^{<!-- -->4} § 2 i § 5 kpc</a> w zw. z art. 83 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez:</p> <p>- niewłaściwe wyznaczenie pełnomocnikowi powoda terminu do uiszczenia zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego oraz wyznaczenie terminu krótszego niż miesiąc w sytuacji jednoznacznych uregulowań ustawowych w tym zakresie wskazujących na zobowiązanie strony (nie pełnomocnika) do uiszczenia zaliczki oraz terminu do uiszczenia zaliczki nie krótszego niż miesiąc dla strony która mieszka lub ma siedzibę za granicą,</p> <p>- zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, mimo że wniosek o jego przeprowadzenie zgłosiły obie strony, a strona pozwana uiściła zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłego w terminie w należytej wysokości oraz w kontekście konieczności przeprowadzenia tego dowodu z urzędu z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278;art. 278 § 1)">art. 278 § 1 kpc</a>,</p> <p>2.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 kc</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 kpc</a> poprzez naruszenie prawa do dowodzenia swego roszczenia przed Sądem, z uzasadnieniem jw.,</p> <p>3.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 210;art. 210 § 1;art. 210 § 3)">art. 210 § 1 i § 3 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 224;art. 224 § 1)">art. 224 § 1 kpc</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 217;art. 217 § 2)">art. 217 § 2 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 kpc</a> poprzez zaniechanie przeprowadzenia zgłaszanych przez powoda dowodów w postaci zeznań świadków (<span class="anon-block">Z. D.</span>, <span class="anon-block">M. P.</span>), przesłuchania powoda w charakterze strony oraz z dokumentów wskazanych w pozwie mających istotne i kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy,</p> <p>4.  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 kpc</a> poprzez wydanie orzeczenia bez wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i dowolną oraz błędną ocenę dowodów, co w sposób bezpośredni skutkowało wydaniem wyroku opartym na niepełnym i błędnie ocenionym materiale dowodowym.</p> <p>W efekcie powyższych zarzutów apelujący powód wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w <span class="anon-block">L.</span>do ponownego rozpoznania, jak również o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.</p> <p>W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie w całości, jak i o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie pozwanego zarzuty apelacji są bezzasadne, zaś poczynione przez Sąd I instancji ustalenia, jak i wydane rozstrzygnięcie jest prawidłowe i wyczerpujące.</p> <p> <strong> <!-- -->Mając na uwadze treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 387;art. 387 § 2(1))">art. 387 § 2 ^{<!-- -->1} kpc</a>, Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja zasługiwała na uwzględnienie w sposób skutkujący uchyleniem orzeczenia Sądu I instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.</p> <p>W pierwszej kolejności wypadało stwierdzić, że choć apelacja powoda okazała się co do zasady słuszna, to jednak nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na aprobatę.</p> <p>Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska apelującego powoda co do skutku jaki uchybienie proceduralne, związanych z niewłaściwym wyznaczeniem mu terminu do uiszczenia zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 130(4);art. 130(4) § 2)">art. 130^{<!-- -->4} § 2 kpc</a>), w realiach sprawy mogło, wywrzeć na treść wyroku. Abstrahując nawet od oceny działania w tym zakresie Sądu Rejonowego, wypadało stwierdzić, że zarzut ten nie mógłby <em> <!-- -->per se</em> skutkować zmianą bądź uchyleniem zaskarżonego wyroku, skoro w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy strona powodowa nie wywiązała się ze swego obowiązku opłacenia zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego w terminie określonym w tym przepisie. Gdyby zatem Sąd I-instancji prawidłowo wyznaczył powodowi termin, to stwierdzić należy, iż powód faktycznie nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Sąd Rejonowy na rozprawie w dniu 13.05.2015r. zobowiązał pełnomocnika powoda do uiszczenia w terminie 10 dni przedmiotowej zaliczki (k. 67), zaś dopiero postanowieniem wydanym nieomalże dwa miesiące później, tj. w dniu 6.07.2015r. uchylił postanowienie dowodowe dopuszczające dowód z opinii biegłego (k. 87). Nadto wskazać należy, że wyznaczony przez Sąd termin ma charakter terminu sądowego (vide: komentarz do art. 130^{<!-- -->4} kpc pod red. J. Bodio, w: LexOmega), a jako taki może on być z ważnych przyczyn przedłużony lub skrócony przez przewodniczącego na wniosek strony (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 166)">art. 166 kpc</a>).</p> <p>Dodać jedynie należy, iż obecny na rozprawie w dniu 13 maja 2015r. pełnomocnik powoda nie złożył zastrzeżenia w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 162)">art. 162 kpc</a>, zatem utracił możliwość powoływania się na to uchybienie.</p> <p>Zważyć natomiast należało, że uchybieniem Sądu Rejonowego, skutkującym uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, było oddalenie wniosków dowodowych złożonych przez obie strony postępowania, w tym pominięcie dowodu z opinii biegłego.</p> <p>Zasadniczym celem postępowania sądowego jest rozstrzygnięcie sprawy po dostatecznym, wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności spornych. Postępowanie dowodowe to całokształt czynności Sądu i stron związanych z przeprowadzeniem dowodów w postępowaniu pierwszej instancji. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy w istocie nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego. W sprawie odbyły się cztery rozprawy: w dniu 23.03.2015r., kiedy to strony przedstawiły swoje stanowiska, w dniu 13.05.2015r., kiedy Sąd a quo dopuścił dowód z opinii biegłego, w dniu 6.07.2015r., gdy uchylił postanowienie dowodowe w zakresie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego i postanowił pominąć ten dowód oraz w dniu 22.07.2015r., kiedy to oddalił wnioski dowodowe złożone przez obie strony. Zatem procedowanie przed Sądem I instancją ograniczyło się w istocie do wysłuchania stanowisk stron postępowania, co miało miejsce na rozprawie w dniu 13.03.2015r.</p> <p>W tej sytuacji Sąd Rejonowy rozstrzygał niniejszą sprawę, bez przeprowadzania postępowania wnioskowanego przez strony. Jednocześnie brak podstaw do stwierdzenia zasadności oddalenia wniosków o przesłuchanie powoda i o przesłuchanie świadków, bowiem brak podstaw do uznania, że te dowody były zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.</p> <p>Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że na kanwie okoliczności faktycznych i prawnych niniejszej sprawy nie znajdowało żadnego usprawiedliwienia, w sytuacji niedotrzymania przez stronę powodową terminu do uiszczenia zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego, pominięcie przez Sąd I-ej instancji w istocie wszystkich dowodów zgłoszonych w sprawie, w tym dowodu z opinii biegłego sądowego, o przeprowadzenie którego wnioskowały obie strony postępowania a nie tylko powód. Sąd Rejonowy dostrzegł wprawdzie, jak to wynika z treści uzasadnienia wyroku, iż pozwany uiścił zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłego, lecz mimo to uznał, że skoro nie uczynił tego powód, to dowód taki nie może zostać przeprowadzony.</p> <p>Wskazać dalej należy, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28.07.2005r. w sprawie kosztów sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz.U z 2014r. poz. 1025 ze zm.) dokonanie czynności połączonej z wydatkami może nastąpić także z urzędu.</p> <p>W niniejszej sprawie obie strony podjęły inicjatywę dowodową. W sytuacji zaś, gdy Sąd I-ej instancji uznał, że strona powodowa nie dopełniła swych obowiązków procesowych, winien był przeprowadzić postępowanie dowodowe w pozostałym zakresie i rozważyć, czy dowód z opinii biegłego należy przeprowadzić na wniosek pozwanego czy też zachodzą przesłanki dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z urzędu. Zgodnie bowiem z przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232;art. 232 zd. 2)">art. 232 zd. 2 kpc</a> Sąd może dopuścić dowód nie wskazany przez stronę.</p> <p>Nie ulega wątpliwości, że w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 kpc</a> obowiązek wskazania dowodów obciąża przede wszystkim strony, a sąd ma, co do zasady prawo, a nie obowiązek działania z urzędu. Nie oznacza to jednak, że w szczególnych przypadkach nieskorzystanie z tego prawa nie może być ocenione jako naruszenie przepisów postępowania. Sąd Najwyższy podkreślał wielokrotnie, że uprawnienie do dopuszczenia dowodu z urzędu może przekształcić się w obowiązek wówczas, gdy przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (biegłych) jest konieczne dla wydania prawidłowego orzeczenia, a jest to dowód niemożliwy do zastąpienia żadnym innym (tak np. w wyroku Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2010 r., I CSK 199/09 LEX nr 570114 a także w wyrokach Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2011 r., V CSK 373/10 LEX nr 885040 i V CSK 382/10 LEX nr 864025). Pomimo, bowiem wzmocnienia w procesie zasady kontradyktoryjności, której konsekwencją jest obowiązek stron przedstawiania faktów i dowodów dla ich wykazania, nie może ujść uwadze to, że celem postępowania procesowego nadal jest dążenie do wykrycia rzeczywistych stosunków faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji dopuszczenie przez sąd z urzędu dowodu może być usprawiedliwione szczególnymi okolicznościami. W szczególności może to być uzasadnione w sytuacji wysokiego uprawdopodobnienia zasadności dochodzonego powództwa, gdy jednak w ocenie sądu stanowcze ustalenie spornego faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, niewskazanego przez stronę. Sąd Najwyższy podkreślał również, że w sytuacji, w której uzyskanie wiadomości specjalnych zapewnia wyłącznie opinia biegłego, to w braku odpowiedniej inicjatywy dowodowej strony niedopuszczenie dowodu z takiej opinii stanowi naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232;art. 232 zd. 2)">art. 232 zdanie 2 kpc</a>., gdy przeprowadzenie przez sąd z urzędu tego dowodu stanowi jedyny sposób przeciwdziałania niebezpieczeństwu oczywiście nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, podważającego funkcję procesu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2011 r., LEX nr 864025, a także wyrok SN z dnia 20 maja 2011 r., II UK 339/10, LEX nr 898704).</p> <p>Na gruncie niniejszej sprawy Sąd Rejonowy uznał, że dowód z opinii biegłego jest potrzebny, co potwierdził w uzasadnieniu swego orzeczenia, wskazując, iż dowód taki miałby być przeprowadzony na okoliczność „istotnego, nieodzownego i newralgicznego dla tej sprawy ustalenia” m.in. tego, czy udokumentowany, stwierdzony w toku postępowania likwidacyjnego zakres uszkodzeń pojazdu powoda mógł w ogóle powstać w wyniku zdarzenia z dnia 9.01.2012r. Z faktu zaś, że powód nie uiścił w wyznaczonym mu terminie zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego Sąd I-ej instancji wywiódł nieuprawniony wniosek, że skoro to na powodzie ciążył obowiązek dowodowy, to tym samym powód nie sprostał temu obowiązkowi, a w konsekwencji powództwo, jako nieudowodnione, należało oddalić. Zauważyć jednocześnie należało, że Sąd Rejonowy był w omawianym zakresie niekonsekwentny, ponieważ zakładając pierwotnie, że dowód z opinii biegłego jest nieodzowny i newralgiczny, następnie wycofał się z tego stanowiska, by przy okazji interpretacji przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 kpc</a> następnie stwierdzić, że nie w jego gestii jest wyprzedzanie stanowiska stron i przeprowadzanie postępowania dowodowego z urzędu.</p> <p>Zdaniem Sądu Okręgowego przeprowadzenie omawianego dowodu z opinii biegłego jest w niniejszej sprawie może okazać się konieczne, ale ocenić to będzie można dopiero po przeprowadzeniu przez Sąd I-ej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wszystkich innych dowodów zawnioskowanych przez strony. Jeżeli Sąd stwierdzi, że prawidłowe rozpoznanie sprawy wymaga uzyskania wiadomości specjalistycznych (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278;art. 278 § 1)">art. 278 § 1 kpc</a>), zobowiązany będzie też przeprowadzić dowód z opinii biegłego.</p> <p>Dopiero taka wszechstronna ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie pozwoli Sądowi Rejonowemu na prawidłową ocenę merytorycznej zasadności zgłoszonego żądania, jak i argumentów przedstawionych przez pozwanego na podważenie tego żądania.</p> <p>Konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 kpc</a>. Rozstrzygnięcie o kosztach w postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 kpc</a>, pozostawił Sądowi Rejonowemu.</p> </div>