III Ca 1454/15

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt III Ca 1454/15</strong> </p> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z dnia 14 lipca 2015 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, po rozpoznaniu sprawy z wniosku <span class="anon-block">K. B.</span> z udziałem <span class="anon-block">H. B.</span> i <span class="anon-block">G. K.</span> o stwierdzenie nabycia spadku po <span class="anon-block">M. B.</span>, stwierdził, że spadek ten na podstawie ustawy przypadł jej dzieciom, tj. synowi <span class="anon-block">K. B.</span> oraz córkom <span class="anon-block">H. B.</span> i <span class="anon-block">G. K.</span> – w udziale po 1/3 dla każdego z nich.</p> <p>W ramach ustaleń faktycznych Sąd I instancji podał, iż zmarła w dniu 3 grudnia 2014 r. w <span class="anon-block">Ł.</span> <span class="anon-block">M. B.</span> z domu <span class="anon-block">B.</span> była wdową i pozostawiła po sobie trójkę dzieci w osobach syna <span class="anon-block">K. B.</span> oraz córek: <span class="anon-block">H. B.</span> i <span class="anon-block">G. K.</span>. Zmarła nie sporządziła przy tym testamentu, zaś w odniesieniu do żadnego ze spadkobierców nie wystąpiła sytuacja uniemożliwiająca dziedziczenie.</p> <p>W oparciu o ten stan faktyczny Sąd ustalił krąg spadkobierców, przyjmując że przy braku testamentu w rachubę wchodzi dziedziczenie ustawowe według reguł określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 931;art. 931 § 1)">art. 931 § 1 k.c.</a>, zgodnie z którym spadek po zmarłej należał się trójce jej dzieci, a udziały syna i dwóch córek były równe i wynosiły po 1/3 części.</p> <p>Apelację od całości powyższego postanowienia złożył wnioskodawca który zarzucił rozstrzygnięciu:</p> <p>a) naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 670)">art. 670 k.p.c.</a> polegające na niezbadaniu przez Sąd I instancji, czy spadkodawczyni pozostawiła testament oraz braku wezwania wnioskodawcy do złożenia testamentu, mimo że we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku zamieszczono informację o sporządzeniu testamentu;</p> <p>b) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że spadkodawczyni nie pozostawiła testamentu, podczas gdy sporządziła ważny testament notarialny w dniu 24 kwietnia 2009 r., w którym do całego spadku powołała swojego syna <span class="anon-block">K. B.</span>, który to błąd doprowadził do błędnego ustalenia, ze spadek przypada spadkobiercom ustawowym.</p> <p>W konkluzji skarżący wniósł o otwarcie i ogłoszenie dołączonego do apelacji testamentu notarialnego <span class="anon-block">M. B.</span> z dnia 24 kwietnia 2009 r. oraz o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez stwierdzenie, że spadek po zmarłej na podstawie tego testamentu nabył jej syn <span class="anon-block">K. B.</span>.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja okazała się w pełni zasadna, jednakże wbrew intencjom skarżącego wywoływała odmienny od postulowanego skutek w postaci uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.</p> <p>Zgodzić się należy ze skarżącym, że Sąd I instancji dopuścił się istotnych uchybień proceduralnych podczas rozpoznawania sprawy. Prawdą jest, że w ramach obowiązków nałożonych przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 670)">art. 670 k.p.c.</a> sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, w szczególności, czy spadkodawca pozostawił testament, oraz wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że testament u niej się znajduje, a jeżeli testament zostanie złożony, dokonuje jego otwarcia i ogłoszenia. W rozpoznawanej sprawie przytoczony przepis został ewidentnie naruszony, ponieważ Sąd <em> <!-- -->meriti</em> – mimo że we wniosku wszczynającym postępowanie przekazana mu została informacja o istnieniu testamentu spadkodawczyni – nie podjął jakichkolwiek kroków zmierzających do jego złożenia do akt, a następnie do jego otwarcia i ogłoszenia. Do zadań Sądu należało w takiej sytuacji wezwanie wnioskodawcy do złożenia testamentu, ewentualnie do wskazania miejsca, w którym testament się znajduje. Zamiast tego poprzestano – w ramach badania z urzędu, kto jest spadkobiercą – na zapewnieniu spadkowym złożonym przez uczestniczkę postępowania i wynikającym z niego oświadczeniu o niepozostawieniu przez <span class="anon-block">M. B.</span> jakichkolwiek testamentów. Wydaje się, że Sąd <em> <!-- -->meriti </em>poczynił tu błędne założenie, że orzeka w sprawie jedynie w oparciu o dowody zaoferowane przez uczestników, w tym wypadku na podstawie będącego takim dowodem w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 671;art. 671 § 1;art. 671 § 2;art. 671 § 2 pkt. 2)">art. 671 § 1 i § 2 pkt. 2 k.p.c.</a> zapewnieniu spadkowym, ignorując jednocześnie obowiązek działania w tym zakresie z urzędu spoczywający na nim z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 670)">art. 670 k.p.c.</a> Postępowanie takie zatem nie było prawidłowe, a efektem tego jest niezgodne według wszelkiego prawdopodobieństwa z rzeczywistością ustalenie, że spadkodawczyni testamentu nie sporządziła, choć Sąd w ramach obciążających go obowiązków podjęcia z urzędu działań zmierzających do stwierdzenia, kto jest spadkodawcą, miał pełne możliwości ustalenia rzeczywistego stanu rzeczy, co ukierunkowałoby odpowiednio zarówno bieg dalszego postępowania, jak i zakres kwestii, które Sąd winien rozważyć w zakresie merytorycznego rozpoznania sprawy.</p> <p>Ujawnienie testamentu spadkodawcy powoduje bowiem, że zakresem kognicji Sądu rozpoznającego sprawę objęte są zupełnie inne kwestie merytoryczne niż w przypadku, gdy Sąd wobec braku tego testamentu rozpatruje jedynie zagadnienia mające znaczenie dla stwierdzenia dziedziczenia ustawowego. W tym ostatnim wypadku – jak w postępowaniu toczącym się przed Sądem I instancji w sprawie niniejszej – badaniu podlega w zasadzie jedynie kwestia pokrewieństwa czy powinowactwa potencjalnych spadkobierców ze zmarłym oraz to, czy ktokolwiek z nich zrzekł się dziedziczenia, odrzucił spadek bądź został uznany za niegodnego dziedziczenia, a tym samym wykluczony jest z kręgu osób uprawnionych. Zupełnie odmienna jest natomiast istota sprawy o stwierdzenie nabycia spadku w przypadku istnienia testamentu, gdzie ze względu na pierwszeństwo dziedziczenia testamentowego przed ustawowym, konieczne jest przede wszystkim otwarcie i ogłoszenie tego testamentu, a następnie zbadanie, czy dokonano tam ważnego i skutecznego powołania spadkobiercy, co niejednokrotnie wiąże się z rozpatrywaniem zasadności zarzutów innych, nieobjętych treścią powołania do spadku, uczestników postępowania mogących potencjalnie kwestionować możliwość stwierdzenia nabycia spadku na podstawie testamentu. Dopiero ewentualnie w drugiej kolejności, gdy zostanie przesądzone, że złożony testament jest nieważny lub nieskuteczny, zakres kognicji Sądu pokrywać się będzie z istotą sprawy rozpoznaną przez Sąd I instancji w niniejszym postępowaniu.</p> <p>Konsekwencją powyższych rozważań jest stwierdzenie przez Sąd odwoławczy, że Sąd Rejonowy wskutek popełnionych uchybień proceduralnych nie rozpoznał istoty sprawy, wobec czego kontrolowane orzeczenie nie nadawało się do ewentualnej merytorycznej korekty w ramach orzekania o istocie sprawy, ale konieczne było jego uchylenie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji nie powinien wydawać orzeczenia merytorycznego w sytuacji, gdy w instancji niższej nie zbadano kwestii mających immanentne znaczenie dla istoty sprawy oraz treści rozstrzygnięcia i gdy w konsekwencji samo orzeczenie nie jest wynikiem rozstrzygnięcia tych kwestii. Gdyby te kluczowe zagadnienia – jak ważność i skuteczność testamentu decydujące o powołaniu do spadku osoby w jego treści wskazanej – rozpatrywane były po raz pierwszy dopiero na etapie postępowania odwoławczego, każdy z uczestników pozbawiony byłby prawnie przysługującej mu możliwości ich zakwestionowania przez poddanie tego rozstrzygnięcia ocenie Sądu II instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy przede wszystkim dokona otwarcia i ogłoszenia testamentu, ustali, czy uczestnicy postępowania kwestionują ważności i skuteczności powołania spadkobiercy w testamencie, a następnie przesłankowo, biorąc pod uwagę zarówno ewentualnie zgłoszone zarzuty, jak i wszystkie okoliczności ustalone z urzędu, które mogłyby przyczynić się do skutecznego zbadania, kto jest spadkobiercą, rozstrzygnie sprawę merytorycznie. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego pozostawiono Sądowi I instancji, stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </p> </div>