I ACa 643/15

<p>Sygn. akt I ACa 643/15</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 22 grudnia 2015 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Gdańsku – I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="271"/> <col width="435"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Barbara Lewandowska (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Dorota Gierczak</p> <p>SA Andrzej Lewandowski</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2015 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">E. S.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) Spółce Akcyjnej</span> <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku</p> <p>z dnia 4 maja 2015 r. sygn. akt I C 256/14</p> <p>uchyla zaskarżony wyrok:</p> <p>a)  w punkcie 1 (pierwszym) ponad kwotę 13.000 (trzynaście tysięcy) złotych oraz co do odsetek ustawowych za okres od dnia 14 czerwca 2013 r. do dnia 3 maja 2015 r. od kwoty 35.000 (trzydzieści pięć tysięcy) złotych,</p> <p>b)  w punkcie 2 (drugim) co do kwoty 45.000 (czterdzieści pięć tysięcy) złotych z ustawowymi odsetkami od dnia 14 czerwca 2013 r.,</p> <p>c)  w całości w punktach 3 (trzecim) i 4 (czwartym),</p> <p>znosi postępowanie w sprawie w powyższym zakresie od dnia wniesienia pozwu i przekazuje sprawę w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Gdańsku, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego.</p> <p> <em> <!-- -->Na oryginale właściwe podpisy. </em> </p> <p>I ACa 643/15</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 4 maja 2015 r. Sąd Okręgowy w Gdańsku zasądził od pozwanego <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block"> (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">E. S.</span> kwotę 35.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty, w pozostałej części oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu. Zasądzone świadczenie stanowiło zadośćuczynienie za krzywdę wynikającą ze śmierci brata powódki <span class="anon-block">S. W.</span> w wypadku komunikacyjnym w dniu 6 listopada 2010 r., za który odpowiedzialność ponosi pozwany jako ubezpieczycie odpowiedzialności cywilnej sprawcy zdarzenia. Powódka domagała się z tego tytułu w pozwie 250.000 zł zadośćuczynienia oraz 150.000 zł z tytułu odszkodowania za znaczne pogorszenie jej sytuacji życiowej, podczas gdy ubezpieczyciel dobrowolnie wypłacił jej jedynie świadczenie w kwocie 17.000 zł z tytułu zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w tym dowodu z opinii biegłego z zakresu psychologii, ocenił, że adekwatne do rozmiaru doznanej przez powódkę krzywdy zadośćuczynienie winno wynosić łącznie 52.000 zł, a mając na uwadze wcześniejszą wypłatę przez pozwanego kwoty 17.000 zł, uwzględnił powództwo o zadośćuczynienie częściowo, zasądzając od pozwanego na rzecz powódki dalszą kwotę 35.000 zł, a oddalając powództwo w pozostałym zakresie jako nieuzasadnione.</p> <p>Od powyższego wyroku apelacje wniosły obie strony.</p> <p> <strong> <!-- -->Powódka</strong> zaskarżyła wyrok co do części oddalającej powództwo w zakresie kwoty 45.000 zł, zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 446;art. 446 § 4)">art.446 § 4 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 23;art. 24)">art.23 i 24 k.c.</a>, polegające na ich błędnej wykładni i przyjęciu, że kwota 35.000 zł stanowi odpowiednie zadośćuczynienie za śmierć brata. Zdaniem powódki Sąd Okręgowy powinien był zasądzić na jej rzecz z tego tytułu kwotę co najmniej 80.000 zł, a wobec uwzględnienia powództwa do wysokości 35.000 zł, wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w powyższym zakresie i zasądzenie od pozwanego na jej rzecz dalszej kwoty 45.000 zł (tj. łącznie kwoty 80.000 zł) z ustawowymi odsetkami od dnia 14 czerwca 2013 r. do dnia zapłaty.</p> <p>Natomiast <strong> <!-- -->pozwany</strong> w swojej apelacji zakwestionował powyższy wyrok w części uwzględniającej powództwo i zasądzającej na rzecz powódki kwotę ponad 13.000 zł, to jest co do kwoty 22.000 zł, a także co do odsetek ustawowych od daty wcześniejszej niż data wyrokowania oraz w zakresie kosztów procesu. Pozwany zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 446;art. 446 § 4)">art.446 § 4 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art.6 k.c.</a> polegające na jego błędnej wykładni, wskutek której Sad orzekający błędnie przyjął, że powódka doznała krzywdy wymagającej rekompensaty w łącznej wysokości 52.000 zł, podczas gdy, jego zdaniem, zebrany materiał dowodowy wskazuje, że odpowiednim zadośćuczynieniem byłaby kwota 30.000 zł, a mając na uwadze dotychczasową dobrowolną wypłatę przez ubezpieczyciela kwoty 17.000 zł, pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez obniżenie kwoty zasądzonej na rzecz powódki do wysokości 13.000 zł.</p> <p>Pozwany zarzucał ponadto naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art.481 § 1 i 2 k.c.</a> w zakresie orzeczenia o odsetkach oraz naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art.233 k.p.c.</a> poprzez wadliwą ocenę dowodów prowadząca do uwzględnienia powództwa w nazbyt wysokiej kwocie.</p> <p>Wskazując na te zarzuty pozwany domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w tej części i oddalenia powództwa ponad kwotę 13.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wyrokowania oraz wnosił o zasadzenie od powódki na jego rzecz kosztów postępowania za obie instancje.</p> <p>Pozwany wniósł nadto odpowiedź na apelację powódki, żądając oddalenia tej apelacji i zasądzenia od powódki na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</p> <p>Zarzuty podniesione przez każdą ze stron w jej apelacji nie mogły podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu, ponieważ zaskarżony wyrok zapadł w warunkach nieważności postępowania. Nie można bowiem przyjąć, że pozew w przedmiotowej sprawie prawidłowo wniosła osoba, na rzecz której zasądzone zostało świadczenie w zaskarżonym wyroku, to jest <span class="anon-block">E. S.</span> i że działający za nią pełnomocnik był należycie umocowany.</p> <p>Jak wynika z akt sprawy, <span class="anon-block">E. S.</span> w dniu 15 stycznia 2014 r. udzieliła pełnomocnictwa procesowego do dochodzenia świadczeń od pozwanego w niniejszej sprawie podmiotowi o nazwie <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">G.</span>, reprezentowanemu przez Prezesa Zarządu <span class="anon-block">R. K.</span> (v. pełnomocnictwo procesowe – K.29). W dniu 1 marca 2014 r. wskazany wyżej <span class="anon-block">R. K.</span>, działając jako Prezes Zarządu powyższej spółki, udzielił w dniu 1 marca 2014 r. pełnomocnictwa procesowego adwokatowi <span class="anon-block">T. K.</span> do reprezentowania <span class="anon-block">E. S.</span> w niniejszym postępowaniu cywilnym przeciwko pozwanemu <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> <span class="anon-block">V.</span> <span class="anon-block"> (...)</span> (v. pełnomocnictwo procesowe – K.30). Pozew w sprawie został następnie wniesiony przez adwokata <span class="anon-block">T. K.</span>, który występował za powódkę w toku postępowania, a także wniósł w jej imieniu apelację.</p> <p>W przedstawionym stanie faktycznym należy stwierdzić, że proces niniejszy przeprowadzony został w warunkach nieważności postępowania, bowiem powódka <span class="anon-block">E. S.</span> od chwili wszczęcia tego postępowania nie była należycie reprezentowana. Działający za nią pełnomocnik w osobie adwokata <span class="anon-block">T. K.</span> nie był bowiem prawidłowo umocowany przez powódkę, lecz przez niebędącą stroną spółkę prawa handlowego działającą pod nazwą <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">G.</span>. Powódka nie udzieliła pełnomocnictwa procesowego wymienionemu adwokatowi, lecz spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Treść podpisanego przez nią pełnomocnictwa nie pozostawia przy tym wątpliwości, że miało ono charakter pełnomocnictwa procesowego, upoważniającego do „reprezentowania mocodawcy wobec organów wymiaru sprawiedliwości”, w tym m.in. do reprezentowania powódki w postępowaniu egzekucyjnym, sporządzenia skargi kasacyjnej, a także do udzielania substytucji. W treści dokumentu zamieszczono odwołanie do przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 91)">art.91 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87;art. 87 § 1)">art.87 § 1 k.p.c.</a> oraz stwierdzenie, że na jego podstawie powódka upoważnia powyższą spółkę do „reprezentowania jej oraz wykonywania wszystkich czynności w jej imieniu przed wszystkimi sądami, prokuraturami, urzędami oraz organami egzekucyjnymi w sprawie przeciwko <span class="anon-block"> (...) S.A.</span>”.</p> <p>Przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a> mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących i jasno regulują w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87)">art.87 k.p.c.</a>, kto oraz w jakiej sprawie może być pełnomocnikiem w sądowym postępowaniu cywilnym. Jednocześnie przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 86)">art.86 k.p.c.</a> stanowi, że strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87;art. 87 § 1)">art.87 § 1 k.p.c.</a> pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również rodzice, małżonek, rodzeństwo lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia. <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> w <span class="anon-block">G.</span> nie pozostaje z powódką <span class="anon-block">E. S.</span> w żadnej z wymienionych relacji. Treść pełnomocnictwa wyklucza możliwość przyjęcia, że spółka ta jako pełnomocnik powódki pozostawała z nią w stałym stosunku zlecenia, w zakres którego wchodzi przedmiot niniejszej sprawy, bądź że spółce tej mocą omawianego dokumentu powierzono zarząd majątkiem lub interesami powódki <span class="anon-block">E. S.</span>. Przedstawione wraz z pozwem pełnomocnictwo procesowe udzielone przez powódkę wymienionej spółce miało ją upoważniać do reprezentowania powódki w niniejszym postępowaniu sądowym, co w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87;art. 87 § 1)">art.87 § 1 k.p.c.</a> było niedopuszczalne.</p> <p>Z tego względu pełnomocnictwo to nie mogło zatem wywołać skutku prawnego upoważniającego spółkę do jakichkolwiek czynności w imieniu powódki w postępowaniu przed sądem, w tym – do umocowania w jej imieniu adwokata, który wniósł pozew w przedmiotowej sprawie.</p> <p>Z uwagi na działanie za powódkę, od chwili wytoczenia powództwa, pełnomocnika, który nie był należycie umocowany, w sprawie niniejszej zachodzi nieważność postępowania z przyczyny, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 2)">art.379 pkt 2 k.p.c.</a> i którą Sąd odwoławczy jest obowiązany wziąć pod uwagę z urzędu. Jednocześnie skutki stwierdzonej wyżej nieważności postępowania mogą dotyczyć jedynie tej części wyroku, która objęta została zaskarżeniem.</p> <p>Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art.386 § 2 k.p.c.</a> nakazuje sądowi drugiej instancji, w razie stwierdzenia nieważności postępowania, uchylenie zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Mając to na uwadze, Sąd Apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok w punkcie 1 (częściowo uwzględniającym powództwo) ponad zasądzoną kwotę 13.000 zł oraz co do odsetek ustawowych za okres od dnia 14 czerwca 2013 r. (data, od której powódka domagała się odsetek ustawowych w pozwie) do dnia 3 maja 2015 r. (do tej daty włącznie odsetki kwestionował w apelacji pozwany). Oznacza to, że wyrok Sądu Okręgowego z dnia 4 maja 2015 r. uprawomocnił się co do kwoty 13.000 zł oraz co do odsetek ustawowych za okres od dnia 4 maja 2015 r., gdyż wyroku tego w powyższym zakresie nie zaskarżyła żadna ze stron (apelacja pozwanego kwestionuje wyrok ponad kwotę 13.000 zł i co do odsetek poprzedzających datę wydania tego wyroku, tj. zasądzone odsetki od dnia 14 czerwca 2013 r. do dnia 3 maja 2015 r. włącznie).</p> <p>Ponadto zaskarżony wyrok wymagał uchylenia w punkcie 2 (oddalającym powództwo w pozostałej części) – w zakresie wynikającym z zaskarżenia go apelacją powódki, to jest co do oddalenia powództwa o kwotę 45.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 14 czerwca 2013 r. Konsekwencją powyższych rozstrzygnięć było również uchylenie zaskarżonego wyroku w punktach 3 i 4, zawierających orzeczenie o kosztach.</p> <p>Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji uwzględni powyższe ustalenia i rozważania Sądu Apelacyjnego oraz będzie miał na uwadze, że ponowne rozpoznanie sprawy uwarunkowane jest zapewnieniem prawidłowej reprezentacji strony powodowej, która, o ile zamierza kontynuować postępowanie, winna przed sądem działać w nim zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 86)">art.86 k.p.c.</a>, to jest osobiście lub przez pełnomocnika mogącego pełnić taką funkcję w świetle treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 87;art. 87 § 1)">art.87 § 1 k.p.c.</a> oraz przy uwzględnieniu, że pełnomocnictwa procesowego udzielić może co do zasady jedynie strona procesu, względnie podmiot, któremu dozwalają na to przepisy prawa.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art.386 § 2 k.p.c.</a> Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje podstawę prawną w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art.108 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>SSA Dorota Gierczak SSA Barbara Lewandowska SSA Andrzej Lewandowski</p> </div>