VII U 82/25

Sądy powszechne2026-01-21

Sygnatura

VII U 82/25

Data orzeczenia

2026-01-21

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Dorota Michalska (PRESIDING_JUDGE)

Podstawa prawna

art. 174-175 ustawy o emeryturach i rentach z fus

Treść orzeczenia

<div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 21 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Dorota Michalska Protokolant: st. sekr. sądowy Marta Jachacy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2026 r. w Warszawie sprawy A. S. przeciwko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o wysokość kapitału początkowego na skutek odwołania A. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 6 grudnia 2024 r. znak (...) (...) I. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że do ustalenia wartości kapitału początkowego A. S. uwzględnia okresy: - od 1 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. - od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1998 r.; II. oddala odwołanie w pozostałym zakresie. Sygn. VII U 82/25 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> W dniu 31 grudnia 2024 r. A. S. odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 6 grudnia 2024 r. znak: (...) (...), którą organ rentowy ustalił wysokość kapitału początkowego. A. S. zarzucił, że organ rentowy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględnił przedłożonych przez niego dokumentów, a wynikające z nich dane, potwierdzające okresy zatrudniania miałby wpływ na wysokość kapitału początkowego. W konsekwencji, zdaniem odwołującego się, ustalony w decyzji kapitał początkowy został zaniżony, wobec czego wniósł on o jej zmianę i ponowne ustalenie wysokości kapitału początkowego (odwołanie A. S. – k. 3 – 4 a.s.). W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477 14 § 1 k.p.c.</a> Organ rentowy wyjaśnił, że nie uwzględnił przy ustaleniu kapitału początkowego dokumentów, które zdaniem odwołującego się potwierdzają wykonywanie przez niego pracy, ponieważ w dokumentach tych nie ma informacji, czy z tytułu zawartych umów o pracę były odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne, brak jest wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej, a płatnicy składali deklaracje bezimienne, ponadto nieuwzględnione świadectwa pracy nie zawierały pieczątki imiennej osoby wystawiającej dokument (odpowiedź ZUS (...) Oddział w W. na odwołanie – k.5 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: A. S. urodził się (...) W okresie od 1 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. pracował na rzecz (...) Sp. z o.o. w W. jako technik budowlany w wymiarze pełnego etatu. W świadectwie pracy wskazano, że wynagrodzenie stanowiła kwota 3.000.000 zł brutto plus premia. (świadectwo pracy – k. 7 akt ZUS, umowa o pracę – k.27 akt ZUS). Praca na stanowisku technika budowy polegała na nadzorowaniu robót drogowych. Przed zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę A. S. u ww. odbywał staż w okresie od listopada 1991 r., w ramach którego wykonywał nie był zatrudniony na umowę o pracę (zeznania A. S. – k. 33 – 34 a.s.). W okresie od stycznia do grudnia 1992 r. A. S. osiągnął przychód z wynagrodzenia w (...) Sp. z o.o. w wysokości 25.700,500 zł  (informacja o uzyskanych dochodach – k. 15 a.s.). W okresie od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 2000 r. pracował na rzecz (...) Umowę o pracę zawarł w dniu 1 lipca 1996 r., na jej podstawie świadczył pracę kierownika budowy w wymiarze pełnego etatu za wynagrodzeniem 1.000, 00 zł. Od 1 marca 1998 r. wynagrodzenie podwyższono do kwoty 1.500,00 zł (świadectwo pracy – k. 11 akt ZUS, umowa o pracę – k. 13 akt ZUS, pismo pracodawcy z dnia 26 lutego 1998 r. – k. 13 akt ZUS). W latach 1996 – 1998 A. S. osiągnął przychód z wynagrodzenia w (...) Sp. z o.o. w wysokości: 6.000 zł za 1996 r., 14.495,70 zł za 1997 r. i 17.420,00 zł za 1998 r. (informacja o uzyskanych dochodach PIT-11 – k. 16 – 19 a.s.). W dniu 7 sierpnia 2024 r. A. S. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ustalenie kapitału początkowego (k. 1 -3 akt ZUS). W dniu 6 grudnia 2024 r. organ rentowy wydał decyzję znak: (...) (...), którą ustalił wysokość kapitału początkowego na kwotę 10.378,94 zł. przyjmując 1 rok i 11 miesięcy okresów składkowych oraz 6 miesięcy okresów nieskładkowych. Zakład nie uwzględnił przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego okresów: 1 listopada 1991 r. do 30 stycznia 1992 r., od 1 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. i od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1998 r., ponieważ pracodawca rozliczał się na deklaracjach bezimiennych, a w świadectwach pracy brak jest podpisu i pieczątki imiennej wystawcy dokumentu (decyzja – k. 53 akt ZUS). A. S. odwołał się od ww. decyzji organu rentowego, co zainicjowało przedmiotowe postępowanie sądowe  (odwołanie – k. 3 – 4 a.s.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy, w tym aktach ZUS oraz na podstawie zeznań odwołującego się. Zeznania te Sąd uznał za wiarygodne, były bowiem zgodne z tym co wynikało z dowodów w postaci dokumentów, z tym tylko wyjątkiem, że nie były one wystarczające dla potwierdzenia świadczenia pracy w (...) Sp. z o.o. w okresie od 1 listopada 1991 r. do 30 stycznia 1992 r., ponieważ oprócz umowy wskazującej na zatrudnienie od 1 listopada 1991 r., żadne inne dokumenty okoliczności pracy w ww. okresie nie potwierdzają. Świadectwo pracy pochodzące od tego pracodawcy zawiera inny, późniejszy i uwzględniony przez Sąd, okres pracy. Brak jest także jakichkolwiek wiarygodnych danych o osiąganych dochodach z tytułu zatrudnienia w tym okresie. W tym więc zakresie, tak zeznania odwołującego się, jak i samą umowę o pracę z dnia 1 listopada 1991 r. Sąd uznał za dowody nie mogące stanowić pewnych ustaleń faktycznych na okoliczność zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. już od 1 listopada 1991 r. Z kolei pozostałe dowody dokumentarne, tj. umowa o pracę w (...) Sp. z o.o. od 1 kwietnia 1992 r. wraz ze świadectwem pracy od tego pracodawcy, potwierdzającym okres zatrudnienia od ww. daty do 31 grudnia 1993 r. oraz informacja o osiąganych dochodach dały podstawy do ustalenia, że w tym okresie zatrudnienie wynikające z umowy zostało podjęte i realizowane. W ten sam sposób w ocenie Sądu należy ocenić za wykazany okres zatrudnia od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1998 r. w (...) Sp. z o.o., ponieważ potwierdzony został on nie tylko umową o pracę czy zeznaniami odwołującego się, ale także potwierdzaniem świadczenia pracy było świadectwo pracy i dokumenty PIT-11 wystawione przez pracodawcę. Wobec powyższego Sąd uznał za zasadne posłużenie się dokumentami w postaci druku PIT-11 za lata 1996 - 1998 r. oraz informacją od pracodawcy (...) Sp. z o.o. dotyczącą przychodów za rok 1992 i uznał wykazane w nich dochody odwołującego za wiarygodne. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Odwołanie częściowo zasługiwało na uwzględnienie. Z uwagi na przedmiot sporu, tytułem wstępu podkreślania wymaga, że zgodnie z przepisami  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 174;art. 175)">art. 174-175 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz.U. z 2024 r., poz. 1631) - kapitał początkowy ma być odtworzeniem kwoty składek na ubezpieczenie społeczne, opłaconych przed dniem 1 stycznia 1999 r. Zasady ustalania podstawy wymiaru emerytury zostały określone w art. 15 ustawy, a wysokość kapitału początkowego, zależy od udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych, podstawy wymiaru świadczenia, współczynnika określonego przez proporcję wieku ubezpieczonego i ustawowo określonego wieku emerytalnego oraz stażu. Natomiast do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia uwzględnia się przychód stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych przez zainteresowanego z okresu ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok zgłoszenia wniosku o emeryturę lub z dowolnych 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu, przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku. W przypadku nieudowodnienia okresów składkowych i nieskładkowych, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Dokumentem potwierdzającym wysokość wynagrodzenia jest zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wystawione przez pracodawcę lub prawnego następcę pracodawcy na druku ZUS RP-7, ale również legitymacja ubezpieczeniowa zawierająca odpowiednie wpisy o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia dokonane przez pracodawcę lub następcę prawnego. Ustalenie kapitału początkowego następuje poprzez obliczenie hipotetycznej emerytury, jaką ubezpieczony otrzymałby w dniu 1 stycznia 1999 r., tj. w dniu wejścia w życie  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> , a następnie pomnożenie tej kwoty przez średnie dalsze trwanie życia osób ustalone na dzień 1 stycznia 1999 r. Zgodnie z art. 175 ust. 1 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia kapitału początkowego przebiega według zasad dotyczących ustalenia prawa do świadczeń przewidzianych w tej ustawie, co w szczególności dotyczy katalogu środków dowodowych, jakie służą ubezpieczonemu w postępowaniu przed organem rentowym do wykazania zarówno stażu ubezpieczonego, jak i wysokości przychodów. W dacie wydania przez organ rentowy spornej decyzji możliwość dowodzenia była ograniczona rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011 r., Nr 237, poz. 1412) zwanego dalej ,,rozporządzeniem”, które zmieniło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. z 1983 r., Nr 10, poz. 49 ze zm.). Zgodnie z obowiązującym § 22 ust 1 i ust. 2 rozporządzenia, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności: legitymacja ubezpieczeniowa; legitymacja służbowa, legitymacja związku zawodowego, umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Zważyć przy tym należy, że w postępowaniu przed sądem ubezpieczeń społecznych w sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe prowadzenie dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron nie podlega żadnym ograniczeniom. Według  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 473;art. 473 § 1)">art. 473 § 1 k.p.c.</a> w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 247)">art. 247 k.p.c.</a> , sprawia, że każdy istotny fakt (np. taki, którego ustalenie jest niezbędne do przyznania ubezpieczonemu prawa do wcześniejszej emerytury), może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe  (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r. I UK 111/07). Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być wprawdzie udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w  <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksie postępowania cywilnego</a> , jednakże zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno-rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych  (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 stycznia 1998 r. II UKN 440/97 i z 4 lipca 2007 r. I UK 36/07, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2013 r., III AUa 269/13). W niniejszej sprawie A. S. domagał się uwzględnienia przy obliczeniu jego kapitału początkowego następujących okresów zatrudnienia: <dl> <dt></dt> <dd> od 1 listopada 1991 r. do 30 stycznia 1992 r. w (...) Sp. z o.o. w W. </dd> <dt></dt> <dd> od 1 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. w (...) Sp. z o.o. w W. </dd> <dt></dt> <dd> od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1998 r. w (...) Sp. z o.o. </dd> </dl> Organ rentowy nie uwzględnił tych okresów uznając, że nie zostały one dostatecznie udowodnione. Sąd natomiast, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego przyjął, że dwa spośród trzech okresów zatrudnienia, których uwzględnienia domagał się A. S., zostały wykazane w sposób niebudzący wątpliwości. Konkretyzując, wskazać należy, że Sąd uznał za zasadne uwzględnienie przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego tylko jednego spornego okresu pracy w (...) Sp. z o.o. w W., tj. okresu zatrudnienia od 1 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. Tylko ten okres pracy w (...) Sp. z o.o. znalazł potwierdzenie w przedłożonych dokumentach, tj. świadectwie pracy i w umowie o pracę oraz częściowo w dokumencie stanowiącym informację uzyskanych przez odwołującego się dochodach. Ponadto, za wykazany uznał Sąd także cały okres zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. Zatrudnienie zostało ustalone w oparciu o świadectwo pracy i przedłożoną umowę o pracę a wynagrodzenie w oparciu o dokumenty PIT-11 za lata 1996-1998 wystawione przez osobę do tego uprawnioną – pracownika pracodawcy. W ocenie Sądu brak jest jakichkolwiek podstaw, aby dokumenty te dyskwalifikować jako środek dowodowy. Co zaś się tyczy spornego okresu pracy w (...) Sp. z o.o. przypadającego od 1 listopada 1991 r. do 30 stycznia 1992 r. to Sąd uznał, że zgromadzone dowodowy nie są wystarczające do uwzględnienia tego okresu jako okresu zatrudnienia do ustalenia wysokości kapitału początkowego. Okres ten nie został dostatecznie udowodniony, ponieważ wynika on jedynie z umowy o pracę, która, pomimo że formalnie zawarta, mogła nie być ostatecznie zrealizowana i wykonana. Okoliczności świadczenia pracy w tym okresie i osiągania z tego tytułu wynagrodzenia za ten czas nie potwierdzają inne, oprócz wspominanej umowy, wiarygodne dowody. Świadectwo pracy z (...) Sp. z o.o. nie wskazuje, że odwołujący się pracował u tego pracodawcy od 1 listopada 1991 r., brak jest także informacji o osiąganych przez odwołującego się dochodach za rok 1991 r., a co istotne, dokument taki za 1992 r., pracodawca wystawił. Reasumując, postępowanie dowodowe pozwoliło zatem na uwzględnienie dwóch spornych okresów zatrudnia przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego, tj. okresy pracy od 1 kwietnia 1992 r. do 31 grudnia 1993 r. w (...) Sp. z o.o. w W. oraz okresu pracy od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1998 r. w (...) Sp. z o.o. Zaliczenie ich miałoby wpływ na ustalenie kapitału początkowego odwołującego. W tej więc części odwołanie A. S. było zasadne i skarżona decyzja podlegała stosownej zmianie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477 ( 14) § 2 k.p.c.</a>, o czym Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku. W pozostałym zakresie, tj. w jakim A. S. domagał się zmiany decyzji poprzez uwzględnienie w kapitale początkowym okresu zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. od 1 listopada 1991 r. do 30 stycznia 1992 r., odwołanie zostało oddalone – o czym Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku. </div>