I ACa 884/14

<p>Sygn. akt I ACa 884/14</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 5 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:</p> <p>Przewodniczący – Sędzia SA Bogdan Świerczakowski (spr.)</p> <p> <strong> <!-- --> Sędzia SA Edyta Mroczek</strong> </p> <p>Sędzia SO (del.) Elżbieta Wiatrzyk-Wojciechowska</p> <p>Protokolant: apl. sąd. Urszula Filipowicz</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2014 r. w Warszawie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">A. K. (1)</span> i <span class="anon-block">J. V.</span> </p> <p>przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydentowi <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o odszkodowanie</p> <p>na skutek apelacji pozwanego</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</p> <p>z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt I C 72/13</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->zasądza od Skarbu Państwa - Prezydenta <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> na rzecz <span class="anon-block">A. K. (1)</span> i <span class="anon-block">J. V.</span> kwoty po 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. </strong> </p> <p>Sygn. akt I ACa 884/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od Skarbu Państwa - Prezydenta <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> na rzecz każdej z powódek: <span class="anon-block">A. K. (2)</span> i <span class="anon-block">J. V.</span> kwoty po 1.073.250 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 kwietnia 2014 r. i kosztami procesu (po 14.527,25zł na rzecz każdej z powódek).</p> <p>Pozwany wniósł apelację, zaskarżając wyrok części uwzględniającej powództwo i orzekającej o kosztach. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 1;art. 361 § 2)">art. 361 § 1 i 2 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160;art. 160 § 1)">art. 160 § 1 k.p.a.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160;art. 160 § 6)">art. 160 § 6 k.p.a.</a> Wniósł o zmianę wyroku i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania od powódek na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.</p> <p>Powódki wniosły o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja jest niezasadna.</p> <p>Pozwany w apelacji podtrzymał stanowisko konsekwentnie prezentowane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, że jedynym źródłem szkody powódek mogła być tylko decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 22 lutego 1952 r., której nieważność stwierdził Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 4 stycznia 2001 r. a w konsekwencji upłynął – z dniem 4 stycznia 2004 r. – termin przedawnienia roszczeń płynących z tej decyzji.</p> <p>Sąd Okręgowy zajął odmienne, trafne stanowisko, wsparte szczegółową analizą prawną, uwzględniającą zagadnienie istnienia normalnego związku przyczynowego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 1)">art. 361 § 1 k.c.</a>). Zasadnie zauważył, że alternatywnym zachowaniem się właściwego organu w odpowiedzi na wniosek złożony na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 7)">art. 7</a> z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> (Dz. U. nr 50, poz. 279) byłaby decyzja przyznająca prawo własności czasowej gruntu w całości, bez wyłączenia udziału odpowiadającego wielkością sprzedanych lokali. Art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. był źródłem obowiązku gminy, a następnie Państwa i odpowiadającego mu uprawnienia byłego właściciela do domagania się ustanowienia prawa w drodze administracyjnej decyzji (por. m.in. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1995 r., III ARN 83/94, OSNP 1995/12/142). Gdyby nie sprzedaż <span class="anon-block">lokali nr (...)</span> w budynku przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span> na podstawie decyzji (szczegółowo opisanych w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku) wydanych z naruszeniem prawa, które wywołały nieodwracalne skutki prawne, powódki uzyskałyby prawo o większej wartości. To właśnie wadliwe decyzje lokalowe doprowadziły do skutku w postaci „wyjścia” opisanych lokali mieszkalnych z majątku powódek. Zważywszy, że decyzja nieważnościowa działa ex tunc, tj. eliminuje skutki prawne wadliwej decyzji tak, jakby ona w ogóle nie została podjęta, następuje powrót do takiego stanu prawnego, jaki istniał przed wydaniem wadliwej decyzji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2012 r., I CSK 160/12, LEX nr 1265540 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2011 r., I CSK 642/10, LEX nr 960517). Zatem w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w wyniku rozpoznania wniosku złożonego w trybie dekretu <span class="anon-block"> (...)</span>, następuje restytucja prawa własności poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych. Zbycie przez Skarb Państwa prawa w całości lub części (np. sprzedaż niektórych lokali w budynku mieszkalnym), w okresie pomiędzy wydaniem nieważnej decyzji a stwierdzeniem jej nieważności, jest w takim przypadku bezprawne i rodzi po stronie właściciela szkodę, podlegającą naprawieniu.</p> <p>Na skutek wydania wadliwych prawnie decyzji doszło do zbycia przez gminę w trybie właściwych przepisów lokali na rzecz osób trzecich, które podlegały ochronie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, co przesądziło o przyjęciu braku możliwości odwrócenia skutków prawnych wydanej decyzji w drodze postępowania administracyjnego (tak m.in. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, ONNC 1992/12/211). Wadliwe decyzje administracyjne mieszczą się więc w złożonym, wieloczłonowym związku przyczynowym, uzasadniającym odpowiedzialność cywilną Skarbu Państwa. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy na tle analogicznego stanu prawnego (wyrok z dnia 4 października 2012 r., I CSK 665/11, Lex nr 1228533) „Związek przyczynowy może występować jako normalny również wtedy, gdy pewne zdarzenie stworzyło warunki powstania innych zdarzeń, z których dopiero ostatnie stało się bezpośrednią przyczyną szkody.”</p> <p>Pogląd prawny wyrażony przez Sąd Okręgowy znalazł dodatkowe, poważne wsparcie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 sierpnia 2014 r., III CZP 49/14 (Biul. SN 2014/8/6): „Jeżeli stwierdzono nieważność decyzji administracyjnej odmawiającej przyznania byłemu właścicielowi nieruchomości prawa własności czasowej na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19450500279" title="Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy - Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279 (art. 7)">art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy</a> (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), źródłem poniesionej przez niego (jego następców prawnych) szkody może być także wydana z naruszeniem prawa decyzja zezwalająca na sprzedaż lokali w budynku położonym na tej nieruchomości.” Sąd Apelacyjny w pełni podziela to stanowisko, jak również jego uzasadnienie, załączone do akt sprawy (k.291-292), w znacznej mierze oparte na dotychczasowym, jednolitym dorobku orzeczniczym narosłym na gruncie wykładni <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 1)">art. 361 § 1 k.c.</a>, odwołującym się do tzw. wieloczłonowego związku przyczynowego, o którym była już mowa wyżej.</p> <p>Bezpośrednią konsekwencją nieuwzględnienia zarzutów odnoszących się do zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 361;art. 361 § 1;art. 361 § 2)">art. 361 § 1 i 2 k.c.</a> musiała być ocena, że chybiony jest zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160;art. 160 § 6)">art. 160 § 6 k.p.a.</a>, oparty na założeniu, że termin przedawnienia powinien być liczony od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja z 4 stycznia 2001r. Trzyletni termin z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160;art. 160 § 6)">art. 160 § 6 k.p.a.</a>, mającego w tej sprawie zastosowanie (uchwała pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 2011r., III CZP 112/10, OSNC 2011/7-8/75), rozpoczął bieg w przypadku każdej naruszającej prawo decyzji o sprzedaży lokalu z 18 maja 2011 r. z chwilą uzyskania przez nie przymiotu ostateczności i nie upłynął jeszcze w dniu wniesienia pozwu, jak to słusznie stwierdził Sąd Okręgowy.</p> <p>Podzielając zatem w całości motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> Orzeczenie o kosztach zastępstwa powódek przez jednego adwokata (w stawce minimalnej), zapadło na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98)">art. 98 k.p.c.</a> </p> <p>Ponieważ Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego ani nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, a w apelacji nie zgłoszono zarzutów dotyczących tych ustaleń, uzasadnienie niniejszego wyroku zawiera jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 387;art. 387 § 21)">art. 387 § 21 k.p.c.</a> </p> </div>