II Ca 871/13

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II Ca 871/13 </strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 5 grudnia 2013r.</p> <p>Sąd Okręgowy we Wrocławiu II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący<strong> <!-- -->- </strong>Sędzia SO Beata Stachowiak (spr.)</p> <p>Sędzia SO Jolanta Burdukiewicz-Krawczyk</p> <p>Sędzia SO Dorota Stawicka-Moryc</p> <p>Protokolant: Izabela Grecka-Janik</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013r. we Wrocławiu</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">W. M.</span> </p> <p>przy udziale <span class="anon-block">M. M. (1)</span>, <span class="anon-block">T. M.</span> </p> <p>o stwierdzenie nabycia spadku</p> <p>na skutek apelacji uczestników postępowania</p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu</p> <p>z dnia 15 maja 2013r.</p> <p>sygn. akt VIII Ns 275/11</p> <p> <strong> <!-- -->p o s t a n a w i a:</strong> </p> <p>I.  oddalić apelację;</p> <p>II.  zasądzić od każdego z uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy po 180 zł kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sygn. akt II Ca 871/13</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym postanowieniem z 15 maja 2013 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po <span class="anon-block">M. M. (2)</span> zmarłej w dniu 4 lutego 2010 r. w <span class="anon-block">T.</span>, ostatnio stale zamieszkałej przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> we <span class="anon-block">W.</span>, na podstawie ustawy nabyli synowie <span class="anon-block">W. M.</span> i <span class="anon-block">M. M. (1)</span> każdy w 1/2 części, zasądził od uczestnika <span class="anon-block">M. M. (1)</span> na rzecz wnioskodawcy kwotę 800,38 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania i zwrócił wnioskodawcy kwotę 626,62 zł z zaliczki, która okazała się nienależna.</p> <p> <strong> <!-- -->Podstawę rozstrzygnięcia Sadu Rejonowego stanowiły następujące ustalenia faktyczne :</strong> </p> <p>Spadkodawczyni <span class="anon-block">M. M. (2)</span> zmarła w dniu 4 lutego 2010 r. w <span class="anon-block">T.</span>. W chwili śmierci była wdową. Przed śmiercią stale zamieszkiwała we <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>. Spadkodawczyni miała dwóch synów: <span class="anon-block">W. M.</span> oraz <span class="anon-block">M. M. (1)</span>. W listopadzie 2006 r. spadkodawczyni własnoręcznie napisała testament, w którym oświadczyła, że na wypadek swojej śmierci zapisuje cały swój majątek synowi <span class="anon-block">M. M. (1)</span>. Oświadczyła także, że wkład mieszkaniowy jej spółdzielczego mieszkania zapisuje swojemu wnukowi <span class="anon-block">T. M.</span>. W dniu 9 stycznia 2007 r. spadkodawczyni pojechała wraz z synem <span class="anon-block">M. M. (1)</span> oraz wnukiem <span class="anon-block">K. M. (1)</span> do notariusza. Spadkodawczyni sporządziła wówczas testament w formie aktu notarialnego oświadczając, że do całości spadku powołuje swojego syna <span class="anon-block">M. M. (1)</span>. Od lipca 2004 r. spadkodawczyni była leczona w <span class="anon-block"> (...)</span> Zakładu Opieki Zdrowotnej <span class="anon-block"> Centrum (...)</span> we <span class="anon-block">W.</span>. Rozpoznano wówczas u niej otępienie naczyniowe mieszane korowe i podkorowe. W styczniu 2006 r. lekarz psychiatra stwierdził u spadkodawczyni progresję funkcji poznawczych. Spadkodawczyni doznawała iluzji wzrokowych, błędnie rozpoznawała osoby, nie pamiętała, że jej mąż nie żyje. W 2006 r. spadkodawczyni w szczególności nie poznawała swojej synowej <span class="anon-block">E. M.</span> oraz swojego wnuka <span class="anon-block">K. M. (2)</span>, gdy przyszli ją odwiedzić. W kwietniu 2006 r. zaburzenia postrzegania u spadkodawczyni utrzymywały się, nasilały się zaburzenia pamięci, a okresowo pojawiały się konfabulacje. W lipcu 2006 r. na podstawie relacji syna lekarz psychiatra stwierdził, że u</p> <p>spadkodawczyni potęgują się zaburzenia myślenia. Z powodu opisanego zespołu otępiennego od początku 2006 r. spadkodawczyni znajdowała się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji lub wyrażenie woli, w tym znaczeniu, że nie miała rozeznania w zakresie posunięć własnych oraz innych osób, a także nie zdawała sobie sprawy ze znaczenia własnego postępowania.</p> <p>Na podstawie powyższych ustaleń faktycznych Sąd I instancji stwierdził ,iż spadek po <span class="anon-block">M. M. (2)</span> został nabyty przez obu jej synów w drodze dziedziczenia ustawowego (931 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (§ 1)">§ 1 k.c .</a>) ,bowiem oba przedstawione przez uczestnika postępowania testamenty spadkodawczyni okazały się być nieważne .</p> <p>Nieważność testamentu notarialne nie wynikała przy tym z faktu ,iż jego świadkiem był uczestnik postępowania ,ale jest następstwem tego ,iż wnioskodawczyni w dacie jego sporządzania była w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji i wyrażenie swojej woli . Ta okoliczność dotycząca zdolności spadkodawczyni do testowania została przez Sąd pierwszej instancji ustalona na podstawie dokumentacji lekarskiej oraz głównie opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii, gdyż ocena stanu świadomości oraz swobody przy powzięciu decyzji i wyrażeniu swojej woli wymagała wiedzy specjalnej ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278;art. 278 § 1)">art. 278 § 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>). Opinia biegłej została przez Sąd Rejonowy uznana za rzetelną ,a wnioski w niej zawarte za jasne i spójne. Biegła sądowa sporządzając opinię przeanalizowała cały zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, a przede wszystkim dokumentację medyczną, która w sposób najbardziej obiektywny ukazywała stan zdrowia spadkodawczyni w ostatnich latach życia. Wnioski biegłej poparte były zaś rzeczową argumentacją wynikającą z posiadanej specjalistycznej wiedzy i fachowego doświadczenia. Uczestnik postępowania <span class="anon-block">M. M. (1)</span> kwestionując w toku postępowania wskazaną opinię biegłej, nie przytoczył zaś żadnej argumentacji, która mogłaby podważać rzetelności tej opinii z punktu widzenia szczególnych kryteriów, którymi należy kierować się przy ocenie tego dowodu. Opinia powołanego przez sąd biegłego podlega ,bowiem ocenie w zakresie zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych opinii, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych w opinii wniosków (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2000 r., I CKN 1170/98, OSNC 2001/4/64). Za nietrafny uznał Sąd pierwszej instancji zarzut, że biegła oceniła testament sporządzony przez spadkodawczynię, jako niesprawiedliwy, co – zdaniem uczestnika postępowania – powinno dyskwalifikować sporządzoną opinię. Wbrew sugestii uczestnika</p> <p>postępowania stwierdzając, że „testator może postąpić niesprawiedliwie pominąć kogoś w testamencie” (k. 250), biegła nie odnosiła się do treści testamentu spadkodawczyni, ale wyraziła ogólną konkluzję, co do skutków choroby otępiennej na zdolność do testowania. Sąd Rejonowy podzielił w szczególności wniosek biegłej, że stan wyłączający świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie, jako zupełny zanik świadomości. Wystarczy ,bowiem istnienie takiego stanu, który oznacza brak rozeznania, niemożność rozumienia posunięć własnych i posunięć innych osób oraz niezdawanie sobie sprawy ze znaczenia i skutków własnego postępowania (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2006 r., IV CSK 7/05, LEX nr 180191 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2010 r., II CSK 147/10, LEX nr 621139). Ze względu na doniosłość skutków prawnych sporządzenia testamentu racjonalne jest przy tym wymaganie, aby zdolność do testowania przysługiwała wyłącznie osobom mającym pełną świadomość oraz swobodę powzięcia decyzji i wyrażenia swojej woli. Przy takim założeniu nawet ograniczona zdolność do świadomego oraz swobodnego powzięcia decyzji i wyrażenia woli powoduje stan wyłączający świadomość albo całkowitą swobodę przy powzięciu decyzji bądź wyrażeniu woli, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945;art. 945 § 1;art. 945 § 1 pkt. 1)">art. 945 § 1 pkt 1 k.c.</a> Wprawdzie zlecenie opinii obejmowało swoim zakresem określenie zdolności spadkodawczyni do testowania w konkretnym dniu, czyli w dacie sporządzenia testamentu notarialnego, ale sporządzenie opinii pisemnej wymagało niewątpliwie od biegłej dokonania ogólniejszej oceny stanu zdrowia spadkodawczyni, w tym stanu jej świadomości, obejmującej nie tylko chwilę sporządzenia testamentu, ale co najmniej okres kilku ostatnich lat życia. Z opinii pisemnej i przesłuchania bieglej wynikało, że spadkodawczyni znajdowała się w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji lub wyrażenie woli już od początku 2006 roku, a zatem także w czasie sporządzenia testamentu własnoręcznego. W tej sytuacji wniosek <span class="anon-block">W. M.</span> o dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego z zakresu psychiatrii w celu ustalenia stanu zdrowia spadkodawczyni w listopadzie 2006 r. należało ocenić, jako niepotrzebny z uwagi na to, że okoliczność ta została już dostatecznie wyjaśniona (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 217;art. 217 § 3)">art. 217 § 3</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a>). Za dokonaniem odmiennych ustaleń w zakresie zdolności spadkodawczyni do testowania nie mogły zdaniem Sądu Rejonowego przemawiać zeznania świadków <span class="anon-block">K. M. (1)</span> i <span class="anon-block">T. M.</span>, albowiem wyrażali oni jedynie własną, z natury</p> <p>subiektywną, ocenę stanu zdrowia spadkodawczyni. Trudno przy tym uznać, aby wiedza świadków była odpowiednia dla dokonywania tego rodzaju ocen, skoro nawet nie wiedzieli, że spadkodawczyni leczyła się psychiatrycznie. Sąd podkreślił także ,iż obaj świadkowie byli zainteresowani przedstawianiem tych faktów, które świadczyłyby o ważności testamentu, gdyż na jego podstawie spadek w całości przypadłby ich ojcu. Pomimo tego, nawet świadek <span class="anon-block">T. M.</span> przyznawał, że spadkodawczyni „traciła kontakt z otoczeniem pod koniec swojego życia”. Sąd Rejonowy oddaleniu wnioski dowodowe uczestnika postępowania <span class="anon-block">M. M. (1)</span> uznając ,iż dowód z umowy z 30 października 2007 r. oraz z zeznań świadka <span class="anon-block">R. M.</span>, mające potwierdzić, że w wymienionym dniu spadkodawczyni zawarła umowę przeniesienia własności lokalu były nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy . Całkowicie sprzeczne z zasadami logiki byłoby ,bowiem przyjęcie wnioskowania, że fakt zawarcia umowy świadczy o tym, iż spadkodawczyni znajdowała się wówczas w stanie pozwalającym na rozpoznanie znaczenia swojego oświadczenia woli. Fotografie przedłożone wraz z pismem procesowym z dnia 15 lutego 2013 r. również w żaden sposób nie mogłyby okazać się pomocne przy ocenie stanu świadomości spadkodawczyni. Wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu pismoznawstwa nie zasługiwał zaś na uwzględnienie, gdyż do oceny stanu psychicznego danej osoby potrzebne są wiadomości specjalne z zakresu psychiatrii, a nie z dziedziny dotyczącej analizy charakteru pisma ręcznego.</p> <p>Mając na względzie powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 677;art. 677 § 1)">art. 677 § 1 k.p.c.</a> oraz powołanych przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">kodeksu cywilnego</a> Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji postanowienia. Uwzględniając fakt, że interesy wnioskodawcy i uczestnika postępowania <span class="anon-block">M. M. (1)</span> były ze sobą sprzeczne, a wnioski uczestnika postępowania zostały w całości oddalone, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 3)">art. 520 § 3 k.p.c.</a> Sąd obciążył go obowiązkiem zwrotu kosztów poniesionych przez wnioskodawcę.</p> <p>Na powyższe rozstrzygnięcie apelację złożyli uczestnicy postępowania <span class="anon-block">M. M. (1)</span> i <span class="anon-block">T. M.</span> zaskarżając postanowienie w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucili:</p> <p>- naruszenie prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945;art. 945 § 1;art. 945 § 1 pkt. 1)">art.945 § 1 pkt 1 k.c.</a> przez błędne jego zastosowanie i interpretację, że testament sporządzony przez spadkodawczynię <span class="anon-block">M. M. (2)</span> jest nieważny,</p> <p>- sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na opinii biegłego i zeznaniach świadków wnioskodawcy,</p> <p>- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych w sprawie przez oddalenie wniosków dowodowych uczestników tj. dodatkowej opinii biegłego, umowy notarialnej zawartej przez spadkodawczynię po dacie sporządzenia testamentu, przesłuchania świadka, wywiadu pielęgniarskiego i fotografii.</p> <p>Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego postanowienia przez ustalenie, że spadek po zmarłej w dniu 4.02.2010 r. w <span class="anon-block">T.</span> <span class="anon-block">M. M. (2)</span> nabył w całości na podstawie testamentu uczestnik <span class="anon-block">M. M. (1)</span>, zasądzenie na rzecz uczestników kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego za dwie instancje ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja uczestników postępowania nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Przyjmując za własne prawidłowe ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy i podzielając ocenę dowodów dokonaną przez Sąd I instancji, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego, obejmującego wywiad pielęgniarski z 14.06.2006 r. na okoliczność stanu zdrowia wnioskodawczyni, Sąd Okręgowy uznał zarzuty apelacji uczestników postępowania za bezzasadne .</p> <p>W pierwszej kolejności wskazać należy ,iż zarzut dotyczący sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego mógł być jedynie następstwem ewentualnego naruszenia przez Sąd I instancji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233§1 k.p.c.</a> przez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego . Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233§1 k.p.c.</a> przyznaje sądowi swobodę w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego i zarzut naruszenia tego uprawnienia tylko wtedy może być uznany za usprawiedliwiony, jeżeli sąd zaprezentuje rozumowanie sprzeczne z regułami logiki bądź z doświadczeniem życiowym. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233§ 1 k.p.c.</a> wymaga, zatem wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego to, bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu ( por. orzecz. SN z 6.11.1998 r., III CKN 4/98 , Lex nr 50231) .Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena, dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a nadto winna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy, jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Wbrew zarzutom uczestników postępowania Sąd I instancji nie poczynił swoich ustaleń tylko na podstawie opinii biegłej sądowej oraz zeznań świadków wskazanych przez wnioskodawcę ,ale posłużył się także materiałem dowodowym w postaci dokumentacji medycznej dotyczącej stanu zdrowia spadkodawczyni oraz dokumentacji z pobytu spadkodawczyni w <span class="anon-block"> Zakładzie (...)</span> w <span class="anon-block">O.</span> . Nie może przy tym ulegać wątpliwości ,iż Sąd I instancji prawidłowo przydał większą moc dowodową powyższej dokumentacji , ponieważ zawiera ona obiektywne informacje dotyczące stanu zdrowia spadkodawczyni od 2004 r .oraz opinii biegłej sądowej z zakresu psychiatrii ,gdyż ustalenie zdolności spadkodawczyni do testowania wymagało wiadomości specjalnych . Wskazać także należy ,iż świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, przy zróżnicowanym i sprzecznym, co do treści materiale dowodowym, o treści ustaleń faktycznych decyduje ostatecznie przekonanie sądu. Jeżeli w sprawie istnieją dwie grupy przeciwstawnych dowodów ustalenia faktyczne z konieczności muszą pozostawać w sprzeczności z jedną z nich. W takiej sytuacji, sąd orzekający w ramach i granicach swobodnej oceny dowodów ma prawo eliminacji pewnych dowodów, poprzez uznanie, że pozbawione są one wiarygodności albo, że nie są istotne. Jeżeli przy tym stanowisko swoje w zakresie dokonanych wyborów uzasadni w sposób zgodny z intencją <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, to nie dopuszcza się jego naruszenia (por.postanow. SN z 17.10.2003 r., IV CK 283/02 ,Lex nr 602280 ) .</p> <p>Wobec powyższego skoro zeznania świadków <span class="anon-block">A. M.</span> ,<span class="anon-block">K. M. (2)</span> ,<span class="anon-block">E. M.</span> ,<span class="anon-block">O. B.</span> i <span class="anon-block">A. D.</span> korespondowały z treścią dokumentacji medycznej to uprawniało to Sąd do dania tym dowodom wiarygodności ,a odmówienia wiarygodności zeznaniom świadków <span class="anon-block">K. M. (1)</span> i <span class="anon-block">T. M.</span> . Brak też podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji o zasadniczej mocy dowodowej opinii sporządzonej przez biegła sądową z zakresu psychiatrii .Kwestionując treść tej opinii ,a w konsekwencji ustalenia Sądu pierwszej instancji, co do stanu zdolności spadkodawczyni do testowania ,uczestnicy postępowania w istocie próbują zastąpić ocenę dowodów dokonaną przez Sąd odmienną interpretacją dowodów zebranych w sprawie bez jednoczesnego wykazania, iż ocena dowodów przyjęta przez sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granice swobodnej oceny dowodów. Próba podważenia opinii biegłego ,który dysponuje wiadomościami specjalnymi nie może polegać jedynie na przedstawianiu przez skarżących swojej interpretacji dokumentacji i prezentowaniu własnego subiektywnego przekonania o zachowaniu przez testatorkę zdolności do świadomego podejmowania decyzji i wyrażania woli mimo występowania u niej zaawansowanej choroby otępiennej. Zupełnie oderwane przy tym od faktów jest twierdzenie uczestników postępowania jakoby zgromadzona w sprawie dokumentacja medyczna była ”skąpa” . Dokumentacja ta zawiera wpisy dotyczące stanu zdrowia spadkodawczyni za okres od 2004 r. sporządzane, co 2- 3miesiące przez lekarzy psychiatrów .Wpisy te w sporządzane były zarówno na podstawie badania pacjentki ,jak i informacji przekazywanych przez uczestnika postępowania <span class="anon-block">M. M. (1)</span> ,a procesy myślowe wspomagane były lekami . Właśnie z zeznań świadka <span class="anon-block">A. D.</span> ,na które powołują się apelujący wynika , iż podawane leki miały na celu jedynie spowolnienie choroby ,ale wykluczone było by objawy choroby się cofnęły .Ten też świadek jest autorem zapisów z 2006 r ,z których wynika ,iż u spadkodawczyni nastąpiła progresja zaburzeń funkcji poznawczych ,że pojawiły się omamy pamięciowe ,zaburzenia myślowe i postrzegania utrzymywały się . Świadek nie potrafił w swoich zeznaniach podać szczegółowych informacji dotyczących stanu zdrowia spadkodawczyni ,zatem wywody apelacji jakoby ,świadek ten potwierdził ,iż spadkodawczyni była w dobrym kontakcie myślowym jest w sposób oczywiście sprzeczny z materiałem dowodowym .</p> <p>Sąd Okręgowy w pełni podzielił także stanowisko Sądu Rejonowego akceptujące wnioski opinii biegłej sądowej lek med. <span class="anon-block">A. J.</span> .</p> <p>Podkreślić należy ,iż opinia biegłego jak inne dowody podlega ocenie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233§1 k.p.c.</a> Odróżniają ją jednakże od innych dowodów szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej. Specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna opinii kontrolowana jest przez sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności z zasadami logicznego myślenia, doświadczenia życiowego i wiedzy powszechnej. Odwołanie się przez sąd do tych kryteriów oceny stanowi ,więc wystarczające i należyte uzasadnienie przyczyn uznania opinii biegłego za przekonującą (por. wyrok SN z 15.11.2002 r., sygn. akt VCKN 1354/00, Lex nr 77046 ) .</p> <p>Wbrew twierdzeniom skarżących wnioski opinii biegłej <span class="anon-block">A. J.</span> znajdują w pełni uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Przede wszystkim za podstawę swojej opinii biegła przyjęła treść dokumentacji medycznej, która jak to wskazano wyżej ,zawiera informacje obiektywne ,a dopiero w dalszej kolejności biegła odwołała się do zeznań świadków .Oparcie opinii na dokumentacji medycznej pozwala na uzyskanie daleko bardziej wiarygodnych wyników , niż ma to miejsce w przypadku opinii zredagowanej wyłącznie na podstawie relacji osób obcujących z testatorem. Biorąc pod uwagę zgromadzoną dokumentację medyczną biegła w sposób kategoryczny stwierdziła, iż <span class="anon-block">M. M. (2)</span> w dniu 9.01.2007 r. podczas sporządzania testamentu znajdowała się w stanie wyłączającym świadome i swobodne podjęcie decyzji i wyrażenie woli. Biegła wskazała na leczenie spadkodawczyni już od 2004 r. w <span class="anon-block"> (...) Centrum (...)</span> z rozpoznaniem otępienia naczyniowego mieszanego korowego i podkorowego z rozwojem tej choroby. Także biegła potwierdziła ,iż stosowane u spadkodawczyni leki miały za zadanie hamowanie zaburzeń pamięci, lecz nie mogły cofnąć procesu chorobowego . Rozpoznanie istnienia u <span class="anon-block">M. M. (2)</span> choroby otępiennej zostało potwierdzone także w czasie pobytu spadkodawczyni w <span class="anon-block"> Zespole (...)</span> w okresie od 28.06.2006 r. do 13.07.2006 r. Rozpoznano wówczas otępienie mieszane. Biegła zanalizowała przyczyny różnicy odbioru kontaktu ze spadkodawczynią i wskazała, że bliska rodzina mieszkająca z osobą chorą na otępienie często porozumiewa się z nią w najprostszych życiowych sprawach, niejako wyczuwając jej potrzeby i uogólnia to, jako dobrą sprawność umysłową. Z opinii bieglej wynika ,iż często osoby cierpiące na otępienie sprawiają wrażenie zdrowych, ich stan fizyczny jest dobry .Zaburzenia procesów myślowych przebiegają jednak na głębszym poziomie ,co niejednokrotnie trudne jest do zaobserwowania dla osób postronnych ,gdy np. rozmowa sprowadza się do odpowiedzi na proste pytania lub nastąpiło chwilowe polepszenie stanu zdrowia . Nie oznacza to jednak przywrócenia stanu świadomości . Występowanie takich sytuacji potwierdził także świadek <span class="anon-block">A. D.</span> .</p> <p>Słusznie także Sąd Rejonowy podzielił pogląd biegłej, że stan wyłączający świadome podjęcie decyzji i wyrażenie woli nie może być rozumiany dosłownie i nie musi oznaczać całkowitego zaniku świadomości. Szczególnie istotne dla sprawy było rozpoznanie przez lekarza psychiatrę już w dniu 12.08.2004 r. zaburzeń pamięci, myślenia i postrzegania, który to stan wyklucza świadome powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Biegła wyraźnie wskazała, że nie jest możliwe, aby w dacie sporządzenia testamentu, czyli rok później, przy postępującym przebiegu choroby od 2004 r .stan psychiczny spadkodawczyni umożliwiał jej świadome podejmowanie decyzji i wyrażenie woli. Biegła podała, iż diagnozujący spadkodawczynię lekarz w 2004 r. użył klasyfikacji F01.3 symbol ten zaś oznacza otępienie naczyniowe korowe i podkorowe . Z treści dokumentacji medycznej oraz opinii biegłej wynika ,iż od 2004 r. u spadkodawczyni występowały trwałe naruszenia funkcji umysłowych, które pogłębiały się ,aż do stanu braku rozeznania, niemożności zrozumienia posunięć własnych lub też innych osób i niezdawania sobie sprawy ze znaczenia własnego postępowania ,a więc stanu braku świadomości ,który wystąpił z początkiem 2006 r. Jest to niewątpliwie taki stan ,który całkowicie wyłącza możliwość dokonania wolnego wyboru .W takich tylko kategoriach ,a więc braku rozeznania i możliwości zrozumienia własnych decyzji ,należy rozumieć wypowiedź biegłej , iż spadkodawczyni nie rozumiała w dacie testowania swoich posunięć ,a tym samym mogła nie rozumieć ,że są osoby ,które jej decyzją mogą być pokrzywdzone .</p> <p>Za zasady uznał Sąd zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 217;art. 217 § 2)">art.217§2 k.p.c.</a> poprzez pominięcie dowodu z wywiadu pielęgniarskiego z dnia 14 czerwca 2006 r. ,albowiem dokument ten uzupełniał dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia spadkodawczyni .</p> <p>Z tych też przyczyn na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 382)">art.382 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy dopuścił dowód z tego wywiadu .Nie mniej jego treść nie podważyła ani wniosków opinii biegłej ,ani ustaleń Sądu, co do braku świadomości spadkodawczyni w dacie sporządzania obu testamentów .</p> <p>Stwierdzenia zawarte w tym dokumencie dokumentują ogólny stan zdrowia spadkodawczyni ,ale nie zawierają diagnozy, co do stanu świadomości .Z samego faktu , iż spadkodawczyni została przez osobę sporządzającą wywiad odebrana, jako ”miła i rozmowna” w żaden sposób nie da się wywieść wniosku ,iż <span class="anon-block">M. M. (2)</span> mimo postępującej choroby otępiennej miała zachowaną zdolność świadomego podejmowania decyzji i wyrażenia swojej woli .Tym bardziej ,iż stan zdrowia spadkodawczyni już po 2 tygodniach był zgoła odmienny ,co wynika z treści dokumentacji z jej pobytu w <span class="anon-block"> Zespole (...)</span> w okresie od 28.06.2006 r. do 13.07.2006 r.</p> <p>W pozostałym zakresie zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 217;art. 217 § 2)">art.217§2 k.p.c.</a> przez pominięcie środków dowodowych zgłoszonych przez uczestników postępowania o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu pismoznawstwa, umowy z 30.10.2007 r. , zeznań świadka <span class="anon-block">R. M.</span> oraz fotografii został uznany za bezzasadny .Zgodnie z tym przepisem sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki.</p> <p>Jeżeli chodzi o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu grafologii, to należy mieć na uwadze, iż zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 286)">art. 286 k.p.c.</a> sąd może też w razie potrzeby żądać ustnego wyjaśnienia opinii, co w niniejszej sprawie sąd uczynił, może też w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych. W świetle powołanych przepisów , to sąd decyduje, czy zażądać ustnego wyjaśnienia złożonej opinii na piśmie, czy dopuścić dowód z uzupełniającej pisemnej opinii tego samego lub innego biegłego, czy też pominąć dowód z ustnej uzupełniającej opinii biegłego, czy uzupełniającej pisemnej opinii tego samego biegłego, bądź też pisemnej opinii innego biegłego sądowego. Sąd pomija dowód z opinii biegłego w szczególności, jeżeli okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie wyjaśnione. Zdaniem Sądu Okręgowego nie można przyjąć, że sąd obowiązany jest dopuścić dowód z opinii innego biegłego w każdym wypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla strony. Specyfika dowodu z opinii biegłego polega m.in. na tym, że jeżeli taki dowód już został przez sąd dopuszczony, to stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 286)">art. 286 k.p.c.</a> opinii dodatkowego biegłego można żądać jedynie „ w razie potrzeby”. Potrzeba taka nie może być jedynie wynikiem niezadowolenia strony z niekorzystnego dla niej wydźwięku konkluzji opinii, lecz być następstwem umotywowanej krytyki dotychczasowej opinii z użyciem konkretnych argumentów podważających lub co najmniej poddających w wątpliwość miarodajność tej opinii. Samo niezadowolenie strony z oceny przedstawionej przez biegłych nie uzasadnia potrzeby dopuszczenia przez sąd dowodu z opinii innych biegłych. Mając na względzie powyższe oraz okoliczność, iż do ustalenia stanu, w jakim znajdowała się spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu ze względu na swoją chorobę , potrzebne były wiadomości specjalne w dziedzinie psychiatrii ,a testament własnoręczny nie był jedynym dokumentem pozwalającym na dokonywanie ustaleń, co do stanu świadomości spadkodawczyni ,prawidłowo Sąd I instancji oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu grafologii . Także pozostałe dowody wskazane przez uczestnika z umowy z 30.10.2007 r., zeznań świadka <span class="anon-block">R. M.</span> , fotografii nie miały istotnego znaczenia dla oceny stanu świadomości spadkodawczyni w dacie testowania .Ponownie podkreślić należy ,iż dowody z zeznań świadków ,przy istnieniu dokumentacji medycznej ,mogły mieć jedynie znaczenie wtórne dla ustalenia stanu zdrowia psychicznego spadkodawczyni .Skoro z opinii biegłej wynika,iż spadkodawczyni już w od początku 2006 r . nie była w stanie podjąć świadomie decyzji i wyrazić swojej woli ,a przy rodzaju choroby stan ten nie mógł ulec poprawie w 2007 r .,a więc w dacie zwierania umowy z <span class="anon-block">R. M.</span> ,to przeprowadzenie dowodu z zeznań tego świadka i odpisu umowy było zbędne .Nadto podstawą odmiennych wniosków, co do stanu zdrowia psychicznego spadkodawczyni w dacie testowania nie mogły być zeznania notariusza . Przekonanie przesłuchanego w charakterze świadka notariusza, co do stanu poczytalności spadkodawczyni w chwili sporządzania testamentu nie jest dla sądu wiążące. Wartość tego dowodu polega na tym, że składający zeznania jest osobą godną zaufania, jako osoba postronna i urzędowa, ale zeznania tego świadka podlegają ogólnym zasadom, co do ich oceny. Okoliczność, że testament został sporządzony w formie aktu notarialnego, nie stoi na przeszkodzie udowadnianiu jego nieważności, przewidzianej w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 945)">art. 945 k.c.</a> ( por. wyrok SN z 23.07.1982 r. ,III CRN 159/82 ,OSNC 1983, nr 4 ,poz. 57 ; postanow. SN z 25.06.1985 r . ,III CRN 18/185 ,Lex nr 83802) . W tym stanie ,wobec nieważności obu testamentów, zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził nabycia spadku po <span class="anon-block">M. M. (2)</span> z mocy ustawy na rzecz syna <span class="anon-block">W. M.</span> i <span class="anon-block">M. M. (1)</span>.</p> <p>Wobec powyższego Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13§2 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 2)">art.520 §2 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520 § 9;art. 520 § 9 pkt. 2)">§ 9 pkt 2</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 13;§ 13 ust. 1;§ 13 ust. 1 pkt. 1)">§ 13 ust.1 pkt1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a> - Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.) przyjmując ,iż interesy stron były sprzeczne.</p> </div>