I ACa 812/13

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 812/13</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 12 grudnia 2013 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="173"/> <col width="438"/> </colgroup> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Przewodniczący:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SSA Anna Cesarz (spr.)</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p> <strong> <!-- -->Sędziowie:</strong> </p> </td> <td> <p> <strong> <!-- -->SA Lilla Mateuszczyk</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->SO del. Marta Witoszyńska</strong> </p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>sekr. sądowy Joanna Płoszaj</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. w Łodzi</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- --> <span class="anon-block">B. S.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu dla <span class="anon-block">Ł.</span> w <span class="anon-block">Ł.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji pozwanego Skarbu Państwa</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi</p> <p>z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II C 169/11</p> <p> <strong> <!-- -->I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 w ten sposób, że oddala powództwo w zakresie zasądzonej kwoty 93.165,43 zł oraz zasądza od <span class="anon-block">B. S.</span> na rzecz Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kwotę 12.642,50 (dwanaście tysięcy sześćset czterdzieści dwa 50/100) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje;</strong> </p> <p> <strong> <!-- --> II. nakazuje <span class="anon-block">B. S.</span> zwrot na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">Ł.</span> w <span class="anon-block">Ł.</span>kwoty 133.472,87 (sto trzydzieści trzy tysiące czterysta siedemdziesiąt dwa 87/100) zł spełnionego świadczenia z odsetkami ustawowymi od dnia 13 grudnia 2013 r.;</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->III. nie obciąża powoda kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym na rzecz strony pozwanej. </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">B. S.</span> w pozwie skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa – Sądowi Rejonowemu dla <span class="anon-block">Ł.</span>w <span class="anon-block">Ł.</span> wniósł o zasądzenie 109.144,40 zł z ustawowymi odsetkami od 8 grudnia 2005 r. i kosztami procesu tytułem zwrotu bezpodstawnie pobranych od niego jako komornika sądowego w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 31 października 2005 r. kwot stanowiących 20% opłat egzekucyjnych.</p> <p>Wyrokiem z 10 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w Łodzi uwzględnił w całości powództwo w zakresie należności głównej i częściowo w zakresie odsetek ustawowych - zasądzając je od 21 listopada 2007 r., oddalając dalej idące żądanie co do odsetek i rozstrzygając o kosztach procesu.</p> <p>Wyrokiem z 15 października 2009 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację pozwanego od tego orzeczenia i zasądził od pozwanego na rzecz powoda poniesione przez niego koszty postępowania, nadto sprostował oczywistą omyłkę rachunkową w zaskarżonym wyroku.</p> <p>Na skutek skargi kasacyjnej pozwanego Sąd Najwyższy wyrokiem z 6 października 2010 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Dokonując wykładni <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971330882" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 (art. 59;art. 59 ust. 4)">art. 59 ust. 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji</a>, w wersji obowiązującej do 13 listopada 2004 r. (tekst pierwotny: Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze zm. - dalej: „u.k.s.e”.) Sąd Najwyższy wskazał, że w świetle art. 8 ust. 1 ustawy nowelizacyjnej z 18 września 2001 r., przepis art. 59 ust. 4 u.k.s.e który nie został znowelizowany ani uchylony, powinien być nadal stosowany zarówno do czynności egzekucyjnych rozpoczętych przed, jak i po dniu wejścia w życie tej ustawy. Przepis art. 59 ust. 4 u.k.s.e. obowiązywał do 12 listopada 2004 r. i nie ma podstaw do uznania, że nie powinien być stosowany już od 1 stycznia 2002 r. Został on uchylony w wyniku wejścia w życie z dniem 13 listopada 2004 r. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20042362356" title="Ustawa z dnia 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 2004 r. Nr 236, poz. 2356 ()">ustawy z 24 września 2004 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego</a> (Dz. U. Nr 236, poz. 2356). Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy, stanowiącym przepis przejściowy, w sprawach egzekucyjnych oraz w sprawach o dokonanie zabezpieczenia wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że w sprawach egzekucyjnych wszczętych przed dniem 13 listopada 2004 r. komornik obowiązany był stosować przepisy w dotychczasowym brzmieniu, w tym także art. 59 ust. 4, a zatem obowiązany był do odprowadzania do budżetu odpowiedniego sądu rejonowego 20% opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużnika. Obowiązek taki natomiast już nie istniał w sprawach wszczętych po dniu 13 listopada 2004 r. Z tych wszystkich Sąd Najwyższy uznał za uzasadniony zarzut kasacyjny w zakresie dotyczącym roszczenia obejmującego żądanie zwrotu kwot stanowiących 20% opłat egzekucyjnych pobranych od dłużników w sprawach wszczętych przed 13 listopada 2004 r., kiedy obowiązywał art. 59 ust. 4 i istniał obowiązek odprowadzenia do Skarbu Państwa tej części opłat pobranych od dłużników. Nie były one zatem odprowadzone do budżetu Sądu bez podstawy prawnej, wobec czego zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410;art. 410 § 2)">art. 410 § 2 k.c.</a> w zw. z art. 59 ust. 4 u.k.s.e. w brzmieniu obowiązującym do 13 września 2001 r., w odniesieniu do zasądzenia zwrotu tych kwot, jest uzasadniony. Z uwagi na to, że nie zostało ustalone, czy i jaka kwota z należności dochodzonej pozwem dotyczy 20% opłat egzekucyjnych pobranych od dłużników w sprawach, w których postępowanie wszczęte zostało po 13 listopada 2004 r., gdy nie obowiązywał już art. 59 ust. 4 i obowiązek odprowadzania do budżetu Skarbu Państwa takiej części opłat nie istniał, niemożliwe było wydanie przez Sąd Najwyższy wyroku reformatoryjnego i konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.</p> <p>Sąd Apelacyjny, któremu sprawa została przekazana przez Sąd Najwyższy, wyrokiem z 13 stycznia 2011 r. uchylił zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego z 10 marca 2009 r. w punktach 1 i 3 i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.</p> <p>Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu wskazał, że jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy w zakresie przyjęcia, że na gruncie przepisu art. 59 ust. 4 u.k.s.e. w sprawach wszczętych przed 13 listopada 2004 r. istniał obowiązek komorników sądowych przekazywania do Skarbu Państwa kwoty stanowiącej 20% opłat egzekucyjnych pobranych od dłużników – zwrotu której powód domaga się w niniejszym procesie. Z załączonego do pozwu zestawienia kwot przekazanych przez powoda Skarbowi Państwa wynika, że wpłaty na rachunek wierzyciela zostały dokonane w okresie od 7 lutego 2002 r. do 9 listopada 2005 r. W konsekwencji postępowanie dowodowe winno zmierzać do ustalenia, czy i jaka kwota z należności dochodzonej pozwem dotyczy 20% opłat egzekucyjnych pobranych od dłużników w sprawach, w których postępowanie wszczęte zostało po 13 listopada 2004 r. Badaniu podlegać zatem winna wpłata dokonana 3 grudnia 2004 r. w wysokości 1.446,77 zł oraz wszystkie wpłaty dokonane w 2005 r. w łącznej wysokości 15.265,96 zł. Wymaga to poczynienia ustaleń dotyczących dat wszczęcia poszczególnych egzekucji, w ramach których wyegzekwowano od dłużnika 20% części opłat egzekucyjnych, przekazanych następnie stronie pozwanej we wskazanych wyżej datach. Wobec tego, że Sąd I instancji nie rozpoznał istoty sprawy, Sąd Apelacyjny orzekł jak wyżej.</p> <p>Przy ponownym rozpoznaniu sprawy strony podtrzymały swoje stanowiska, przy czym pozwany wniósł o zwrot spełnionego świadczenia w kwocie 149.452,44 zł.</p> <p>Rozpoznając sprawę po raz kolejny Sąd Okręgowy ustalił między innymi, że powód do 31 marca 2008 r. był komornikiem sądowym Rewiru III Sądu Rejonowego dla <span class="anon-block">Ł.</span>w <span class="anon-block">Ł.</span> Od 1 stycznia 2002 r. do 31 października 2005 r. przekazał Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu dla <span class="anon-block">Ł.</span> w <span class="anon-block">Ł.</span> łącznie 109.144,40 zł tytułem 20% drugiej części opłat egzekucyjnych, na podstawie art. 59 ust. 4 u.k.s.e. Mimo istniejących wątpliwości co do obowiązku odprowadzania na rzecz Skarbu Państwa tej części opłat po nowelizacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971330882" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - Dz. U. z 1997 r. Nr 133, poz. 882 ()">ustawy o komornikach sądowych i egzekucji</a> dokonanej od 1 stycznia 2002 r., komornicy uiszczali je nadal. Jak wynika z opinii biegłego z zakresu księgowości, kwota stanowiąca 20% z drugiej części opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużników i przekazana pozwanemu przez powoda w sprawach egzekucyjnych w okresie od 13 listopada 2004 r. do 30 listopada 2005 r. wynosi 15.979,57 zł. 7 stycznia 2010 r. pozwany przekazał powodowi z zastrzeżeniem zwrotu 147.975,25 zł tytułem spełnienia świadczenia głównego z odsetkami oraz kosztami postępowania.</p> <p>Na podstawie tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał powództwo za częściowo uzasadnione. Ocenił jako nietrafny zarzut przedawnienia roszczenia podniesiony przez pozwaną. Podkreśli też, że wiążące jest stanowisko wyrażone w tej sprawie przez Sąd Najwyższy i Sąd Apelacyjny, z którego wynika, że w sprawach egzekucyjnych wszczętych po dniu 13 listopada 2004 r. nie istniał obowiązek odprowadzania do budżetu odpowiedniego sądu rejonowego 20% opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużnika. Mając na uwadze ustalenie poczynione w drodze niekwestionowanej przez strony opinii biegłego, że kwota stanowiąca 20% z drugiej części opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużników i przekazana pozwanemu przez powoda w sprawach egzekucyjnych w okresie od 13 listopada 2004 r. do 30 listopada 2005 r. wynosi 15.979,57 zł, Sąd I instancji uznał, że różnica pobranych przez pozwanego części opłat egzekucyjnych w wysokości 109.144,40 zł i kwoty 15.979,57 zł wynosząca 93.165,43 zł stanowi świadczenie nienależne w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410;art. 410 § 2)">art. 410 § 2 k.c.</a>, podlegające zwrotowi na rzecz powoda. Sąd Okręgowy wskazał też, że w pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. Jednocześnie stwierdził, że nie zachodzi przesłanka wyłączająca żądanie zwrotu określona w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 1)">art. 411 pkt 1 k.c.</a> </p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 415)">art. 415</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(15);art. 398(15) § 1)">art. 398^{<!-- -->15} § 1 k.p.c.</a> Sąd Okręgowy orzekł zwrot przez powoda na rzecz pozwanego spełnione świadczenie w zakresie różnicy pomiędzy kwota żądaną a zasądzoną – z pominięciem kosztów procesu rozliczonych ponownie w orzeczeniu kończącym postępowanie.</p> <p>Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, zaskarżając go w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411 pkt. 1)">pkt. 1</a>, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 410;art. 410 § 2)">art. 410 § 2 k.c.</a> w zw. z art. 59 ust. 4 u.k.s.c. (w brzmieniu do 13 listopada 2004 r.) w zw. art. 8 ust. 1 ustawy z 18 września 2001 r. o zmianie u.k.s.c. poprzez ich błędne zastosowanie oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 1)">art. 411 pkt 1 k.c.</a> poprzez jego zastosowanie, a także prawa procesowego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 6;art. 328;art. 328 § 2;art. 233;art. 233 § 1)">art. 386 § 6, art. 328 § 2, art. 233 § 1 k.p.c.</a> </p> <p>W konkluzji skarżący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa z zasadzeniem kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje, ponadto zobowiązanie powoda do zwrotu spełnionego świadczenia w kwocie 133.472,87 zł z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po wydaniu orzeczenia, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sadowi I instancji.</p> <p>Powód wniósł o oddalenie apelacji.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja jest zasadna.</p> <p>W świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 6;art. 398(20))">art. 386 § 6 i art. 398^{<!-- -->20} k.p.c.</a> Sąd I instancji był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy w wyroku z 6 października 2010 r. oraz stanowiącymi jej rozwinięcie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku Sądu Apelacyjnego z 13 stycznia 2011 r. Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie winno zatem ograniczać się do ustalenia, czy i jaka kwota z należności dochodzonej pozwem dotyczy 20% opłat egzekucyjnych pobranych od dłużników w sprawach, w których postępowanie wszczęte zostało po 13 listopada 2004 r. Spośród więc wszystkich wpłat dokonanych na rachunek wierzyciela w okresie od 7 lutego 2002 r. do 9 listopada 2005 r. w zakresie zainteresowania Sądu Okręgowego pozostawały jedynie wpłaty dokonane 3 grudnia 2004 r. w wysokości 1.446,77 zł oraz wszystkie wpłaty dokonane w 2005 r. w łącznej wysokości 15.265,96 zł. Innymi słowy, powództwo mogło być uwzględnione maksymalnie do sumy tych dwóch wymienionych kwot.</p> <p>Wprawdzie Sąd I instancji wypełnił wskazania Sądu II instancji w zakresie postępowania dowodowego i na podstawie opinii biegłego ustalił, że kwota stanowiąca 20% z drugiej części opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużników i przekazana pozwanemu przez powoda w sprawach egzekucyjnych w okresie od 13 listopada 2004 r. do 30 listopada 2005 r. wynosi 15.979,57 zł, niemniej jednak z niezrozumiałych powodów zasądził na rzecz strony powodowej nie tę kwotę, ale różnicę między dochodzoną pozwem (109.144,40 zł) a ustaloną sumą 15.979,57 zł. Nie wydał też żadnego rozstrzygnięcia do dalszej części żądania, natomiast jedynie w uzasadnieniu wyroku podał, że powództwo w pozostałej części podlegało oddaleniu. Z pisemnych motywów rozstrzygnięcia zdaje się wynikać, że uzyskany przez Sąd I instancji wynik działania arytmetycznego dający zasądzoną kwotę 93.165,43 zł stanowi najprawdopodobniej pomyłkę, bo zamiast uwzględnić powództwo w zakresie prawidłowo ustalonej kwoty 15.979,57 zł stanowiącej 20% z drugiej części opłat egzekucyjnych ściągniętych od dłużników i przekazanej pozwanemu przez powoda w sprawach egzekucyjnych w okresie od 13 listopada 2004 r. do 30 listopada 2005 r., Sąd Okręgowy uwzględnił je w zakresie nadwyżki ponad nią, czyli na odwrót.</p> <p>Pominięcie rozstrzygnięcia o roszczeniu powoda w dalszym zakresie obejmującym kwotę 15.979,57 zł czyniło zbędnym odniesienie się przez Sąd Apelacyjny do zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 411;art. 411 pkt. 1)">art. 411 pkt 1 k.c.</a> </p> <p>Z tych względów apelacja była zasadna i zaskarżony wyrok podlegał zmianie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> poprzez oddalenie powództwa w zakresie zasądzonej kwoty 93.165,43 zł, bo w tym zakresie stanowiła ona świadczenie należne i nie podlegające zwrotowi.</p> <p>W oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 415)">art. 415</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(15);art. 398(15) § 1)">art. 398^{<!-- -->15} § 1 k.p.c.</a> Sąd Apelacyjny stosownie do zapadłego ostatecznie rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie i będąc związany granicami wniosku o zwrot spełnionego świadczenia, orzekł jego zwrot co do kwoty 133.472,87 zł z odsetkami od 13 grudnia 2013 r., czyli w istocie pomniejszając je o kwotę 15.979,57 zł.</p> <p>Z uwagi na skomplikowany charakter sporu na płaszczyźnie prawnej Sąd Apelacyjny nie obciążył strony powodowej kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a>).</p> </div>