I ACa 645/13

<p>Sygn. akt I ACa 645/13</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 13 grudnia 2013 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="214"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący :</p> </td> <td> <p>SSA Lucyna Świderska-Pilis</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie :</p> </td> <td> <p>SA Anna Bohdziewicz (spr.)</p> <p>SO del. Tomasz Ślęzak</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant :</p> </td> <td> <p>Małgorzata Korszun</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. w Katowicach</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">F. P.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) Spółce Akcyjnej</span> w <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach</p> <p>z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt I C 355/12,</p> <p>1)  zmienia zaskarżony wyrok:</p> <p>a)  w punkcie 1. i 2. o tyle, że zasądzoną kwotę podwyższa do 150 000 (sto pięćdziesiąt) złotych,</p> <p>b)  w punkcie 3. w ten sposób, że nakazuje pobrać od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Katowicach 6 500 (sześć tysięcy pięćset) złotych tytułem części opłaty od pozwu, od uiszczenia której powód był zwolniony,</p> <p>c)  w punkcie 4. w ten sposób, że zasądza od pozwanej na rzecz powoda 4 617 (cztery tysiące sześćset siedemnaście) złotych tytułem kosztów procesu;</p> <p>2)  zasądza od pozwanej na rzecz powoda 8 920,95 (osiem tysięcy dziewięćset dwadzieścia i 95/100) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sygn. akt I ACa 645/13</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powód <span class="anon-block">F. P.</span> domagał się zasądzenia od pozwanego <span class="anon-block"> (...) Spółki Akcyjnej</span> w <span class="anon-block">K.</span> kwoty 150.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych w związku ze śmiercią córki <span class="anon-block">I. P.</span> w następstwie wypadku komunikacyjnego, do jakiego doszło w dniu 29 lipca 2001 r..</p> <p>Pozwany ubezpieczyciel wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, iż brak jest dowodów na okoliczność, że sprawca wypadku, w którym zginęła córka powoda, był ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej u pozwanego. Z ostrożności procesowej pozwany zakwestionował także wysokość dochodzonego roszczenia.</p> <p>Zaskarżonym wyrokiem z 12 kwietnia 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach częściowo uwzględnił żądanie powoda i zasądził od pozwanego na jego rzecz 50.000 złotych z ustawowymi odsetkami od 21 stycznia 2012 r., a w pozostałym zakresie powództwo oddalił, ponadto rozstrzygnął o kosztach sądowych i kosztach procesu. Uzasadniając wydane orzeczenie Sąd pierwszej instancji przedstawił poniższe ustalenia faktyczne oraz przytoczył następującą motywację:</p> <p>W dniu 29 lipca 2001 r. doszło do wypadku komunikacyjnego, którego uczestniczką była córka powoda. <span class="anon-block">I. P.</span> zmarła na skutek obrażeń doznanych w wyniku tego wypadku. Sprawca wypadku został skazany wyrokiem karnym. Kierowany przez niego samochód był ubezpieczony u poprzednika pozwanego ubezpieczyciela – <span class="anon-block">(...)</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>, co Sąd pierwszej instancji ustalił w oparciu o notatkę urzędową sporządzoną przez policjanta z miejsca wypadku, w której odnotowano ubezpieczycieli samochodów biorących udział w wypadku. Natomiast fakt następstwa prawnego został przez pozwanego przyznany.</p> <p>Poszkodowana w chwili śmierci miała niespełna 19 lat. Mieszkała razem z powodem, który był już wtedy wdowcem. Syn powoda zginął w wypadku w drugiej połowie lat 90-tych. Od tej pory powód miał tylko córkę. Mieszkali w domu zajmowanym jeszcze przez teściową powoda i jego szwagra. <span class="anon-block">I. P.</span> w 2000 r. ukończyła szkołę i podjęła naukę w liceum <span class="anon-block">(...)</span>, jednakże wkrótce zrezygnowała z dalszej edukacji. Planowała otworzenie w domu zakładu fryzjerskiego, co było zgodne z wyuczonym przez nią zawodem. Tymczasem pomagała babci w prowadzeniu domu. Powód od lat prowadzi zakład blacharski, a dochody otrzymywane z tej działalności stanowią źródło jego utrzymania. Zatrudniał w warsztacie uczniów, a przy pracach „papierkowych” korzystał z pomocy szwagra. W czasie wolnym w weekendy jeździł ze szwagrem na ryby.</p> <p>Od chwili wypadku córki, życie powoda uległo zmianie. W pierwszym okresie powód bardzo przeżywał śmierć córki, miał problemy z pracą. Dużo czasu spędzał w domu rozmyślając, ponieważ córka była jego ostatnią nadzieją i celem życia. Liczył, że chłopak córki przejmie po nim warsztat. Obciążenie psychiczne związane ze śmiercią córki było duże, lecz nie widział potrzeby korzystania z pomocy lekarza, psychiatry albo psychologa. Praca okazała się najlepszym sposobem pozwalającym na przetrwanie pierwszego okresu żałoby. W odczuciu powoda okres żałoby nigdy się dla niego nie skończy. Do chwili obecnej powód pracuje w swoim warsztacie, jednakże z uwagi na przepracowany okres pracy (44 lata) nosi się z zamiarem przejścia na emeryturę. Ponadto ma coraz mniejszą liczbę klientów, co przekłada się na wysokość osiąganych dochodów. Obecnie powód prowadzi gospodarstwo domowe ze szwagrem, z którym nadal mieszka w jednym domu. Jego teściowa zmarła.</p> <p>W związku z poczynionymi ustaleniami Sąd Okręgowy uznał, że pozwany ponosi odpowiedzialność także w zakresie zadośćuczynienia za śmierć córki powoda. Sąd odwołał się do dorobku orzecznictwa, z którego wynika, iż członkom rodziny zmarłego w wyniku wypadku przysługuje zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24;art. 24 § 1)">art. 24 § 1 k.c.</a>, w sytuacji gdy śmierć poszkodowanego nastąpiła na skutek deliktu przed 3 sierpnia 2008 r.. Wskazano także, iż z zakresu ochrony ubezpieczeniowej nie jest wyłączone żądanie zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a>. Nie budziło wątpliwości Sądu pierwszej instancji, że śmierć osoby najbliższej powoduje naruszenie dobra osobistego osoby, która jest emocjonalnie związana ze zmarłym, jeśli zerwanie tej więzi powoduje ból, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy. Stwierdzono, iż w niniejszym postępowaniu powód wykazał istnienie silnej więzi uczuciowej pomiędzy nim i córką, a jej śmierć spowodowała szereg negatywnych skutków o charakterze długotrwałym, przejawiającym się w rozmiarze doznanego bólu, cierpienia i poczucia ogromnej krzywdy. Odejście córki w sytuacji powoda, gdy wcześniej stracił żonę i syna, musiało być dla niego ogromnym przeżyciem, ponieważ stracił ostatnią najbliższą osobę. W tym momencie legły w gruzach wszystkie jego plany i marzenia, jakie z nią wiązał i jakie miał w odniesieniu do siebie. Został zupełnie sam w wieku 47 lat, kiedy oparcie w rodzinie, zwłaszcza w perspektywie przyszłości, może okazać się najbardziej potrzebne. Śmierć córki spowodowała zupełne osamotnienie powoda, który w przeszłości miał czteroosobową rodzinę. Wszystkie przytoczone okoliczności, zdaniem Sądu Okręgowego, uzasadniały przyjęcie, że w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24)">art. 24 k.c.</a> roszczenie powoda co do zasady jest w pełni uzasadnione. W dalszej kolejności Sąd pierwszej instancji poczynił rozważania, co do wysokości należnego zadośćuczynienia. Sąd Okręgowy uznał, iż żądana przez powoda kwota z tytułu zadośćuczynienia jest wygórowana. Wskazano, że zadośćuczynienie przyznane w związku ze śmiercią osoby bliskiej winno spełniać funkcję kompensacyjną. Ustalenie jego wysokości musi nastąpić przy uwzględnieniu możliwie precyzyjnym i obiektywnym stopnia uszczerbku na dobrach osobistych powoda, aby można go było odpowiednio zrekompensować. Podniesiono, iż zasada umiarkowanej wysokości zadośćuczynienia łączy jego wysokość z wysokością stopy życiowej społeczeństwa, gdyż zarówno ocena, czy jest ono realne, jak i czy nie jest nadmierne, musi pozostawać w związku z poziomem życia. Sąd Okręgowy wskazał, że nie ma wątpliwości, iż zadośćuczynienie pieniężne przyznane w takich przypadkach nie powoduje wymazania z psychiki poważnej krzywdy, jednak podwyższanie sumy przyznawanej z tego tytułu nie pełni już funkcji kompensacyjnej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji „informacje medialne o stosunkowo rzadkich wypadkach, szczególnie wysokiego zadośćuczynienia, wpływają na roszczenia indywidualne pokrzywdzonych, rozbudzają ich oczekiwania i powstaje spirala żądań nieodpowiednich do stanu zamożności społeczeństwa”. Sąd rozpoznający sprawę wyraził opinię, iż najprawdopodobniej tak też stało się w przypadku powoda. Mając na uwadze poczynione ustalenia, Sąd Okręgowy uznał, że kwota 50.000 złotych jest właściwa i odpowiednia do zakresu doznanej krzywdy. Wyjaśniono, że w obecnie zasądzonym zadośćuczynieniu mieszczą się jedynie roszczenia o charakterze niemajątkowym, ale te wszystkie, które kiedyś często były uwzględniane w odszkodowaniu za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Powód takiego odszkodowania nie otrzymał, ponieważ w ogóle o jego wypłatę nie występował.</p> <p>Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia w zakresie zadośćuczynienia stanowił <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art.448 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 24)">art. 24 k.c.</a>, natomiast o odsetkach orzeczono w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481)">art. 481 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 476;art. 817)">art. 476 i art. 817 k.c.</a>. Wyjaśniono, że pozwany otrzymał pismo od powoda wzywające do zapłaty zadośćuczynienia w dniu 21 grudnia 2011 r., a wobec tego żądanie stało się wymagalne po 30 dniach od wezwania i dlatego odsetki zostały zasądzone od dnia 21 stycznia 2012 r.. Dalej idące żądanie zostało oddalone, jako nieuzasadnione. Stosownie do wyniku sprawy koszty sądowe i koszty procesu zostały stosunkowo rozdzielone w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a>.</p> <p>Powyższy wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony przez powoda w części oddalającej powództwo. Apelujący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> wskutek dokonania jego błędnej wykładni polegającej na przyznaniu powodowi przez Sąd pierwszej instancji wyraźnie nieodpowiedniej sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za doznaną przez niego krzywdę w stosunku do całokształtu negatywnych konsekwencji wynikających ze śmierci córki w wypadku drogowym w dniu 29 lipca 2001 r. oraz nieuzasadnione przyjęcie jako podstawy mającej istotne znaczenie przy ustalaniu sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za naruszenia dóbr osobistych w związku z utratą osoby bliskiej wskutek zdarzenia deliktowego doniesień medialnych o „szczególnie wysokich kwotach zadośćuczynienia”. W związku z podniesionymi zarzutami powód wniósł o:</p> <p>1)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w zaskarżonej części i zasądzenie na rzecz powoda kwoty 100.000 złotych tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;</p> <p>2)  zamianę zaskarżonego wyroku w zakresie żądania przez powoda zasądzenia na jego rzecz całości kosztów sądowych za pierwszą instancję poprzez zasądzenie kosztów sądowych postępowania pierwszo instancyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego na rzecz powoda w całości;</p> <p>3)  zasądzenie na rzecz powoda kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie apelacji.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja powoda zasługuje na uwzględnienie, bowiem zawartym w niej zarzutom nie można odmówić słuszności.</p> <p>Na obecnym etapie postępowania pozwany nie kwestionuje już zasady swojej odpowiedzialności. Stan faktyczny także pozostaje poza sporem. Wobec tego Sąd odwoławczy w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd pierwszej instancji i przyjmuje je za własne bez potrzeby zbędnego powielania.</p> <p>Jedyną kwestią sporną pozostaje obecnie wysokość zadośćuczynienia należnego powodowi z tytułu naruszenia jego dóbr osobistych na skutek śmierci córki w wypadku komunikacyjnym. Apelujący nie zgadza się z oceną Sądu Okręgowego, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy kwota 50.000 złotych będzie stanowiła odpowiednie zadośćuczynienie. W orzecznictwie przyjmuje się, iż zasadniczo określenie wysokości należnego zadośćuczynienia należy do Sądu pierwszej instancji, a korekta wysokości tego świadczenia przez Sąd odwoławczy znajduje usprawiedliwienia jedynie wówczas, gdy zasądzone zadośćuczynienie jest rażąco niskie bądź rażąco wygórowane. W tym stanie rzeczy rolą Sądu odwoławczego było dokonanie oceny, jakie zadośćuczynienie będzie adekwatne do krzywdy doznanej przez powoda w niekwestionowanych okolicznościach faktycznych sprawy, a w konsekwencji czy istotnie kwota zasądzona z tytułu należnego zadośćuczynienia jest rażąco niska. W ocenie Sądu Apelacyjnego zadośćuczynienie w wysokości określonej przez Sąd pierwszej instancji nie uwzględnia w należytym stopniu rozmiaru krzywdy doznanej przez powoda w postaci negatywnych przeżyć psychicznych, poczucia straty i utraty poczucia bezpieczeństwa, spowodowanych śmiercią córki. Oczywistym też jest, że odejście bliskiej osoby zawsze stanowi niezwykle bolesną stratę. Poczucie straty potęguje się jednak w sytuacji, kiedy śmierć osoby najbliższej jest nagła i niespodziewana, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Każda sytuacja powinna też być rozpatrywana indywidualnie. Powód wraz ze śmiercią córki, stojącej u progu dorosłego życia, stracił ostatnią najbliższą osobę, bowiem wcześniej zmarła jego żona oraz zginął syn. Zatem w pełni zrozumiałe jest, że z osobą córki powód wiązał wszystkie swoje plany na przyszłość, w niej pokładał nadzieję na ewentualną pomoc i wsparcie w przyszłości. Istotnie powód ciesząc się w przeszłości posiadaniem pełnej rodziny, będąc w wieku dojrzałym pozostał sam, co musiało pogłębić jego poczucie osamotnienia. Powód stara się radzić sobie z tą trudną sytuacją życiową, jednak deklaruje, że okres żałoby nie skończy się dla niego. W tym stanie rzeczy, mając na względzie okoliczności tej konkretnej sprawy, Sąd Apelacyjny uznał, że odpowiednie zadośćuczynienie będzie stanowiła kwota 150.000 złotych. Nie można zgodzić się z argumentacją Sądu pierwszej instancji, iż powód kształtując wysokość dochodzonego roszczenia niezasadnie uległ medialnym doniesieniom o stosunkowo rzadkich przypadkach zasądzenia wysokich zadośćuczynień i domagał się świadczenia, które nie było adekwatne do stopnia doznanych naruszeń dóbr osobistych i wyrządzonej krzywdy. W ocenie Sądu odwoławczego zadośćuczynienie w wysokości 150.000 złotych nie jest nadmiernie wygórowane, a jednocześnie z pewnością stanowi ekonomicznie odczuwalną wartość, co w pewnym stopniu pozwoli na zrekompensowanie doznanej krzywdy. W związku z powyższymi rozważaniami wyrok w zaskarżonej części został zmieniony, a zasądzone zadośćuczynienia podwyższono do kwoty 150.000 złotych. Zmiana wyroku nastąpiła w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a>. Konsekwencją zmiany rozstrzygnięcia sprawy była zamiana orzeczenia o kosztach zawartego w zaskarżonym wyroku. Wobec uwzględnienia żądania powoda w całości, podstawę rozstrzygania o kosztach procesu stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a>, wyrażający zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Powód został zwolniony od części opłaty od pozwu (ponad 1000 złotych), dlatego nakazano pobranie od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa pozostałej części opłaty w wysokości 6.500 złotych (cała opłata wynosiła 7.500 złotych, z czego powód uiścił 1000 złotych) na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a>. Na rzecz powoda zasądzono od pozwanego koszty procesu za obie instancje na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.</a>. Na koszty procesu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji składają się: uiszczona część opłaty od pozwu w wysokości 1000 złotych, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3.600 złotych i opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa w wysokości 17 złotych (1000+3600+17=4617). Zasądzone koszty procesu w postępowaniu apelacyjnym obejmują: opłatę od apelacji w wysokości 5000 złotych, koszty zastępstwa procesowego w wysokości 3.600 złotych, koszty stawiennictwa pełnomocnika w Sądzie Apelacyjnym w wysokości 320,95 złotych (5000+3600+320,95=8920,95).</p> </div>