III AUa 591/12

<p>Sygn. akt III AUa 591/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 25 października 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Monika Kowalska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Marta Fidzińska - Juszczak (spr.)</p> <p>SSA Iwona Łuka-Kliszcz</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Renata Tyrka</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. w Krakowie</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <span class="anon-block">E. B.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">K.</span> </strong> </p> <p>o emeryturę</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawczyni <span class="anon-block">E. B.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach Wydziału V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 22 lutego 2012 r. sygn. akt V U 1263/11</p> <p> <strong> <!-- -->z m i e n i a zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznaje <span class="anon-block">E. B.</span> emeryturę od dnia 1 października 2011r. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygnatura akt: III AUa 591/12</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Wyroku z dnia 25 października 2012 r.</strong> </p> <p>Wyrokiem z dnia 22 lutego 2012 r. Sąd Okręgowy w Kielcach V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie <span class="anon-block">E. B.</span> od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w <span class="anon-block">K.</span> z dnia 16 listopada 2011 r., którą organ rentowy odmówił ubezpieczonej emerytury w wieku obniżonym, wobec nieudowodnienia przez nią 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, a jedynie 14 lat 8 miesięcy i 8 dni takiej pracy.</p> <p>Ustalił Sąd Okręgowy, że wnioskodawczyni <span class="anon-block">E. B.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> w okresie od 10 października 1975 r. do 10 marca 2000 r. była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> <span class="anon-block"> (...)</span>, Zakładzie w <span class="anon-block">O.</span>. W tym miejscu, uprzedzając zarzuty zgłoszone w apelacji, należy wyjaśnić ewidentne omyłki pisarskie Sądu, albowiem w istocie wnioskodawczyni jest <span class="anon-block">urodzona (...)</span>, a zatrudnienie (zgodnie z danymi ze świadectwa pracy) podjęła w dniu 10 marca 1975 r. Od pracodawcy w dniu 10 marca 2000 r. wnioskodawczyni uzyskała świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, w którym wypisano, że <span class="anon-block">E. B.</span> była zatrudniona od 10 marca 1975 r. do 10 marca 2000 r. i w tym okresie od 1 czerwca 1976 r. do 1 października 1979 r. oraz od 30 maja 1983 r. do 15 czerwca 1995 r. wykonywała pracę w szczególnych warunkach na stanowisku prasowaczki, ujętą w wykazie A, dział VII, poz. 8, pkt 1 stanowiącym załącznik do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu chemicznego i lekkiego (Dz. Urz. MPChiL nr 4). Sąd ustalił także, że wnioskodawczyni w dniu 1 sierpnia 1975 r. zatrudniona była na stanowisku składaczki (angaż), a z dniem 1 czerwca 1976 r. zostały jej powierzone obowiązki prasowaczki (angaż). Wniosek o emeryturę <span class="anon-block">E. B.</span> złożyła w dniu 8 lipca 2011 r. Jej ogólny staż pracy na dzień 1 stycznia 1999 r. wynosi 26 lat 2 miesiące i 27 dni, w tym staż pracy w szczególnych warunkach 14 lat 8 miesięcy i 8 dni.</p> <p>W tak ustalonym stanie faktycznym w oparciu o: akta emerytalne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zeznania świadka <span class="anon-block">W. M.</span> i częściowo zeznania świadków <span class="anon-block">D. W.</span> i <span class="anon-block">G. Ł.</span> oraz zeznania wnioskodawczyni, Sąd pierwszej instancji rozważył, że odwołanie wnioskodawczyni, w którym domagała się zmiany decyzji ZUS i przyznania jej emerytury, gdyż – jak twierdziła – pracę na stanowisku prasowaczki rozpoczęła już od 1 lipca 1975 r. - nie zasługuje na uwzględnienie. W motywach rozstrzygnięcia Sąd zacytował treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 27;art. 32)">art. 27 i 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) i stwierdził, że spór w niniejszej sprawie dotyczył tego czy praca wnioskodawczyni w okresie od 1 lipca 1975 r. do 31 maja 1976 r. była zatrudnieniem w szczególnych warunkach. Dokonując w tym zakresie ustaleń Sąd dał wiarę zeznaniom <span class="anon-block">D. W.</span>, <span class="anon-block">G. Ł.</span> oraz wnioskodawczyni tylko w części dotyczącej takiej pracy na stanowisku prasowaczki od 1 czerwca 1976 r., odmówił natomiast ich wiarygodności co do wykonywania pracy prasowaczki od początku zatrudnienia w <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> podkreślając, że dopiero angaż z dnia 1 czerwca 1976 r. przenosił ubezpieczoną ze stanowiska „składaczki” na stanowisko prasowaczki. Pokreślił Sąd, że z treścią dokumentów korelują zeznania <span class="anon-block">W. M.</span>, współpracownicy ubezpieczonej, która zeznała, że przed otrzymaniem angażu na stanowisko prasowaczki, kobiety pracowały przy składaniu koszul, odbywały szkolenie w zakresie obsługi maszyn prasujących i dopiero po tym rozpoczęły pracę jako prasowaczki w pełnym wymiarze czasu pracy na tym stanowisku. W ocenie Sądu Okręgowego zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw, by uznać, że wnioskodawczyni w okresie od 1 lipca 1975 r. do 31 maja 1976 r. na stanowisku składaczki wykonywała pracę prasowaczki. Przyuczając się do pracy prasowaczki miała co prawda styczność z maszynami prasującymi, jednakże nie była to praca w warunkach szczególnych w pełnym wymiarze czasu pracy. Skoro zatem ubezpieczona nie świadczyła pracy w warunkach szczególnych co najmniej przez 15 lat stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, to nie może nabyć prawa do emerytury w oparciu o powołane przepisy w związku z przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> (Dz. U. 1983 r., nr 8, poz. 43 ze zm.). Z tych względów na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477^{<!-- -->14} §1 kpc</a> Sąd Okręgowy oddalił odwołanie.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację</strong> od powyższego wyroku złożył imieniem wnioskodawczyni pełnomocnik będący jej synem.</p> <p>Wniósł o zmianę wyroku i uwzględnienie odwołania poprzez przyjęcie, że przez co najmniej 15 lat wnioskodawczyni świadczyła pracę w szczególnych warunkach, a tym samym nabyła prawo do emerytury w wieku obniżonym, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Kielcach.</p> <p>W obszernym uzasadnieniu w pierwszym rzędzie zarzucił naruszenie przez Sąd pierwszej instancji prawa procesowego, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 kpc</a>, gdyż ocena zebranego materiału dowodowego w sprawie została dokonana przez Sąd dowolnie, a nie swobodnie. Sąd bezwarunkowo przyjął za prawdziwe świadectwo pracy i świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach oraz znajdujące się w aktach osobowych angaże, nie uwzględniając, iż – jak wynikało to z twierdzeń wnioskodawczyni – angaże wielokrotnie nie odzwierciedlały faktycznego stanu rzeczy. Zwrócił przy tym uwagę na pierwszy angaż wnioskodawczyni na stanowisko „szwaczki” w sytuacji, gdy nigdy takiej pracy nie wykonywała, co więcej nawet nie miała ukończonej szkoły odzieżowej. Przyjęta została na to stanowisko, bo było jedynym dostępnym wówczas etatem w <span class="anon-block"> (...)</span>, ale powierzono jej zupełnie inny zakres obowiązków, gdyż od pierwszego dnia pracowała w prasowalni i zaledwie po początkowym, kilkumiesięcznym okresie, praca na stanowisku prasowaczki była w pełnym wymiarze czasu pracy. Zwrócił apelujący uwagę na utrwalony w orzecznictwie pogląd co do tego, że nie nazwa stanowiska (tu: składaczka, prasowaczka) ma istotne znaczenie dla oceny, czy praca była wykonywana w warunkach szczególnych, ale faktycznie wykonywane czynności i powierzona pracownikowi praca. Dodał przy tym, że poza zawnioskowanymi świadkami – osobami, które wspólnie z ubezpieczoną rozpoczynały pracę w zakładzie w latach 70-tych, z uwagi na znaczny upływ czasu ma ona ograniczone możliwości wskazać inne osoby mogące potwierdzić charakter wykonywanej przez nią pracy. Podniosła apelująca, że nie kwestionowała wcześniej wskazanego w świadectwie pracy okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach, gdyż w chwili rozwiązywania stosunku pracy (w 2000 r.) był on wystarczający dla uzyskania świadczenia przedemerytalnego (które nadal pobiera), a tym samym do uzyskania w późniejszym czasie emerytury. Zmiana przepisów w 2004 r. (nieuwzględnianie do czasu pracy w szczególnych warunkach okresów przebywania na zasiłku chorobowym po 15 listopada 1991 r.), o czym dowiedziała się w 2011 r. oraz niemożność wystąpienia o sprostowanie świadectwa pracy wobec nieistnienia pracodawcy, zmusiły ją do dochodzenia swoich praw na drodze sądowej. Z tych względów pełnomocnik uznał apelację za zasadną.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył co następuje. </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> Apelacja zasługuje na uwzględnienie</strong>, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są trafne.</p> <p>Spór w niniejszej sprawie dotyczył tego, czy <span class="anon-block">E. B.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> spełnia przesłanki przewidziane w powołanych przez Sąd Okręgowy przepisach, od których zależy nabycie przez nią prawa do emerytury w wieku obniżonym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych. Niesporne w niniejszej sprawie było, że wnioskodawczyni ukończyła 60 rok życia, w dniu 28 października 2011 r. złożyła wniosek o emeryturę i na podstawie dowodów doń dołączonych Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął za udowodnione na dzień 1 stycznia 1999 r. okresy: składkowe i nieskładkowe wynoszące łącznie 26 lat 2 miesiące i 27 dni oraz pracy w szczególnych warunkach wynoszący 14 lat 8 miesięcy i 8 dni. W istocie spór sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy praca ubezpieczonej już w okresie od 1 lipca 1975 r. do 31 maja 1976 r. (a więc także na kilka miesięcy przed tym, aniżeli poświadczył to pracodawca w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach) była pracą wykonywaną na stanowisku prasowaczki, a więc wymienioną w wykazie A, dziale VII, poz. 8, pkt 1 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego nr 19 z dnia 6 sierpnia 1983 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach w zakładach pracy resortu Przemysłu Chemicznego i Lekkiego. Sąd Apelacyjny podziela ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji odnośnie charakteru zatrudnienia wnioskodawczyni w tym spornym okresie czasu. W ocenie Sądu Apelacyjnego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie był bowiem wystarczający dla dokonania pewnych i jednoznacznych ustaleń, że wbrew treści akt osobowych i świadectwa wystawionego przez pracodawcę wnioskodawczyni zaledwie w cztery miesiące po przyjęciu do pracy (10 marca 1975 r.) stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę prasowaczki.</p> <p>Wobec powyższego zarzuty apelującej odnoszące się do naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 kpc</a> w tym zakresie nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Należało jednak zwrócić uwagę – co zarzuciła skarżąca kończąc wywody apelacji, iż wskazany w świadectwie pracy okres zatrudnienia w szczególnych warunkach w chwili rozwiązania stosunku pracy (2000 r.) był wystarczający dla uzyskania świadczenia przedemerytalnego i aż do 2011 r. pozostawała w przekonaniu, że będzie spełniać warunki do przyznania emerytury. W ocenie Sądu Apelacyjnego jest to zarzut zasadny. Z akt sprawy wynika, że zakład pracy poświadczył <span class="anon-block">E. B.</span> wykonywanie pracy w warunkach szczególnych w okresach: od 1 czerwca 1976 r. do 1 października 1979 r. i od 30 maja 1983 r. do15 czerwca 1995 r., jednocześnie zaświadczenie z dnia 13 marca 2000 r. (k. 10 a.r.) wymienia okresy po dniu 15 listopada 1991 r., w których przebywała ona na zasiłku chorobowym. Na tej podstawie organ rentowy w zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji uznał za udowodniony okres pracy w warunkach szczególnych wynoszący na dzień 31 grudnia 1998 r. – 14 lat 8 miesięcy i 8 dni, gdyż z okresów wynikających ze świadectwa wyłączono okresy pobierania przez wnioskodawczynię zasiłku chorobowego w rozmiarze 8 miesięcy i 14 dni. Powyższa okoliczność uszła uwadze Sądowi pierwszej instancji.</p> <p>Od dnia 1 lipca 2004 r., na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach (Dz. U. 2004 r.121.1264), dokonano nowelizacji art. 32, do którego dodano ust. 1a pkt 1 (punkt 2 skreślono od dnia 1 listopada 2005 r.) wyłączający uwzględnienie w szczególnym stażu ubezpieczeniowym okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jednak w judykaturze wprowadzenie ust. 1a do art. 32 potraktowano nie jako potwierdzenie prawidłowej praktyki organów rentowych w tym przedmiocie lecz jako przepis, na podstawie którego – dopiero od dnia jego wejścia w życie – nie można uwzględnić okresów faktycznego niewykonywania pracy w szczególnym stażu ubezpieczeniowym. W wyroku z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn. II UK 313/09 lex 987667 Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że osiągnięcie do dnia 1 stycznia 1999 r. okresu pracy w szczególnych warunkach, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184;art. 184 ust. 1;art. 184 ust. 1 pkt. 1)">art. 184 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego wg zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 tej ustawy, obowiązujących od dnia 1 lipca 2004 r. Podobnie Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 13 lipca 2011 r. sygn. I UK 12/11 lex 989126, że wykazanie w dniu 1 stycznia 1999 r. określonego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184</a> u. e. r. f. u. s. okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach wyłącza ponowne ustalenie tego okresu po osiągnięciu wieku emerytalnego, wg zasad wynikających z art. 32 ust. 1a pkt 1 obowiązujących po dniu 1 lipca 2004 r.</p> <p>W uzasadnieniu tej tezy Sąd Najwyższy argumentował, że sytuacja osób wymienionych w art. 184, opisywana jako ekspektatywa prawa podmiotowego polega właśnie na spełnieniu się tylko części stanu faktycznego koniecznego do nabycia prawa, które poprzedza i zabezpiecza przyszłe prawo podmiotowe.</p> <p>Uwzględniając, że ochrona ekspektatywy może wynikać z jej istoty, lecz także zyskiwać wzmocnienie w prawie stwierdził, że funkcje takiego wzmocnienia spełnił art. 184 ustawy o emeryturach i rentach wobec pozostających w toku stosunków nabywania prawa do emerytury z tytułu wykonywania zatrudnienia w szczególnych warunkach przed dniem 1 stycznia 1999 r. W przepisie tym ustawodawca utrwalił sytuację osób, które w dniu wejścia w życie ustawy wypełniły warunki stażu szczególnego i ogólnego i zadeklarował ich przyszłe prawo do emerytury w wieku wcześniejszym przez wydanie tego przepisu nastąpił stan związania, tj. zobowiązania się przez Państwo do powstrzymania się od jakiejkolwiek ingerencji w istniejące prawo tymczasowe. Wobec tego przewidziana w ustawie ekspektatywa prawa do emerytury nie mogła wygasnąć na skutek nowej regulacji ustalania stażu zatrudnienia. Gwarancji przyszłego prawa do emerytury złożonej wobec osób, o których mowa w art. 184 ustawy, ustawodawca nie mógł już naruszyć przez ustalenie innego sposobu wyliczenia ich stażu ubezpieczenia.</p> <p>Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Apelacyjny uznał za nieuprawnione działanie organu rentowego polegające na wyłączeniu wnioskodawczyni z udokumentowanego ponad 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach (15 lat 4 miesiące 16 dni), okresu pobierania zasiłku chorobowego. Prowadzi to do wniosku, że wbrew stanowisku organu rentowego, a także Sądu pierwszej instancji <span class="anon-block">E. B.</span> spełnia wszystkie warunki do przyznania jej prawa do emerytury w wieku obniżonym na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 32)">art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (cyt. wyż.).</p> <p>Mając powyższe na uwadze na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 §1 kpc</a> Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji.</p> <p>MZ</p> </div>