I ACa 552/12

<p> <strong> <!-- --> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 552/12 </strong> </p>Sygn. akt I ACa 552/12 </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- -->Dnia 9 listopada 2012 r.</strong> </p> <p>Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie:</p> <p>Przewodniczący:SSA Katarzyna Polańska - Farion (spr.)</p> <p>Sędziowie:SA Ewa Kaniok</p> <p>SO (del.) Marzanna Góral</p> <p>Protokolant: st. sekr. sąd. Marta Rudnik</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. w Warszawie</p> <p>na rozprawie sprawy z powództwa Skarbu Państwa - Prezydenta<span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> Wytwórni (...)</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block"> (...)</span>.j. z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block">R. B. (1)</span> </p> <p>o wydanie</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</p> <p>z dnia 8 grudnia 2011 r.</p> <p>sygn. akt XXIV C 727/08</p> <p> <strong> <!-- -->uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.</strong> </p> <p>Sygn. akt I ACa 552/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo wytoczone przez Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> przeciwko <span class="anon-block"> Wytwórni (...)</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span>, <span class="anon-block"> (...) spółce jawnej</span> z siedzibą w <span class="anon-block">W.</span> i <span class="anon-block">R. B. (1)</span> o wydanie nieruchomości położonej w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">Al. (...)</span>, stanowiącej działkę oznaczoną w ewidencji gruntów jako <span class="anon-block">działka nr (...)</span> w obrębie 04-12, o powierzchni 0,0253 ha</p> <p>Sąd ten ustalił, że zgodnie z decyzją Wojewody <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 4 listopada 2009 r. właścicielem nieruchomości objętej pozwem stała się z dniem 27 maja 1990 r. Dzielnica - Gmina <span class="anon-block">W.</span> - <span class="anon-block">M.</span>. Działka jest użytkowana, ogrodzona i faktycznie połączona z działką o nr ewid.<span class="anon-block">(...)</span>, której użytkownikiem wieczystym była <span class="anon-block"> Wytwórnia (...)</span>, obecnie <span class="anon-block"> Wytwórnia (...)</span>. <span class="anon-block">Działkę nr (...)</span> Wytwórnia wydzierżawiła <span class="anon-block">T.</span> sp. j., a następnie <span class="anon-block">R. B. (2)</span>. Jest tam urządzone targowisko. <span class="anon-block">T.</span> sp. j. wybudowała na <span class="anon-block">działce nr (...)</span> dwa pawilony, których rozebranie nakazał Powiatowy Inspektor Budowlany. Między stronami toczyły się rozmowy zmierzające do uregulowania stosunków prawnych, jednak ostatecznie pozwana Wytwórnia zrezygnowała z zawarcia zaproponowanej przez powoda umowy dzierżawy.</p> <p>Przy takich ustaleniach faktycznych Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że powód nie jest legitymowany do wystąpienia z żądaniem wydobywczym , ponieważ decyzja Wojewody <span class="anon-block"> (...)</span> z dnia 4 listopada 2009 r. wydana na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w związku z art. 5 ust. 1 tej ustawy potwierdziła nabycie prawa własności przez <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span>. Powód nie wykazał, aby przysługiwało mu inne prawo uzasadniające przyznanie ochrony na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 222;art. 222 § 1)">art. 222 § 1 k.c.</a> Czyniło to bezprzedmiotowym rozważanie legitymacji pozwanych , niemniej sąd zwrócił uwagę na występujące w tej mierze wątpliwości. Zapis figurujący w wypisie z rejestru gruntów o posiadaniu nieruchomości przez pozwaną Wytwórnię nie znalazł bowiem potwierdzenia w innych dokumentach, a także w rzeczywistym władaniu działką. Sąd I instancji oddalił wniosek strony powodowej o zawiadomienie<span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> o toczącym się postępowaniu uznając, że przedłuży to postępowanie w sprawie, a roszczenie wydobywcze, jako nie podlegające przedawnieniu, może być w dowolnym czasie zgłoszone przez właściciela wobec osób władających nieruchomością bez podstawy prawnej.</p> <p>W apelacji od powyższego orzeczenia powód zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie zawiadomienia o toczącym się postępowaniu<span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> jako właściciela nieruchomości. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania odwoławczego.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje :</em> </strong> </p> <p>Apelacja jest uzasadniona.</p> <p>Wytoczone przez Skarb Państwa powództwo zmierzało do przywrócenia właścicielowi władztwa nad nieruchomością i miało swą podstawę w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 222;art. 222 § 1)">art. 222 § 1 k.c.</a> Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym , iż legitymowanym do wystąpienia z roszczeniem windykacyjnym jest właściciel rzeczy i na nim w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> spoczywa ciężar udowodnienia, że przysługuje mu prawo własności. Jest też poza sporem , że w rozpatrywanej sprawie z dniem 27 maja 1990 r. <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> nabyło opisaną w pozwie nieruchomość, a powyższe potwierdzone zostało decyzją komunalizacyjną wojewody wydaną w dniu 4 listopada 2009r. Oznacza to, że w chwili zamknięcia rozprawy prawo własności skarżącemu nie przysługiwało.</p> <p>Trzeba jednak zwrócić uwagę na przyjmowany powszechnie w judykaturze pogląd, że choć nabycie przez gminę własności nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.), następuje z mocy prawa, a przewidziana w art. 18 ust. 1 ustawy decyzja administracyjna stwierdzająca to nabycie ma charakter deklaratoryjny, to tkwi w niej także element <em> <!-- -->sui generis</em> konstytutywny i dopóki decyzja nie zostanie wydana i nie stanie się ostateczna, w obrocie cywilnoprawnym jako właściciel mienia pozostaje Skarb Państwa (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 1993 r. III CZP 64/93, OSNC 1993/12/209 czy z dnia 2 sierpnia 1994 r. III CZP 94/94, OSNC 1995/1/9 oraz wyroki z 28 czerwca 2000 r. IV CKN 71/00, Lex nr 52649; z dnia 21 listopada 2002 r. III CKN 202/00, Lex nr 77053; z dnia 6 lutego 2004 r. II CK 404/02, Lex nr 157282). Do czasu wydania ostatecznej decyzji komunalizacyjnej Skarb Państwa jest właściwy do podejmowania czynności właścicielskich i może dochodzić roszczeń mających swą podstawę w prawie własności . W chwili zatem występowania z roszczeniem wydobywczym w niniejszej sprawie Skarb Państwa był uprawniony do żądania wydania mu nieruchomości objętej późniejszą decyzją komunalizacyjną. Wydanie decyzji nie mogło oczywiście pozostać bez wpływu na bieg procesu, jednak w swych rozważaniach sąd I instancji całkowicie pominął aspekt procesowy zaistniałego zdarzenia.</p> <p>Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 stycznia 1991 r. III CZP 70/90 (OSNC 1991/7/81), przekazanie na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. mienia państwowego gminie, skutkuje następstwo procesowe gminy. Gmina z mocy prawa wchodzi do procesu w miejsce Skarbu Państwa, co następuje automatycznie i niezależnie od woli stron, przy czym następstwo to i wejście do procesu właściwej gminy w miejsce Skarbu Państwa następuje dopiero z chwilą, gdy decyzja komunalizacyjna stanie się ostateczna, a nie z dniem nabycia przez gminę własności nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011r., III CSK 285/10, Lex nr 950724).</p> <p>W analizowanym przypadku , z chwilą gdy stała się ostateczna decyzja z dnia 4 listopada 2009 r., Sąd Okręgowy powinien zawiadamiać o czynnościach procesowych<span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block">W.</span> , które stało się stroną powodową w miejsce Skarbu Państwa, bez względu na stanowisko dotychczasowych stron i wnioski przez nie składane. Uzasadniało to odroczenie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 214;art. 214 § 1)">art. 214 § 1 k.p.c.</a> rozprawy wyznaczonej bez udziału <span class="anon-block">(...)</span>. <span class="anon-block">W.</span> i zawiadomienie tego podmiotu o następnej rozprawie lub dalszych czynnościach, które należało już podejmować z udziałem gminy. Nie było natomiast podstaw do oddalenia powództwa Skarbu Państwa z powodu braku legitymacji czynnej. Zaniechanie w/w czynności spowodowało, że wyrok zapadł w stosunku do podmiotu , który nie powinien być stroną powodową , a pozostałe przesłanki roszczenia wydobywczego nie stały się w ogóle przedmiotem oceny. Za taką nie może być bowiem potraktowane stanowisko zawarte na stronie 7 uzasadnienia, wyrażone przy tym w formie niejasnych wątpliwości, nie popartych jednoznacznymi ustaleniami i bez odniesienia do konkretnych dowodów przeprowadzonych w sprawie.</p> <p>Z powyższych względów Sąd Apelacyjny uznał, iż nie doszło do rozpoznania istoty sprawy , co dawało podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 4)">art. 386 § 4 k.p.c.</a>), z pozostawieniem temu sądowi orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a>).</p> <p>Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Okręgowy zawiadomi o procesie<span class="anon-block">(...)</span>. <span class="anon-block">W.</span> i z udziałem tego podmiotu (którego prawa właścicielskie nie były dotychczas kwestionowane) ustali czy , w jakim okresie , w jakim zakresie i w jakim charakterze poszczególni pozwani władali sporną nieruchomością. Wymagać przy tym będzie rozważenia znaczenie faktu ogrodzenia <span class="anon-block">działki nr (...)</span> , wzniesienia na niej budowli i innych naniesień oraz faktycznego połączenia z sąsiednimi działki , z zagospodarowaniem dla celów prowadzonej działalności gospodarczej. Trzeba zaznaczyć, że biernie legitymowanym w procesie windykacyjnym jest tylko faktycznie władający rzeczą. Element fizycznego władania rzeczą występuje zarówno w konstrukcji posiadania samoistnego, jak i zależnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 336)">art. 336 k.c.</a>) oraz dzierżenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 338)">art. 338 k.c.</a>). Władającym może być więc niemający tytułu prawnego posiadacz samoistny, ale gdy oddał on rzecz (zachowując status posiadacza samoistnego) w faktyczne władanie posiadaczowi zależnemu, roszczenie windykacyjne powinno być skierowane wyłącznie wobec posiadacza zależnego ; gdy zaś posiadacz samoistny lub zależny oddali rzecz dzierżycielowi – pozwać skutecznie można tego ostatniego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2005 r., II CK 526/04, OSNC 2006/2/37 czy z dnia 31 marca 2004, II CK 102/03, Lex nr 303343).</p> </div>