V ACa 869/12

Sądy powszechne2012-11-23

Sygnatura

V ACa 869/12

Data orzeczenia

2012-11-23

Rodzaj

SENTENCE

Sędziowie

Arkadiusz KutaKatarzyna Przybylska (PRESIDING_JUDGE)Włodzimierz Gawrylczyk

Podstawa prawna

art. 463 § 1 kkk, art. 445 § 1 kc

Treść orzeczenia

Sygn. akt V ACa 869/12 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 23 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: <table> <colgroup> <col width="234"/> <col width="537"/> </colgroup> <tr> <td> Przewodniczący: </td> <td> SSA Katarzyna Przybylska </td> </tr> <tr> <td> Sędziowie: </td> <td> SA Włodzimierz Gawrylczyk SO del. Arkadiusz Kuta (spr.) </td> </tr> <tr> <td> Protokolant: </td> <td> sekr. sąd. Magdalena Tobiasz - Ignatowicz </td> </tr> </table> po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa J. O. (1) przeciwko U. F. G. w (...) o zapłatę i ustalenie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 17 lipca 2012 r. sygn. akt I C 1995/11 I zmienia zaskarżony wyrok: 1 w punkcie 3 (trzecim) i zasądza od pozwanego U. F. G. w W. na rzecz powoda J. O. (1) dodatkowo kwotę 150.000 (sto pięćdziesiąt tysięcy) złotych z odsetkami ustawowymi od dnia 13 grudnia 2011 roku do dnia zapłaty, 2 w punkcie 4 (czwartym) i podwyższa zasądzone od pozwanego na rzecz powoda koszty procesu do kwoty 4.617 (cztery tysiące sześćset siedemnaście) złotych, 3 w punkcie 5 (piątym) i 7 (siódmym) i nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...), w miejsce kwoty 2.703 złote, kwotę 9.810,25 (dziewięć tysięcy osiemset dziesięć i 25/100) złotych; I oddala apelację w pozostałym zakresie; II zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję; III nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w (...) kwotę 7.500 (siedem tysięcy pięćset) złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Sygn. akt VACa 869/12 </div><div> <h2>UZASADNIENIE</h2> J. O. (1) domagał się zasądzenia od (...)kwoty 20.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 9 kwietnia 2008 roku tytułem zadośćuczynienia za krzywdę jakiej doznać miał na skutek wypadku komunikacyjnego z dnia 18 lutego 2007 roku oraz ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość za skutki tego wypadku . W piśmie procesowym datowanym na 29 września 2011 roku powód rozszerzył żądanie zadośćuczynienia o kwotę 180.000 zł z odsetkami ustawowymi od dnia doręczenia tego pisma pozwanemu , a w piśmie datowanym na 29 marca 2012 roku zażądał nadto kwoty 1.167 zł odszkodowania . U. F. G. w W. wniósł o oddalenie powództwa . Sąd Okręgowy w (...) , wyrokiem z 17 lipca 2012 roku , zasądził (...)na rzecz J. O. (2) 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 października 2010 roku od kwoty 20.000 zł i od dnia 29 września 2011 roku od kwoty 30.000 zł , ustalił że pozwany ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku mogące ujawnić się u powoda w przyszłości , oddalił powództwo w pozostałej części oraz rozstrzygnął o kosztach procesu i sądowych . Ustalił Sąd pierwszej instancji , że w dniu 18 lutego 2007 roku jadącego rowerem do pracy J. O. (1) potrącił samochód osobowy , którego kierowca odjechał z miejsca zdarzenia nie udzielając powodowi pomocy . Wobec nieustalenia sprawcy wypadku śledztwo w tej sprawie umorzono . Powód doznał wieloogniskowego stłuczenia(...). Do 16 marca 2007 roku był hospitalizowany w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w T. gdzie dokonano repozycji(...) 1 (...) . Do 19 kwietnia 2007 roku powód przebywał w Wojewódzkim Ośrodku (...) w T. z powodu zaburzeń (...) . W Ośrodku tym przebywał jeszcze kilkakrotnie , a w listopadzie 2008 roku także na (...) Wojewódzkiego Szpitala (...) w T. z powodu zaburzeń świadomości (...) . Postanowieniem z 24 czerwca 2009 roku powód został (...) . O. została jego żona G. O. . Ustalił także Sąd pierwszej instancji , że w dniu wypadku J. O. (1) miał 54 lata , był zatrudniony jako pracownik ochrony i nie chorował przewlekle .(...). Uszczerbek na jego zdrowiu wynosi 100 % , a poprawa nie jest możliwa . Obecnie przebywa w Zakładzie (...) w W. . Pobiera rentę chorobową w wysokości 1.050 zł , z której 80 % przeznaczane jest na jego utrzymanie w Zakładzie. U. F. G. przyjął odpowiedzialność za skutki wypadku , ustalił uszczerbek na zdrowiu powoda na 60 % i wypłacił zadośćuczynienie w kwocie 90.000 zł . W dniu 11 września 2009 roku powód zwrócił się do (...) o przyznanie zadośćuczynienia w kwocie 200.000 zł , ale żądania tego nie uwzględniono . Z. dotychczas zadośćuczynienia pozostało powodowi jeszcze 30.000 zł . Kwotę 30.000 zł przeznaczył natomiast na wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu ubezpieczeniowym . Odnotował dalej Sąd Okręgowy , że okoliczności wypadku były bezsporne . Odnośnie zaś rozmiaru krzywdy przyjął za wiarygodne źródło dowodowe opinie biegłych lekarzy , dokumentację medyczną oraz zeznania świadka G. O. . W świetle tych dowodów powództwo o zapłatę dodatkowej kwoty 200.000 zł tytułem zadośćuczynienia uznał za częściowo uzasadnione . Przytoczono normę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 444;art. 444 § 1)">art. 444 § 1 k.c.</a> przedstawiając stanowisko , zasadniczo oparte na poglądach judykatury , odnośnie funkcji zadośćuczynienia i jego wysokości . W tym kontekście postawiono tezę , że przyznane przez pozwanego zadośćuczynienie jest „ stanowczo za niskie , nieodpowiednie i 2 rażąco krzywdzące w stosunku do rozmiaru cierpień i wielkości uszczerbku na zdrowiu , którego doznał powód ” . Powtarzając ustalenia odnośnie aktualnego stanu powoda uznał Sąd Okręgowy , że powodowi należy się dodatkowo 50.000 zł . Kwota ta nie jest nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnych stosunków majątkowych społeczeństwa . Odsetki zasądzono z osobna od pierwotnie dochodzonej kwoty 20.000 zł i kwoty 30.000 zł , odpowiednio : od dnia wniesienia pozwu i od dnia rozszerzenia powództwa , bowiem pisma te miały pełnić funkcje wezwań do zapłaty . Sąd pierwszej instancji widział także podstawy do ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość skoro biegli wskazali, że poprawa stanu zdrowia powoda jest niemożliwa , proces (...)ma charakter postępujący i źle rokuje na przyszłość , a więc mogą się ujawnić kolejne następstwa wypadku . Powództwo o zadośćuczynienie w pozostałym zakresie oddalono wyjaśniając , że opiekun powoda częściowo roztrwoniła otrzymane dotychczas zadośćuczynienie wypłacając nadmierne wynagrodzenie pełnomocnikom zatrudnionym w postępowaniu likwidacyjnym , czym spowodowała znaczny uszczerbek w majątku powoda . Tymczasem zadośćuczynienie powinno być przeznaczone na leczenie , rehabilitacje i inne potrzeby J. O. (1) . Oddalono także żądanie zasądzenia zwrotu kosztów wózka inwalidzkiego i przejazdu z Ośrodka w W. do T. bowiem powód mógł je sfinansować z wcześniej otrzymanego od pozwanego zadośćuczynienia . Apelacje od opisanego wyroku złożył J. O. (1) , zaskarżając to orzeczenie w części oddalającej powództwo o zadośćuczynienie ponad kwotę 50.000 zł i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu , że kwota 50.000 zł jest odpowiednia i w pełni rekompensuje powodowi doznane krzywdy . Zażądał skarżący zmiany zaskarżonego wyroku przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda dalszej kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami od dnia rozszerzenia powództwa do dnia zapłaty oraz zasądzenia kosztów procesu za obie instancje lub jego uchylenia w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji przypomniano zakres obrażeń jakich doznał powód i ich obecne skutki oraz niepomyślne rokowania , przebieg leczenia i okoliczność uzależnienia jego egzystencji od pomocy osób trzecich . Odnosząc się do kwestii rozchodowania 3 świadczenia wypłaconego w postępowaniu likwidacyjnym wskazano , że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika nie ma znaczenia dla określenia odpowiedniego zadośćuczynienia . Przywołano tezy z orzecznictwa dotyczące kryteriów istotnych przy ustalaniu jego wysokości. Przypomniano , że Sąd pierwszej instancji uznał zadośćuczynienie w kwocie 90.000 zł za rażąco krzywdzące powoda i dopiero w wyniku działań pełnomocnika doszło do dopłaty zadośćuczynienia . Zasądzona kwota nadal nie rekompensuje jednak krzywdy . Zdrowie jest dobrem szczególnie cennym , a przyznanie zbyt niskiego zadośćuczynienia w przypadku najcięższych uszkodzeń ciała prowadzi do niepożądanej deprecjacji tego dobra . W odpowiedzi na apelację U. F. G. zażądał jej oddalenia i zasadzenia kosztów procesu za drugą instancję przekonując , że zadośćuczynienie ma charakter indywidulany , a określenie kwoty odpowiedniej należy do swobodnego uznania sędziowskiego . Kwota zasądzona przez Sąd Okręgowy jest adekwatna do poniesionej przez powoda krzywdy . Zadośćuczynienie nie może być źródłem wzbogacenia , a pozwany nie może ponosić konsekwencji nieprawidłowego rozporządzania majątkiem powoda przez jego opiekuna. Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje : Apelacja J. O. (1) okazała się w zasadniczej części trafna i doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku i zasądzenia powodowi dalszej kwoty 150.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji , a więc nie ma potrzeby ich ponownego przytaczania . Wniosków jakie z tych poprawnych ustaleń wyprowadził Sąd Okręgowy , odnośnie wysokości należnego powodowi zadośćuczynienia , nie podziela się . W postępowaniu odwoławczym ustalono dodatkowo , że operacja nastawienia złamanej kości ramiennej polegała na jej stabilizacji płytą i śrubami i wykonana została jeszcze w lutym 2007 roku . W marcu 2007 roku zaobserwowano u powoda przymglenie świadomości i zaburzenia uwagi . Miesięczny pobyt w Wojewódzkim Ośrodku (...) (...)w T. ( na przełomie marca i kwietnia 2007 toku ) zasadniczej poprawy stanu (...) powoda nie przyniósł . Wiadomo jednak , że występowały wówczas stany okresowego(...) . Powód rozpoznawał bliskich , podawał swoje imię i nazwisko oraz adres . Już w okresie poprzedzającym kolejną hospitalizację w tym Ośrodku na przełomie sierpnia i września oraz listopadzie i grudniu 2008 roku pojawiła się u powoda słowna i czynna agresja , również wobec członków rodziny . Orientacja w czasie i miejscu była niepełna , a kontakt utrudniony . Wystąpiły zaburzenia(...) . W zasadzie nieprzerwany pobyt w Ośrodku od listopada 2008 roku do końca lutego 2009 roku przyniósł skutki przy wypisie w postaci uzyskania lepszego kontaktu i częściowego ustąpienia zaburzeń(...) . Następnie jednak stan Józefa Olkiewicza zaczął się pogarszać . Od 2009 roku nie wstawał, niezbędna stała się całodobowa opieka osób trzecich , utracono kontakt werbalny , a wkrótce utrwalił się obraz stanu powoda opisany przez Sąd pierwszej instancji, zwłaszcza za opinią biegłych z 26 stycznia 2012 roku . dowód : karty informacyjne leczenia szpitalnego z 21 lutego , 16 marca i 19 kwietnia 2007 roku , 4 września , 19 listopada , 20 listopada i 12 grudnia 2008 roku , 27 lutego 2009 roku , 18 maja 2010 roku - karty 18 - 33 akt sprawy . Zasada odpowiedzialności U. F. G. (...)nie była przedmiotem sporu . Według art. 98 ust. 1 w związku z art. 34 - 36 ustawy z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych , (...) /.../( Dziennik Ustaw Numer 124 pozycja 1152 ze zmianami ) do zadań Funduszu należy zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe na osobie gdy szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym , a nie ustalono ich tożsamości . Odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym , najwyżej jednak do sum gwarancyjnych określonych w ustawie , o których przekroczeniu nie ma mowy w niniejszej sprawie . Odpowiedzialność ta aktualizuje się także w przypadku krzywdy wywołanej uszkodzeniem ciała i polega na obowiązku zapłaty zadośćuczynienia , o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 444;art. 444 § 1)">art. 444 § 1 k.c.</a> 5 Zadośćuczynienie spełniające dyrektywy z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a> powinno być „ odpowiednie ” , a zatem adekwatne do rozmiaru szkody niemajątkowej wyrażającej się zwłaszcza intensywnością i czasem utrzymywania się dolegliwości bólowych , zakresem i trwałością konsekwencji zdrowotnych , innymi skutkami uszkodzenia ciała na różnych płaszczyznach życia poszkodowanego , w tym jego stanu psychicznego . Obrażenia ciała jakich doznał powód na skutek wypadku z 18 lutego 2007 roku , zwłaszcza w obrębie (...) , były bardzo poważne . (...) . Poza drastycznym obrazem obecnego stanu powoda przejmujące jest i to , że proces ten nieubłaganie postępował przez okres około dwóch lat , od względnie zachowanej sprawności ruchowej po pierwszej hospitalizacji i utrzymanej świadomości , po całkowite (...) i zupełną degradację sprawności fizycznej i funkcji psychicznych u mężczyzny w sile wieku , sprawnego i czynnego zawodowo . Na podstawie opinii biegłych z zakresu (...)ustalono , że powód jest całkowicie zdany na pomoc osób trzecich , rokowania są złe ( Sąd Okręgowy szczegółowo opisał obecny stan powoda ) , a trwały uszczerbek na zdrowiu wyniósł 100 % . Stopień trwałego uszczerbku na zdrowiu stanowi jedynie pomocnicze kryterium dla określenia odpowiedniego zadośćuczynienia , ale też nie sposób przyjąć , że kwota 140.000 zł zadośćuczynienia , przy tym natężeniu trwałych konsekwencji zdrowotnych , jest adekwatna do okoliczności sprawy . Odmienna ocena Sądu pierwszej instancji nie przekonuje . Przede wszystkim zaskakiwać musi dysonans pomiędzy deklaracją , że wypłacona w postępowaniu ubezpieczeniowym kwota 90.000 zł jest stanowczo za niska i rażąco krzywdzi powoda , a uwzględnieniem powództwa tylko odnośnie kwoty 50.000 zł . Poczyniono przecież ustalenia co do trwałego uszczerbku na zdrowiu powoda zasadniczo odmienne od przyjmowanych przez ubezpieczyciela . Uznanie za bezzasadne żądania zadośćuczynienia ponad ogólną kwotę 140.000 zł opierać się zaś miało na zarzucie częściowego roztrwonienia kwoty już uzyskanej . Jest to tymczasem kwestia marginalna . Wysokość wynagrodzenia wydaje się rzeczywiście nieadekwatna do wysiłku włożonego przez pełnomocnika w postępowanie ubezpieczeniowe , ale o wysokości zadośćuczynienia stanowić powinna potrzeba kompensacji cierpień psychicznych i fizycznych w ich pełnym wymiarze , a nie celowość poszczególnych wydatków pokrywanych z zadośćuczynienia . 6 Wbrew przekonaniu U. F. G. , który w odpowiedzi na apelację nawiązuje do tej argumentacji , nie uszczuplono przecież środków przeznaczonych na rehabilitację i leczenie bowiem te kompensować winien właśnie pozwany , w granicach odpowiedzialności odszkodowawczej . J. O. (1) nie wytoczył powództwa twierdząc , że spożytkował dotychczas wypłacone świadczenie i utracił źródło utrzymania . Pobiera przecież rentę chorobową , a z wypłaconego wcześniej zadośćuczynienia zachował 30.000 zł w niniejszej sprawie odszkodowania nie dochodził, poza drobnymi kwotami, co do których powództwo zostało już prawomocnie oddalone . Wykazano natomiast wyżej , że skala uszczerbku na zdrowiu powoda i jego nieodwracalność uzasadniają podwyższenie zadośćuczynienia do kwoty 290.000 zł , co wyrażało się w orzeczeniu Sądu Apelacyjnego o zasądzeniu dodatkowo kwoty 150.000 zł. O odsetkach od tej kwoty orzeczono na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §§ 1 i 2 k.c.</a> w związku z art. 109 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych . Zasądzonego świadczenia powód zażądał w piśmie procesowym datowanym na 29 września 2011 roku , domagając się odsetek od dnia odbioru przez pozwany (...) odpisu tego pisma ( zgłoszone w apelacji żądanie ich zasądzenia „ od dnia rozszerzenia powództwa ” stanowiło zatem niedopuszczalne w postępowaniu apelacyjnym wyjście poza żądanie pozwu ) . Nie zadbał jednak o wykazanie kiedy pozwanemu odpis ten doręczono . Pewne jest tylko to , że (...) odniósł się do nowych żądań w piśmie datowanym na 28 listopada 2011 roku , wyjaśnienie okoliczności w ówczesnym stanie sprawy nastąpić mogło niezwłocznie , a zatem 14 dniowy termin do spełnienia świadczenia upływał 12 grudnia 2011 roku . W opóźnieniu Fundusz pozostawał zatem od 13 grudnia 2011 roku . W tym stanie rzeczy , na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> i przy zastosowaniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 444;art. 444 § 1)">art. 444 § 1 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 481;art. 481 § 1;art. 481 § 2)">art. 481 §§ 1 i 2 k.c.</a> (jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego , wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia ), orzeczono jak w sentencji. O kosztach procesu za obie instancję orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a> ( odnośnie postępowania apelacyjnego - w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> ) przyjmując , że Józef Olkiewicz uległ tylko w nieznacznej części swego żądania ( w pierwszej instancji co do kwoty 1.167 zł odszkodowania i części odsetek , a w postępowaniu apelacyjnym co do odsetek ustawowych za okres od 29 września do 12 grudnia 2011 roku ) . Uwzględniając poniesione przez powoda koszty , to jest opłatę od pozwu ( 1.000 zł ) , wynagrodzenie 7 pełnomocnika ( 3.600 zł ) i opłatę skarbową od pełnomocnictwa ( 17 zł ) zasądzono od pozwanego ich sumę w kwocie 4.617 zł, a w postępowaniu apelacyjnym 2.700 zł stanowiącą wynagrodzenie pełnomocnika określone na podstawie §§6 pkt 6 w związku z § 13 ust. 1 pkt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dziennik Ustaw Numer 162 pozycja 1349 ). Kosztami sądowymi , których strona nie miała obowiązku uiścić , sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika , jeżeli istnieją do tego podstawy , przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu ( <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 113;art. 113 ust. 1)">art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a> - tekst jednolity z 2010 roku Dziennik Ustaw Numer 90 pozycja 594 ze zmianami ) . Zasada zastosowana przy kosztach procesu zmusza do obciążenia pozwanego nieuiszczonymi kosztami sądowymi . Na koszty te w pierwszej instancji składała się opłata w wysokości 9.000 zł od rozszerzonego powództwa o zadośćuczynienie i suma wydatków na wynagrodzenie biegłych w kwocie 810,25 zł , a w drugiej instancji opłata od apelacji w wysokości 7.500 zł. 8 </div>