III AUa 552/12

<p>Sygn. akt III AUa 552/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 4 grudnia 2012 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Katowicach</strong> </p> <p>Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="498"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSA Ewa Piotrowska (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSA Jolanta Ansion</p> <p>SSA Maria Małek - Bujak</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>Sebastian Adamczyk</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. w Katowicach</p> <p>sprawy z odwołania <span class="anon-block">K. K.</span> (<span class="anon-block">K. K.</span> )</p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">C.</span> </p> <p>przy udziale zainteresowanego:<span class="anon-block">(...)</span> Spółki z o. o w <span class="anon-block">K.</span> </p> <p>o podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą</p> <p>na skutek apelacji ubezpieczonego <span class="anon-block">K. K.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w Katowicach z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt XI U 2513/11</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> <p>/-/ SSA J. Ansion /-/ SSA E. Piotrowska /-/ SSA M. Małek-Bujak </p> <p>Sędzia Przewodnicząca Sędzia</p> <p>Sygn. akt III AUa 552/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16.01.2012 r. w sprawie XI U 2513/11 Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił odwołanie <span class="anon-block">K. K.</span> od decyzji ZUS Oddz. w <span class="anon-block">C.</span> z dnia 5.07.2011 r.</p> <p>W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że zaskarżoną decyzją organ rentowy stwierdził, że odwołujący nie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą z płatnikiem <span class="anon-block">(...)</span> Sp. z o.o. w <span class="anon-block">K.</span> w okresach od 1.01.2007 r. do 30.06.2008 r., od 1.08.2008 r. do 31.10.2008 r. i od 1.12.2008 r. do 28.02.2009 r. Prowadzący jednocześnie działalność pozarolniczą ubezpieczony osiągał <br/>z tytułu zawartej umowy podstawę wymiaru składek od 0,00 zł do 105,00 zł. Tylko <br/>w miesiącach lipcu 2008 r. i listopadzie 2008 r. płatnik wykazał podstawę wymiaru składek wynoszącą po 565,00 zł w związku z czym organ rentowy uznał w tych miesiącach podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę nakładczą.</p> <p>Ubezpieczony w odwołaniu podał, że zawierając umowę o pracę nakładczą zamierzał uzyskiwać dodatkowy dochód i zarzucił, że sam fakt świadczenia pracy nakładczej w ilości niższej niż wynikająca z przepisów nie stanowi samoistnej podstawy uznania umowy o pracę nakładczą za niezgodną z zasadami współżycia społecznego.</p> <p>Sąd I instancji ustalił, że ubezpieczony prowadzi działalność gospodarczą w postaci produkcji i sprzedaży lodów. Zgłosił się do firmy <span class="anon-block">(...)</span>., gdyż chciał uzyskiwać dodatkowy dochód wykonując oferty marketingowe z dostarczanego materiału.</p> <p>Sąd powołał się na przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 13;art. 13 pkt. 2;art. 13 pkt. 4;art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 2;art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 5;art. 12;art. 12 ust. 1)">art.13 pkt 2 i 4, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 (§ 3)">§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> i stwierdził, że warunkiem koniecznym każdej umowy o pracę nakładczą jest wymóg osiągania co najmniej połowy najniższego wynagrodzenia za pracę, który odróżnia tę umowę od innych umów cywilno-prawnych i zbliża do umowy o pracę. Sąd I instancji powołując się na utrwalone orzecznictwo dotyczące tego zagadnienia stwierdził, <br/>że umowa zawarta między stronami nosiła cechy pozorności, a zatem jest nieważna z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 kc</a> z wyjątkiem 2 miesięcy. Sąd wyraził też pogląd, że celem zawarcia umowy było uniknięcie opłacania składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej.</p> <p>Apelację złożył ubezpieczony przez pełnomocnika zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 83;art. 83 § 1)">art. 83 § 1 kc</a>, oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.12.1975r. w sprawie uprawnień pracowniczych…, naruszenie przepisów prawa procesowego - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 328)">art. 328 kpc</a>.</p> <p>Ubezpieczony powołując się na zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku <br/>i poprzedzającej go decyzji i ustalenie, że podlegał ubezpieczeniom społecznym w spornych okresach lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz <br/>o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację zważył, co następuje: Apelacja jest nieuzasadniona. </strong> </p> <p>Na wstępie należy podnieść, że okres wykonywania umowy o pracę nakładczą został wymieniony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 11)">art. 6 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach <br/>z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (Dz. U. nr 153/1227/2009 r. - t.j.), jako okres składkowy po spełnieniu pewnych warunków:</p> <p> <em> <!-- -->1) wykonywania na obszarze Państwa Polskiego pracy nakładczej:</em> </p> <p> <em> <!-- -->a) objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, za które opłacono składkę na to ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od opłacania składki,</em> </p> <p> <em> <!-- -->b) przed dniem objęcia obowiązkiem ubezpieczenia z tego tytułu,</em> </p> <p> <em> <!-- -->jeżeli w tych okresach osoba wykonująca taką pracę uzyskiwała wynagrodzenie w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia, określonego na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 ()">Kodeksu prac</a>.</em> </p> <p>Umowa o pracę nakładczą stanowiła bowiem historycznie podstawę zaliczenia do „okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia”. Ratyfikowana przez Polskę w dniu 30.08.1948 r. Konwencja genewska nr 35 z dnia 29.06.1933 r. dotycząca obowiązkowego ubezpieczenia na starość pracowników najemnych zatrudnionych w przedsiębiorstwach przemysłowych <br/>i handlowych, w wolnych zawodach, jak również chałupników i pracowników gospodarstw domowych (Dz.U.R.P. z 1948 r. nr 34 poz. 233) nakładała na państwo obowiązek zapewnienia chałupnikom obowiązkowych ubezpieczeń na wypadek starości (ryzyko ubezpieczeniowe). Państwa - sygnatariusze powołanej konwencji wykonując obowiązek wynikający z jej postanowień, ustalały sposób objęcia ubezpieczeniem społecznym dostosowany do swoich systemów prawnych. W związku z powyższym przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19540300116" title="Dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1954 r. Nr 30, poz. 116 (art. 4;art. 4 ust. 2;art. 4 ust. 2 pkt. 4)">art. 4 ust.2 pkt 4 dekretu z dnia 25.06.1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników <br/>i ich rodzin</a> (Dz.U. 1954/30/116) wykonano postanowienia konwencji obejmując obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalno - rentowym osoby wykonujące pracę chałupniczą <strong> <!-- -->dla których ta praca stanowi główne źródło utrzymania </strong>poprzez uznanie ich za pracowników, zaś warunki podlegania sprecyzowano przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19540350148" title="Rozporządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 1 lipca 1954 r. w sprawie określenia chałupników - Dz. U. z 1954 r. Nr 35, poz. 148 ()">rozporządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z 1.07.1954 r. w sprawie określenia chałupników</a> (Dz.U. 54/35/148).</p> <p>W rozumieniu dekretu, za chałupników uznano osoby, które odpowiadały ściśle określonym warunkom, między innymi (§ 1 pkt 3 rozporządzenia) <em> <!-- -->praca chałupnicza stanowi dla nich główne źródło utrzymania. </em> </p> <p>Konsekwentnie, w kolejnym akcie prawnym, w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19680030006" title="Ustawa z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 6 ()">ustawie z dnia 23.01.1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin</a> (Dz. U. nr 3 poz. 6) ustawodawca postanowił w przepisie art. 5 ust. 2: <em> <!-- --> Za pracownika w rozumieniu ustawy uważa się również (...) 2) osobę wykonującą pracę nakładczą, jeżeli spełnia warunki, które określa w drodze rozporządzenia Przewodniczący Komitetu Pracy i Płac. </em>Następnie w przepisie art. 9 ust. 1 stanowiła: <em> <!-- -->Za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia uważa się okresy: (...) <br/>6) wykonywania pracy nakładczej przez osoby określone w art. 5 ust. 2 pkt 2.</em> Innymi słowy, umowa o pracę nakładczą była zawsze, od czasu objęcia wykonawców (chałupników) systemowym obowiązkiem ubezpieczenia emerytalnego, quasi umową o pracę, a jej wykonawcy quasi pracownikami, mogącymi w odróżnieniu od pracowników wykonywać nałożone przez nakładcę zadania w domu czy własnym lokalu, regulując sobie czas pracy, bez nadzoru i kierownictwa pracodawcy jednak, podobnie jak pracowników, obowiązywała ich kontrola jakości wykonanego produktu z materiałów powierzonych przez pracodawcę - nakładcę. Wykonawca nie miał obowiązku wywiązywania się z wykonania minimum pracy określonej w umowie w każdym miesiącu pracy, ale ubezpieczeniom społecznym podlegał tylko za te miesiące, w których ilość wykonanej przez niego pracy odpowiadała wynagrodzeniu w wysokości ustalonej kolejnymi aktami wykonawczymi.</p> <p>Od dnia 1.01.1976 r. obowiązuje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r. <br/>w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz.U. z 1976 r. <br/>nr 3 poz. 19) i nie zostało dotychczas uchylone będąc podstawowym aktem prawnym regulującym warunki tej umowy. Innymi słowy, rozporządzenie z 31.12.1975 r. pozwala <br/>w ogóle na zawarcie umowy o pracę nakładczą.</p> <p>Późniejsza ustawa regulująca ubezpieczenia społeczne pracowników (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400267" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 267 (art. 11)">art. 11 ustawy z dnia 14.12.1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin</a> - Dz.U. nr 40 poz. 267 ze zm.) kontynuowała zasady ustanowione we wcześniejszych ustawach, a następnie od wejścia w życie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19911040450" title="Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. z 1991 r. Nr 104, poz. 450 ()">ustawy z dnia 17.10.1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, <br/>o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw</a> (Dz.U. nr 104 poz. 450 ze zm.) okresy wykonywania pracy nakładczej zaliczone zostały do „okresów składkowych”, przy czym warunek osiągania wynagrodzenia w wysokości co najmniej połowy obowiązującego najniższego wynagrodzenia pracownika nie uległ zmianie od okresu obowiązywania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740160091" title="Rozporządzenie Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17 kwietnia 1974 r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracowników w rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1974 r. Nr 16, poz. 91 ()">rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 17.04.1974 r. w sprawie określenia, które osoby wykonujące pracę nakładczą uważa się za pracowników <br/>w rozumieniu ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin</a> (Dz. U nr 16 poz. 91), które zostało uchylone przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19760030019" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19 ()">rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą</a> (Dz.U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19) obowiązujące do chwili obecnej i precyzujące obowiązki <br/>i uprawnienia nakładców.</p> <p>Między innymi w § 3 rozporządzenia ustalona została minimalna ilość pracy, której wykonanie ma zapewnić uzyskanie co najmniej 50% najniższego wynagrodzenia określonego przez Ministra Pracy i Polityki Socjalnej na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19740240141" title="Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - Dz. U. z 1974 r. Nr 24, poz. 141 (art. 77(4);art. 77(4) pkt. 1)">art. 77^{<!-- -->4} pkt 1 Kodeksu pracy</a>, zwanego dalej „najniższym wynagrodzeniem”.</p> <p>Reasumując, umowa o pracę nakładczą rodziła następstwo w postaci zaliczenia okresu jej wykonywania do okresów równorzędnych z okresami zatrudnienia, a następnie, od czasu reformy ubezpieczeń społecznych, w postaci obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, czy wreszcie ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym - tylko wówczas, gdy wykonawca osiągał 50 % najniższego wynagrodzenia w danym miesiącu. Pozostałe miesiące, za które wykonawca uzyskiwał niższe wynagrodzenie lub nie uzyskiwał go wcale, nie podlegały zaliczeniu do okresów zrównanych z zatrudnieniem pracowników i nie powstawał obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym czy emerytalnym i rentowym.</p> <p>Unormowanie zatem z art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej o obowiązkowym podleganiu ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób wykonujących pracę nakładczą nie może być rozpatrywane w oderwaniu od przepisów powołanych wyżej, gdyż bez zachowania warunku określonego w § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 31.12.1975 r. powołanego wyżej, umowa o pracę nakładczą nie rodzi obowiązku podlegania ubezpieczeniom, a zatem osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie ma możliwości dokonania wyboru tytułu ubezpieczenia (dot. stanu prawnego obowiązującego do dnia 28.02.2009 r.).</p> <p>Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 9.01.2008 r. w sprawie III UK 73/07 stwierdził, iż przepis § 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31.12.1975 r. <br/>w sprawie uprawnień pracowniczych ... stanowi „<em> <!-- -->warunek konieczny (konstrukcyjny) umowy o pracę nakładczą, odróżniający ją w sposób zdecydowany od pozostałych umów cywilnoprawnych - właśnie z uwagi na cel normodawcy - upodobnienia sytuacji prawnej wykonawców do sytuacji prawnej pracowników. Zatem istotnym elementem umowy o pracę nakładczą jest określenie minimalnej miesięcznej ilości pracy, a tym samym zapewnienie wykonawcy określonego wynagrodzenia.”</em> </p> <p>Niedotrzymanie tego warunku, zdaniem Sądu Apelacyjnego, bez względu na zamiar stron zawierających umowę powoduje, że nie powstaje obowiązek podlegania ubezpieczeniom <br/>w oparciu o art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy o s.u.s. i tym samym prawo wyboru tytułu ubezpieczenia. Uznanie przez organ rentowy, że w 2 miesiącach umowa o pracę nakładczą stanowiła tytuł ubezpieczeń społecznych oznacza tym samym, że umowa ta była ważna, jednak jej realizacja zapewniała warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi tylko <br/>w tych 2 miesiącach, w tej części zatem uwagi podniesione w pkt 2 apelacji są zasadne, <br/>co jednak nie zmienia oceny, że zaskarżony wyrok jest prawidłowy.</p> <p>Sąd Apelacyjny stwierdził zatem, że apelacja nie zawiera uzasadnionych zarzutów i orzekł jak w sentencji na mocy przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>.</p> <p>/-/ SSA J. Ansion /-/ SSA E. Piotrowska /-/ SSA M. Małek-Bujak </p> <p>Sędzia Przewodnicząca Sędzia</p> <p>JM</p> </div>