III AUa 580/12

<p>Sygn. akt III AUa 580/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 6 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Barbara Białecka (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Jolanta Hawryszko</p> <p>SSA Urszula Iwanowska</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>St. sekr. sąd. Elżbieta Kamińska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. w Szczecinie</p> <p>sprawy <span class="anon-block">B. R.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">S.</span> </p> <p>o prawo do dodatku alimentacyjnego</p> <p>na skutek apelacji ubezpieczonej</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt VII U 972/10</p> <p>1.  uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w <span class="anon-block">S.</span>,</p> <p>2.  przyznaje radcy prawnemu Annie Woropay – Hordziejewicz od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Szczecnie kwotę 120 (sto dwadzieścia złotych) powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ubezpieczonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.</p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->Sygn. akt III AUa 580/12</em> </strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z dnia 8 czerwca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">S.</span>, po rozpoznaniu wniosku <span class="anon-block">B. R.</span>, odmówił prawa do dodatku alimentacyjnego po zmarłym mężu podnosząc, że przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> świadczenia takiego nie przewidują.</p> <p>W odwołaniu od decyzji <span class="anon-block">B. R.</span> wskazała, że jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej, a uzyskiwana emerytura oraz dodatek pielęgnacyjny nie wystarczają na pokrycie kosztów leczenia i opieki ze strony osób trzecich. Podniosła nadto, że na podstawie prawomocnego wyroku sądowego jej były mąż był zobowiązany wobec niej do alimentacji, a po jego śmierci wypłatę alimentów winien przejąć organ rentowy.</p> <p>Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania argumentując jak w zaskarżonej decyzji.</p> <p>Wyrokiem z dnia 4 stycznia 2011 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie.</p> <p>U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły ustalenia, z których wynika, że <span class="anon-block">B. R.</span> jest uprawniona do emerytury, którą pobiera wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym, dodatkiem kombatanckim, ryczałtem energetycznym oraz dodatkiem kompensacyjnym. W dniu 23 kwietnia 2010 r. wniosła o przyznanie do pobieranej emerytury dodatku alimentacyjnego po zmarłym byłym mężu, który na mocy prawomocnego wyroku sądowego zobowiązany był do wypłaty renty alimentacyjnej.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, że zgodnie z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 3)">art. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> (t. jedn. Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) świadczenia określone w ustawie obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny, dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej oraz zasiłek pogrzebowy. Jest to zamknięty katalog świadczeń przewidzianych w związku z realizacją zaspokojenia roszczenia powstałego po stronie ubezpieczonego (a spełnieniem obowiązku przez instytucję ubezpieczeniową) z racji ziszczenia się określonego ryzyka socjalnego, tj. dożycia wieku emerytalnego, niezdolności do pracy czy śmierci żywiciela w ramach istniejącego stosunku prawnego pomiędzy ubezpieczonym a ZUS. Z tego też jednoznacznie wynika, że przepisy powołanej ustawy nie przewidują świadczenia w postaci dodatku alimentacyjnego, przyznawanego osobie uprawnionej do renty alimentacyjnej na wypadek śmierci osoby zobowiązanej do alimentacji. Również przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910170075" title="Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - Dz. U. z 1991 r. Nr 17, poz. 75 ()">ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego</a> (t.j. Dz. U. z 2012 r., Nr 400) świadczenia w postaci dodatku alimentacyjnego nie przewidują. Sąd, jak i organy stosujące prawo nie mają możliwości samodzielnego ukształtowania określonej materii, a ich obowiązkiem jest przestrzeganie oraz stosowanie powszechnie obowiązującego prawa. Nie mogą w żadnym razie orzekać wbrew prawu, chociażby nawet było ono - w ocenie wnioskodawców – rażąco krzywdzące i niesprawiedliwe. Przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujący i jeżeli nie przewidują konkretnego świadczenia, ani sąd, ani organ rentowy nie mogą go przyznać, dlatego na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 1)">art. 477^{<!-- -->14} § 1 k.p.c.</a> Sąd I instancji oddalił odwołanie ubezpieczonej.</p> <p>Apelację od wyroku Sądu Okręgowego złożyła ubezpieczona, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy, ewentualnie o zmianę wyroku. Skarżąca podniosła, że po rozwiązaniu małżeństwa nie zawarła nowego związku małżeńskiego. Stan jej zdrowia uległ zaś znacznemu pogorszeniu, podobnie jak sytuacja materialna. To, w ocenie apelującej uprawnia ją do dalszego korzystania z przyznanych jej od męża alimentów, czego po śmierci męża dochodzi od ZUS.</p> <p>Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. </strong> </p> <p>Apelacja ubezpieczonej okazała się uzasadniona o tyle, że skutkuje uchyleniem wyroku Sądu Okręgowego oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy. Analiza treści wniosku ubezpieczonej oraz jej odwołania od decyzji organu rentowego z dnia 8 czerwca 2010 r. w kontekście stanowiska organu oraz uzasadnienia Sądu I instancji, doprowadziła Sąd Odwoławczy do wniosku, że ani Sąd Okręgowy, ani też organ rentowy nie rozpoznały istoty sprawy.</p> <p>Akta rentowe ujawniają, że w dniu 23 kwietnia 2010 r. <span class="anon-block">B. R.</span> złożyła w organie rentowym wniosek o przyznanie dodatku alimentacyjnego w związku ze śmiercią jej byłego męża <span class="anon-block">S. R.</span>. Uzasadniając zgłoszone żądanie ubezpieczona wskazała, że od chwili rozwiązania małżeństwa nie zawarła nowego związku małżeńskiego, a zgodnie z wyrokiem z dnia 30 marca 1973 r. <span class="anon-block">S. R.</span> został zobowiązany do płacenia na rzecz <span class="anon-block">B. R.</span> miesięcznej renty alimentacyjnej. Do wniosku przedłożyła kopię wskazanego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 marca 1973 r. (II C 2925/72), jak również kopię orzeczenia o stopniu jej niepełnosprawności i kopię aktu zgonu <span class="anon-block">S. R.</span>. W obliczu takich podstaw faktycznych wniosku, Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości, że choć wnioskodawczyni wadliwie nazwała żądanie, to w istocie domaga się renty rodzinnej po zmarłym byłym małżonku, który zobowiązany był do jej alimentacji i rzeczą organu rentowego była analiza przesłanek warunkujących nabycie tego właśnie prawa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 70)">art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>). Zarówno organ rentowy, jak i Sąd I instancji nie dokonały jakiejkolwiek oceny w tym zakresie, koncentrując się wyłącznie na mylnym oznaczeniu wniosku ubezpieczonej, co w kontekście ujawnionej nieporadności <span class="anon-block">B. R.</span> oraz wskazanych przez nią podstaw faktycznych żądania jest oczywiście błędne. Nadmienić przy tym należy, że zgodnie z brzmieniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20112371412" title="Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe - Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412 (§ 2)">§ 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe</a> organy rentowe udzielają informacji, w tym wskazówek i wyjaśnień, w zakresie dotyczącym warunków i dowodów wymaganych do ustalania świadczeń. Natomiast w toku postępowania sądowego pouczenie możliwe jest na zasadzie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 5)">art. 5 k.p.c.</a> Pominięcie wskazanych regulacji w okolicznościach tej sprawy, spowodowało, że wniosek ubezpieczonej o prawo do renty rodzinnej po zmarłym byłym małżonku faktycznie nie został w ogóle rozpoznany, co z kolei uniemożliwia merytoryczną ocenę Sądu Apelacyjnego.</p> <p>Zadaniem organu rentowego, przy ponownym rozpoznaniu będzie zatem przeanalizowanie wniosku ubezpieczonej, ze szczególnym uwzględnieniem jego podstaw faktycznych, nie wykluczając przy tym powinności udzielenia ubezpieczonej informacji, w tym wskazówek i wyjaśnień, w zakresie dotyczącym warunków i dowodów wymaganych do ustalania świadczenia. Dopiero wtedy możliwa będzie ewentualna weryfikacja legalności takiej decyzji przez sąd.</p> <p>Podjętego przez tut. Sąd rozstrzygnięcia nie zmienia fakt, że w dniu 21 września 2011 r. Sąd Okręgowy przekazał do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych wniosek ubezpieczonej o przyznanie renty rodzinnej (k. 78 akt sąd.), albowiem zaskarżona w tej sprawie decyzja dotyczy wniosku wcześniejszego z dnia 23 kwietnia 2010 r., co nie pozostaje przecież bez wpływu na analizę wymaganych przesłanek świadczenia oraz ewentualną datę przyznania świadczenia. Niezależnie od tego, Sąd Apelacyjny zauważa, że istniejący w sprawie materiał w tym akta rentowe nie pozwala też na ustalenie czy sprawa z przekazanego wniosku została prawomocnie rozstrzygnięta.</p> <p>Mając na względzie przedstawioną ocenę, w przekonaniu Sądu Apelacyjnego w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477)">art. 477</a> ^{<!-- -->14a} <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a>, który uprawnia Sąd II instancji do uchylenia wyroku i poprzedzającej go decyzji organu rentowego oraz do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu, dlatego orzeczono jak w sentencji.</p> <p>Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny oparł o treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190145" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 145 (art. 22(3);art. 22(3) ust. 1;art. 22(3) ust. 2)">art. 22^{<!-- -->3} ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych</a> (t.j. Dz.U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65) w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 2;art. 99;art. 108;art. 108 § 1)">art. 98 § 2, art. 99 i art. 108 § 1 k.p.c.</a>, w wysokości wynikającej z regulacji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631349" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 (§ 2;§ 2 ust. 1;§ 2 ust. 2;§ 2 ust. 3;§ 12;§ 12 ust. 1;§ 12 ust. 1 pkt. 2)">§ 2 ust. 1-3 i § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu</a> (Dz. U. z dnia 3 października 2002 r.).</p> <p>SSA Urszula Iwanowska SSA Barbara Białecka SSA Jolanta Hawryszko</p> </div>