III Ca 227/23

Sądy powszechne2023-12-01

Sygnatura

III Ca 227/23

Data orzeczenia

2023-12-01

Rodzaj

REASONS

Podstawa prawna

art. 385^1^kc

Treść orzeczenia

III Ca 227/23 <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Wyrokiem z dnia 28 października 2021 r., wydanym w sprawie z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w W. przeciwko I. R. o zapłatę, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi uchylił nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym w dniu 15 maja 2018 r. w sprawie XVIII Nc 2389/18 i oddalił powództwo oraz zasądził od strony powodowej na rzecz pozwanej kwotę 1.800,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Apelację od tego orzeczenia złożyła strona powodowa, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez uwzględnienie powództwa i zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądami obu instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zarzucając naruszenie: <ul> <li> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(2))">art. 385 2 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 56)">art. 56 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359)">art. 359 k.c.</a> i w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a;art. 36 a ust. 2)">art. 36a ust. 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.) poprzez nieuprawnione uznanie, że zapisy umowne w zakresie prowizji i wynagrodzenia za „Twój pakiet” były sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały interesy konsumenta oraz obciążały pozwaną ponad dopuszczalne prawnie limity, przy jednoczesnym pominięciu przez Sąd I instancji przy wykładni umowy przepisów o limicie pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego; </li> <li> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 5;art. 5 pkt. 6 a)">art. 5 pkt 6a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy ustawa dopuszcza możliwość umieszczania kosztów pozaodsetkowych w umowie pożyczki oraz ich egzekwowania, zgodnie z zasadą swobody umów wynikającą z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353 1 k.c.</a>; </li> <li> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 1)">art. 359 § 1 k.c.</a> w związku z pkt 4.1 i pkt 1.2 umowy pożyczki poprzez przyjęcie, że powódce nie należą się odsetki umowne i odsetki za opóźnienie w pełnej wysokości, podczas gdy odsetki te wynikają z czynności prawnej, tj. zawartej umowy pożyczki, która została wypowiedziana z winy pozwanej; </li> <li> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 720;art. 720 § 1)">art. 720 § 1 k.c.</a> poprzez brak zasądzenia zwrotu pożyczki do wysokości kwoty nominalnej, pomimo zobowiązania umownego pozwanego do zwrotu tej kwoty; </li> <li> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353 1 k.c.</a> poprzez ingerencję przez Sąd I instancji w treść stosunku umownego pomiędzy stronami w ten sposób, że Sąd, działając bez podstawy prawnej, dokonał ustalenia nowej wartości raty z tytułu umowy pożyczki, a w oparciu o to ustalenie stwierdził, że brak było przesłanek do wypowiedzenia przez stronę powodową umowy pożyczki. </li> </ul> W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie od strony powodowej na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, ewentualnie o przyznanie pełnomocnikowi pozwanej kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż pomoc ta nie została opłacona w całości ani w części. Po ustaleniu, że postanowieniem z dnia 16 października 2022 r., wydanym w sprawie XIV GU 355/22, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi ogłosił upadłość I. R. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, Sąd Okręgowy w Łodzi postanowieniem z dnia 23 stycznia 2023 r. zawiesił na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 174;art. 174 § 1;art. 174 § 1 pkt. 4)">art. 174 § 1 pkt. 4 k.p.c.</a> postępowanie apelacyjne ze skutkiem od dnia 16 października 2022 r. i podjął zawieszone postępowanie z udziałem syndyka masy upadłości I. R. w miejsce dotychczasowej pozwanej I. R., a także przyznał r.pr. K. J., który dotąd reprezentował pozwaną z urzędu, kwotę 738,00 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu apelacyjnym, nakazując wypłacić tę należność ze środków Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Odnosząc się do podnoszonej w ramach zarzutów apelacyjnych kwestii oceny, czy trafnie Sąd I instancji doszedł do wniosku o obecności postanowień niedozwolonych w umowie pożyczki gotówkowej łączącej stronę powodową z I. R., nie sposób zgodzić się z apelującym, który forsuje tezę, że nie jest możliwe uznanie, iż postanowienia przedmiotowej umowy określają stanowiące składnik pozaodsetkowych kosztów kredytu świadczenia będącej konsumentem pożyczkobiorczyni na poziomie wygórowanym w sposób nieuzasadniony – a tym samym kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy – o ile tylko wartości te nie wykraczają poza ograniczenia, jakie ustawodawca ustanowił w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a)">art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.) w odniesieniu do sumy wszystkich pozaodsetkowych kosztów kredytu. Odpowiedzieć na ten zarzut można stwierdzeniem, że na owe pozaodsetkowe koszty kredytu może składać się wiele elementów, a więc opłaty, prowizje, podatki, marże i koszty usług dodatkowych, co wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 5;art. 5 ust. 6;art. 5 ust. 6 a)">art. 5 ust. 6 i 6a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.), zaś ustawowe ograniczenie łącznej wielkości tego rodzaju obciążeń konsumenta nie odbiera z pewnością Sądowi możliwości (ani nie zwalnia go od obowiązku) dokonania oceny, czy postanowienie umowne określające obowiązek zapłaty każdego z tych składników z osobna nie stanowi klauzuli abuzywnej w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a> Ukształtowanie praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, skutkujące rażącym naruszeniem jego interesów, może być efektem – jak w sprawie niniejszej – określenia wysokości jednego lub kilku spośród składników kosztów pozaodsetkowych w sposób radykalnie nieadekwatny do wzajemnych świadczeń przedsiębiorcy czy ponoszonych przez niego kosztów, prowadząc w rezultacie do istotnego naruszenia równowagi kontraktowej z pokrzywdzeniem konsumenta. Limitowanie przez ustawę rozmiaru całości obciążeń konsumenta z tytułu kosztów pozaodsetkowych kredytu nie może być interpretowane jako uprawnienie pożyczkodawcy do dowolnego określania wielkości poszczególnych składników tych kosztów – bez uwzględnienia treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a> – o ile tylko ich suma nie przekroczy granicy zakreślonej przez ustawodawcę. Podkreślić trzeba, że przedsiębiorcę udzielającego kredytu konsumenckiego czy też pożyczki wiąże zarówno <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a>, jak i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a)">art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.), co oznacza, że musi on mieć na uwadze zarówno to, by do umowy zawartej z konsumentem nie wprowadzać postanowień określających zobowiązania kontrahenta w sposób, który pozwalałby je uznać za klauzule niedozwolone, jak i dbać o to, by suma kosztów pozaodsetkowych nie wykroczyła poza ich maksymalną wysokość określoną ustawą. Z powyższych przyczyn chybione jest twierdzenie, iż przy dokonywanej przez Sąd ocenie, czy spełnione zostały przesłanki zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(2))">art. 385 2 k.c.</a>, „(…) punktem odniesienia oceny Sądu powinien być w pierwszej kolejności limit ustawowy (…)”, o ile miałoby się to stwierdzenie rozumieć tak, jak czyni to autor apelacji, a mianowicie że brak sprzeczności postanowień umownych z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a)">art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.) wyklucza możność uznania, że w określonych okolicznościach kształtują one prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, skutkując rażącym naruszeniem jego interesów. Powyższe stanowisko nie budzi już większych wątpliwości w orzecznictwie. Dał temu wyraz choćby Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 października 2021 r., III CZP 42/20, OSNC Nr 6 z 2022 r., poz. 57, gdzie dobitnie stwierdzono, że okoliczność, iż pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a;art. 36 a ust. 1;art. 36 a ust. 2)">art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (obecnie t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 246 ze zm.), nie wyłącza oceny, czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a>), zaś postanowienia umowne określające inne niż odsetki koszty kredytu konsumenckiego, np. prowizje kredytodawcy, mogą zostać uznane za klauzule abuzywne, nawet jeśli ich wysokość nie przekracza maksymalnych kwot takich kosztów określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a;art. 36 a ust. 1;art. 36 a ust. 2)">art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (obecnie t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 246 ze zm.). Stanowisko to zostało powtórzone także w uchwale SN z dnia 27 października 2021 r., III CZP 43/20, OSP Nr 7-8 z 2022 r., poz. 59 czy też w wyroku SN z dnia 30 czerwca 2022 r., I NSNc 646/21, niepubl. oraz w innych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Trzeba też zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 26 marca 2020 r., C-779/18, „Monitor Prawniczy” Nr 8 z 2020 r., s. 391 – cytowany zresztą w pierwszej z przywołanych uchwał – gdzie Trybunał przypomniał, że wyłączenie przewidziane w art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 1993, nr 95, s. 29 ze zm.) podlega wykładni ścisłej i że określona klauzula jest objęta tym wyłączeniem tylko wtedy, gdy odzwierciedla przepis ustawowy lub wykonawczy, który ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Trybunał zauważył też słusznie, że nie wydaje się, by <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 36 a)">art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 246 ze zm.) sam w sobie określał prawa i obowiązki stron umowy, gdyż poprzestaje on na ograniczeniu ich swobody ustalenia pozaodsetkowych kosztów kredytu powyżej pewnego poziomu i w żaden sposób jego treść nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy sprawdził, czy takie ustalenie ma ewentualnie nieuczciwy charakter poniżej określonego prawnie pułapu. W rezultacie tych rozważań orzeczono, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 1;art. 1 ust. 2)">art. 1 ust. 2</a> dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że z zakresu stosowania tej dyrektywy nie jest wyłączony warunek umowny, w którym ustala się całkowite pozaodsetkowe koszty kredytu z poszanowaniem maksymalnego pułapu przewidzianego w przepisie krajowym, niekoniecznie biorąc przy tym pod uwagę rzeczywiście ponoszone koszty. Z kolei w wyroku z dnia 3 września 2020 r., C-84/19, „Monitor Prawniczy” Nr 20 z 2020 r., s. (...), Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że art. 3 ust. 1 przedmiotowej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, iż warunek umowny dotyczący pozaodsetkowych kosztów kredytu, który określa ten koszt poniżej ustawowego pułapu i przenosi na konsumenta koszty działalności gospodarczej kredytodawcy, może powodować znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, gdy obciąża konsumenta kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu. W tym kontekście należy w pełni zgodzić się z Sądem Rejonowym, który uznał, że określenie prowizji na poziomie stanowiącym ponad 76 % pożyczonej kwoty nie znajduje żadnego uzasadnienia na gruncie równowagi kontraktowej w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcą i konsumentem oraz problematyki ekwiwalentności ich świadczeń. Pojęcie prowizji – choć używane i przez ustawodawcę i w praktyce instytucji kredytowych – nie zostało ustawowo zdefiniowane, a w umowach zawieranych w obrocie finansowym odpowiadają mu rozmaite desygnaty, choć zwykle określa się tak jeden z elementów wynagrodzenia za udzielenie kredytu lub pożyczki, który – w przeciwieństwie do oprocentowania – nie jest zapłatą za możliwość korzystania z kapitału, ale stanowi swoiste wynagrodzenie instytucji kredytowej za czynności związane np. z zawarciem umowy (np. ocena zdolności kredytowej, przygotowanie i analiza dokumentów), z pozostawaniem w gotowości udostępnienia środków w przypadku kredytu niewykorzystanego czy z podejmowaniem czynności związanych z wcześniejszą spłatą kredytu lub pożyczki albo odstąpieniem przez kontrahenta od umowy. W realiach rozpoznawanej sprawy brak jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że koszty, jakie pożyczkodawca poniósł w związku z czynnościami skutkującymi zawarciem umowy, wypłatą kapitału i ewentualną dalszą obsługą pożyczki, pozostają w choćby zbliżonej proporcji do żądanego od pozwanej świadczenia wzajemnego i uznać trzeba, że pozwana jako konsument została w ten sposób obciążona kosztami nieproporcjonalnymi w stosunku do świadczeń i do kwoty otrzymanego kredytu. Za trafne należy również uznać zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważania odnoszące się do należności za usługę (...) pakiet” i zgodzić się trzeba, że wykluczone jest uznanie, iż opłata ta stanowić może ekwiwalent usług świadczonych przez pożyczkodawcę w tym zakresie, tym bardziej, że I. R. była zobowiązana do uiszczenia przedmiotowej opłaty, choćby nawet nie skorzystała nigdy z uprawnień przewidzianych przez tę klauzulę umowną. Wszelkie opłaty pobierane przez pożyczkodawcę powinny wyrównywać rzeczywiste koszty poniesione przez niego w związku z podjęciem danej czynności i nie mogą być rażąco wysokie, a zatem nie powinny być formułowane w sposób ryczałtowy, bez odzwierciedlenia w kosztach ponoszonych rzeczywiście przez pożyczkodawcę. Prawidłowo przyjął więc Sąd I instancji, że tego rodzaju postanowienia umowne dotyczące prowizji oraz należności za usługę (...) pakiet” są niezgodne z zasadami uczciwości kupieckiej, jak również kształtują obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, skoro nie wykazano, aby miały jakiekolwiek uzasadnienie i powiązanie ekonomiczne z poniesionymi rzeczywiście kosztami przedsiębiorcy udzielającego pożyczki. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy jedna ze stron umowy, wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje postanowienia umowne w taki sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną, która prowadzi do pokrzywdzenia drugiej strony stosunku prawnego, w tym wypadku konsumenta. Spełnione są z całą pewnością również pozostałe przesłanki zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a>, skoro strona powodowa bezsprzecznie, zawierając przedmiotową umowę pożyczki, posłużyła się wzorcem umownym, na którego treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, zaś prowizja stanowiąca wynagrodzenie z tytułu udzielenia pożyczki, przewidziana w umowie, do której mają zastosowanie przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 ()">ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1028 ze zm.), nie jest świadczeniem głównym w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1</a> zd. II <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a>, a zatem postanowienia umownego przewidującego obowiązek jej zapłaty nie dotyczy przewidziane w tym przepisie wyłączenie (tak np. w wyroku SN z dnia 6 kwietnia 2004 r., I CK 472/03, niepubl. lub w przywoływanej już uchwale SN z dnia 27 października 2021 r., III CZP 43/20, OSP Nr 7-8 z 2022 r., poz. 59). Nie można zgodzić się z wywodami apelacji, iż zapadłe rozstrzygnięcie „(…) prowadzi de facto do przyjęcia, że powódka winna udzielać pożyczek na konkurencyjnym rynku, nie uzyskując w zamian żadnego wynagrodzenia ani zwrotu kosztów (…)”, tak bowiem stanie się tylko wówczas, gdy przedsiębiorca zdecyduje się wprowadzić do umowy klauzule niedozwolone w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a> Jeżeli natomiast postanowienia umowy dotyczące pozaodsetkowych kosztów kredytu w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20111260715" title="Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim - Dz. U. z 2011 r. Nr 126, poz. 715 (art. 5;art. 5 ust. 6 a)">art. 5 ust. 6a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim</a> (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1028 ze zm.) nie będą kształtować praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, prawo nie będzie stało na przeszkodzie temu, by pożyczkodawca uzyskał ochronę sądową swoich słusznych roszczeń o zapłatę należności, które z takich klauzul umownych będą wynikać. Nie można też zgodzić się ze skarżącym, że Sąd meriti naruszył <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353 1 k.c.</a> poprzez rzekomą ingerencję w treść stosunku prawnego łączącego pożyczkodawcę z I. R., jak również że uchybił <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 720;art. 720 § 1)">art. 720 § 1 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 359;art. 359 § 1)">art. 359 § 1 k.c.</a> w związku z pkr. 1. 2 i pkt. 4.1 umowy wskutek odmowy zasądzenia pozostałej do zapłaty kwoty nominalnej kapitału pożyczki z odsetkami kapitałowymi oraz odsetek za opóźnienie. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">Art. 353 1 k.c.</a> stwierdza wprawdzie, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, ale zastrzega równocześnie, iż granice ustanowionej w ten sposób swobody umów wyznaczone są przez bezwzględnie obowiązujące przepisy ustaw, a treść i cel stosunku prawnego nie mogą się owym przepisom ustawowym sprzeciwiać. Jednym z takich unormowań, które ograniczają zakres kompetencji stron umowy poprzez wyłączenie z zakresu ich swobody kontraktowej określonych postanowień umownych, przesądzając, że kształtują one treść stosunku prawnego w sposób niedozwolony, a przez to są również nieskuteczne i nie wiążą słabszej strony umowy, jest <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art. 385 1 k.c.</a> W wyniku zastosowania tego przepisu do postanowień przedmiotowej umowy I. R. nie była zobowiązana do zapłaty na rzecz wierzyciela wynagrodzenia prowizyjnego i opłaty za (...) w łącznej kwocie 3.867,00 zł, natomiast, stosownie do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 2)">art. 385 1 § 2 k.c.</a>, wiązała ją umowa w pozostałym zakresie, co dotyczyło w szczególności klauzul zobowiązujących ją do zwrotu kapitału w kwocie 4.000,00 zł i opłaty przygotowawczej w kwocie 129,00 zł, jak również odsetek kapitałowych według stopy procentowej 9,92 % w skali roku od kwoty 4.129,00 zł; w mocy pozostawało też postanowienie, że należności te mają być spłacone w 36 równych miesięcznych ratach (pkt. 2.1 umowy). Bezspornie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 1)">art. 385 1 § 1 k.c.</a> wynika sankcja bezskuteczności klauzul niedozwolonych z mocy ustawy, która działa ex tunc, a więc od dnia zawarcia umowy. Mając to na uwadze, zgodzić się trzeba z Sądem Rejonowym, że pozostawienie w mocy postanowień umownych kreujących zobowiązanie do zwrotu kapitału oraz zapłaty opłaty przygotowawczej i odsetek kapitałowych – z których wynika zobowiązanie pieniężne pożyczkobiorczyni w rozmiarze zredukowanym w porównaniu z zakresem zobowiązań przewidzianych w umowie przed wyeliminowaniem z niej klauzul abuzywnych – jak również postanowienia określającego liczbę rat i ustalającego, że raty te będą równe, musiało skutkować proporcjonalnym zredukowaniem wysokości każdej z rat, począwszy od chwili zawarcia umowy. Jest to oczywista i konieczna na gruncie normatywnym konsekwencja eliminacji z umowy części jej klauzul przy jednoczesnym związaniu stron umową w pozostałym zakresie, jak wymaga tego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1);art. 385(1) § 2)">art. 385 1 § 2 k.c.</a> i – wbrew zarzutom apelacyjnym – nie stanowi naruszającej prawo ingerencji Sądu w treść tej umowy z naruszeniem autonomii woli stron w granicach swobody umów, ale przeciwnie – jest konsekwencją wykroczenia przez poza te granice, a w tej sytuacji prawo nakazywało, by Sąd skorygował treść łączącego strony stosunku prawnego, jak wymaga tego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 353(1))">art. 353 1 in fine k.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 385(1))">art. 385 1 k.c.</a> Biorąc więc pod uwagę będącą rezultatem tej korekty treść stosunku prawnego wynikającego z umowy pożyczki po wyeliminowaniu z niej klauzul abuzywnych, przyznać należy rację Sądowi I instancji, że w chwili dokonania wypowiedzenia umowy przez pożyczkodawcę kwoty uiszczone dotąd przez I. R. tytułem spłaty jej zobowiązań w całości pokrywały należności wymagalne na ten moment, a wobec tego nie zachodziły przewidziane umową podstawy do jej wypowiedzenia. Konsekwencją skutecznie dokonanego wypowiedzenia jest natychmiastowa wymagalność dalszych rat pożyczki, których termin płatności jeszcze nie nadszedł i które stają się od tej chwili należnością przeterminowaną, a umowa stron upoważniać może pożyczkodawcę – jak w okolicznościach sprawy niniejszej – do naliczania od tej należności odsetek karnych. Skoro jednak wypowiedzenie umowy okazało się bezskuteczne, to nie doszło też do będącej konsekwencją tego wypowiedzenia wymagalności kolejnych rat pożyczkowych obejmujących kapitał i odsetki kapitałowe, jak również nie powstało po stronie powoda uprawnienie do naliczania odsetek karnych od tych należności jako przeterminowanych i z tej przyczyny powództwo w tym zakresie nie mogło zostać uwzględnione. Zawarte w uzasadnieniu apelacji stwierdzenie, że Sąd meriti odmówił zasądzenia na rzecz strony powodowej niespłaconej dotąd części kapitału oraz odsetek kapitałowych, jak również karnych odsetek za opóźnienie, „(…) z nieznanych bliżej przyczyn (…)” może świadczyć o tym, że autor apelacji nie zapoznał się z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, gdyż na stronie 15 i 16 uzasadnienia przyczyny te zostały klarownie wyjaśnione – z konkluzją, iż niezaistnienie stanu wymagalności należności dochodzonych pozwem było konsekwencją bezskutecznego wypowiedzenia umowy – a tym samym powinny być znane pełnomocnikowi reprezentującemu stronę powodową, choćby się nawet z tą argumentacją nie zgadzał. Podzielić też trzeba pogląd Sądu Rejonowego, że fakt, iż wskutek nadejścia terminu płatności dalszych rat, płatnych po dniu złożenia bezskutecznego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy, powstał ewentualnie stan wymagalności tych należności ratalnych, pozostawał poza jego kognicją przy rozpoznawaniu sprawy niniejszej. Podstawa faktyczna roszczenia powoda opierała się bezsprzecznie na twierdzeniu, iż w czasie trwania stosunku prawnego między stronami doszło do złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy pożyczki przed upływem czasu, na jaki została ona zawarta oraz że uprzednio zaszły przewidziane umową okoliczności, w których pożyczkodawca był do złożenia takiego oświadczenia upoważniony. Oparte na tej podstawie faktycznej roszczenie, którego powód dochodził, wywodzone było w konsekwencji nie z tych postanowień umowy pożyczki, które nakazywały pozwanemu zwrot zadłużenia w związku z nadejściem terminu płatności rat, ale właśnie z tych jej uregulowań, które stanowią, że po stronie pożyczkodawcy w określonej sytuacji powstaje uprawnienie do złożenia oświadczenia woli skutkującego powstaniem po stronie dłużnika – o ile dochowana będzie wymagana prawem procedura – natychmiast wymagalnego obowiązku zapłaty całego istniejącego w danej chwili zadłużenia. Są to więc roszczenia oparte na odmiennych podstawach prawnych i faktycznych oraz wynikające z odmiennych przesłanek. Jeśli jednak – jak ustalono w toku postępowania – nie doszło do skutecznego wypowiedzenia przedmiotowej umowy, to po stronie powoda w rzeczywistości nie powstało dochodzone pozwem roszczenie wywodzone przez niego z powoływanej w toku postępowania podstawy faktycznej. Zadaniem Sądu orzekającego jest rozpoznanie powództwa w granicach sformułowanej przez powoda podstawy faktycznej, którą jest związany, co oznacza, że winien on zbadać w toku postępowania dowodowego, czy na podstawie materiału dostarczonego przez obie strony procesu możliwe jest ustalenie, iż zaistniały składające się na tę podstawę okoliczności, z których strona powodowa wywodzi skutki prawne, a następnie zastosować do tych faktów odpowiednie przepisy prawa materialnego. Podstawa faktyczna wyznacza zakres okoliczności, które potencjalnie są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i których istnienie może ewentualnie kwestionować strona pozwana, zaprzeczając faktom, na których powód opiera swoje roszczenia. Nie jest natomiast tak, że w sytuacji, gdy w chwili zamknięcia rozprawy Sąd dostrzeże, iż żądanie pozwu mogłoby ewentualnie zostać uwzględnione także w oparciu o inne, możliwe do ustalenia w oparciu o znajdujący się w aktach materiał dowodowy, fakty, z których powód swego żądania nie wywodził, to obowiązkiem Sądu będzie wykroczenie poza zakreśloną pozwem podstawę faktyczną, ustalenie tych okoliczności i uwzględnienie powództwa. Działanie takie byłoby równoznaczne z naruszeniem wynikającego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 321;art. 321 § 1)">art. 321 § 1 k.p.c.</a> zakazu wyrokowania z uwzględnieniem przez Sąd innego stanu faktycznego niż ten, który mieścił się w ramach wywodzonej przez powoda i przedstawionej w pozwie oraz w pozostałych pismach procesowych podstawy faktycznej. Z powyższych rozważań wynika, że zarzuty apelacyjne okazały się bezzasadne, a Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji, przyjmując je za własne i stwierdzając, że konsekwencją właściwego zastosowania unormowań materialnoprawnych do ustalonych okoliczności było prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy przez ten Sąd. Apelacja została oddalona w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </div>