II SA/Rz 541/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 7 marca 2022 r. nr SKO.4115.212.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 7 marca 2022 r. nr SKO.4115.212.2022, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 16 września 2021 r. Z. J. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Burmistrza [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – J. J. Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Burmistrz [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone wydaną w postępowaniu odwoławczym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 18 listopada 2021 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] Burmistrz [...] ponownie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że J. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...]. Niemniej jak wynika ze wskazanego orzeczenia, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność u matki skarżącego, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26 października 2016 r., tj. 80 roku życia. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego organ I instancji podniósł, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego, co w świetle art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wyklucza możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wprawdzie skarżący złożył oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, jednakże w oświadczeniu z 22 grudnia 2021 r. przyznał, że osobiście uprawia gospodarstwo rolne o powierzchni 1,4661 ha, opłaca z tego tytułu podatki i otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Tym samym skarżący prowadzi działalność na gruntach rolnych przekraczających powierzchnię 1 ha. To zaś w świetle definicji gospodarstwa rolnego wynikającej z art. 3 pkt 6 u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 333) oznacza, że nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto skarżący podkreślił, że sprawuje stałą i długotrwała opiekę nad niepełnosprawną matką, a zatem wobec niemożności zarobkowania winien otrzymać wnioskowane świadczenie. Decyzją z dnia 7 marca 2022 r. nr SKO.4115.212.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza [...]. Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki skarżącego. Skarżący nie spełnia natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, wobec czego zasadnie organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo bowiem uznał Burmistrz, że skoro skarżący – jak sam przyznał – uprawia gospodarstwo rolne o powierzchni przekraczającej 1 ha, to nie spełnia warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Z. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący powtarzając argumentację sformułowaną w odwołaniu zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdza, że ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji i zaaprobowane przez organ odwoławczy, są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Na wstępie wymaga podkreślenia, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopie niepełnosprawności u matki skarżącego, stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i okoliczność ta została prawidłowo podniesiona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu. Należy mieć bowiem na uwadze, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego" (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd podziela przy tym stanowisko organu odwoławczego, że opisane wyżej uchybienie organu I instancji nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem skarżący nie spełnia warunku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z ww. regulacją, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji winien ustalić, czy starający się oświadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. w realiach tej sprawy, musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok WSA w Krakowie z 24 marca 2022 r. III SA/Kr 1637/21; dostępny na stronie: orzezcenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organy ustaliły, a Sąd nie znajduje jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania tych ustaleń, że w oświadczeniu z 22 grudnia 2021 r. skarżący przyznał, że osobiście uprawia gospodarstwo rolne o powierzchni 1,4661 ha, opłaca z tego tytułu podatki i otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie treścią znajdującej się w aktach administracyjnych kopii umowy dzierżawy z [...] grudnia 2021 r., skarżący – jako właściciel gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 3,6031 ha – wydzierżawił jego część o powierzchni 2,1370 ha. Wobec powyższego prawidłowo przyjęły organy obu instancji, że skarżący prowadzi działalność na gruntach rolnych przekraczających powierzchnię 1 ha i z tego tytułu pobiera dopłaty rolne. Okoliczność ta oznacza z kolei, że skarżący nie zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu u.ś.r. Przepis art. 3 pkt 6 u.ś.r. stanowi bowiem, że ilekroć w ustawie jest mowa o gospodarstwie rolnym - oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Zatem przy ocenie, czy strona posiada gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892) wystarczające jest stwierdzenie, że grunty rolne miały powierzchnię przekraczającą 1 ha (lub 1 ha przelicz.), co przesądza o uznaniu tego areału za gospodarstwo rolne w rozumieniu ustawy z 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2017 r., poz. 1892) a tym samym w rozumieniu u.ś.r. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd skargę oddalił.