II SA/Lu 443/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2022 r., znak: SKO.41/4185/OS/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną do sądu decyzją z 20 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania Z. K. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z 4 października 2021 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy: Wnioskiem z 23 sierpnia 2021 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad związku z opieką nad córką A. K., niepełnosprawną w stopniu znacznym. W toku postępowania ustalono, że niepełnosprawność A. K., zgodnie z orzeczeniem z 21 lutego 2003 r. istnieje od urodzenia. A. K. jest panną. Z. K. ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z 4 października 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniając rozstrzygnięcie okolicznością, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, co stanowi negatywną przesłankę przyznania tego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik skarżącej zarzucił błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615; dalej jako: u.ś.r.) przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną córką. W uzasadnieniu odwołania wywodzono, że przepis ten wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ale jedynie do wysokości tej emerytury, powinien zatem być interpretowany w taki sposób, że pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z 20 kwietnia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, powielając w uzasadnieniu stanowisko i argumentację organu I instancji. W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium Z. K., reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, zarzuciła naruszenie: (1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną córką; (2) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia poobieranej przez skarżącą emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając zarzuty pełnomocnik podkreślił obowiązek poinformowania skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury (renty) i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Pełnomocnik powtórzył wyrażoną w odwołaniu wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą przepis ten pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymanej emerytury. Końcowo pełnomocnik oświadczył w imieniu skarżącej, że jest ona gotowa do zawieszenia pobieranej emerytury, jako jedynej negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe zarzuty na uwadze, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie na rzecz skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 sierpnia 2021 r. na czas nieokreślony, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o zwrot na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży w kwestii zbiegu praw do świadczeń przysługujących skarżącej – świadczenia emerytalnego, jakie aktualnie otrzymuje oraz świadczenia pielęgnacyjnego, o jakie się ubiega. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Bezsporny jest fakt, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i aktualnie pobiera to świadczenie. Zarówno Sądowi, jak i obydwu stronom sporu (biorąc pod uwagę, że skarżąca jest reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, występującego w licznych podobnych sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych) doskonale znane są rozbieżności, jakie swego czasu pojawiały się w orzecznictwie na tle interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. Rozbieżności te aktualnie nie występują już, wobec ugruntowania w orzecznictwie poglądu wskazującego na konieczność odejścia od stricte językowej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a) u.ś.r. i uwzględnienia również wyników wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej. Zgodnie z tą aktualnie już ugruntowaną linią orzeczniczą, nie ulega wątpliwości, że nie można jednocześnie pobierać świadczenia pielęgnacyjnego i świadczeń wskazanych w analizowanym przepisie, jednakże przyznane prawo do emerytury nie stanowi bezwzględnej przesłanki wykluczającej uzyskanie świadczenia. Konieczne jest jednak usunięcie kolizji świadczeń, poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku emerytury oznacza konieczność doprowadzenia do zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego (por. przykładowo wyroki NSA z 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19; z 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, 30 października 2020 r., I OSK 1189/20; z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20; z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20). Skład orzekający w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko, odnotowując przy tym, że jest ono ugruntowane również w orzecznictwie tutejszego sądu (por. przykładowo: wyroki WSA w Lublinie z 7 stycznia 2021 r., II SA/Lu 555/20; z 12 stycznia 2021 r., II SA/Lu 719/20; z 16 marca 2021 r., II SA/Lu 753/20; z 27 maja 2021 r., II SA/Lu 18/21; z 5 kwietnia 2022 r., II SA/Lu 996/21; z 20 kwietnia 2022 r., II SA/Lu 126/22; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 13 września 2022 r., II SA/Lu 334/22). Jednocześnie, w aktualnym orzecznictwie ugruntowany został również drugi pogląd, zdecydowanie odrzucający jako błędne stanowisko, w świetle którego istnieje możliwość proporcjonalnego obniżenia świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia emerytalno-rentowego (wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.), a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Takie stanowisko nie ma oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Na przeszkodzie stoi także treść art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Ponadto takie rozwiązanie rodziłoby wiele komplikacji w perspektywie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania dodatkowych świadczeń z systemu emerytalno-rentowego (np. trzynastej emerytury), czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Według aktualnego, ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych, jedynym prawidłowym rozwiązaniem analizowanego zbiegu praw do świadczeń jest umożliwienie osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego (por. przykładowo: wyroki NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2511/20, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20; z 16 marca 2022 r., I OSK 1242/21; z 26 sierpnia 2022, I OSK 1945/21; z 3 sierpnia 2022 r., I OSK 436/21; z 15 listopada 2022 r., I OSK 591/22; z 17 listopada 2022 r., I OSK 233/22; z 18 listopada 2022 r., I OSK 21/22; z 25 listopada 2022 r., I OSK 188/22; z 29 listopada 2022 r., I OSK 259/22 oraz I OSK 261/22). W świetle powyższych poglądów, osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania drugiego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury., na podstawie art. 103 ust. 3 stawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy emerytalnej). W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że istota problemu zbiegu praw do świadczeń, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do świadczenia emerytalno-rentowego, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty rodzinnej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury lub renty (w tym rodzinnej), od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalno-rentowego (por. przykładowo: wyroki NSA z 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; z 10 sierpnia 2021 r., I OSK 433/21; z 23 lutego 2022 r., I OSK 1146/21; z 3 marca 2022 r., I OSK 1647/21; z 11 marca 2022 r., I OSK 1681/21; z 23 marca 2022 r., I OSK 1160/21; z 25 marca 2022 r., I OSK 1267/21). W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, nigdy nie przedstawiła decyzji zawieszającej wypłatę emerytury, ani nawet dowodu złożenia wniosku w tym przedmiocie do organu rentowego. Co więcej – należy przy tym mieć na uwadze, że z uzasadnienia decyzji organu I instancji wprost wynika, że zbieg uprawnień był jedyną przesłanką negatywną przyznania świadczenia – organ wskazywał jednoznacznie na podstawę prawną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.s.r. i fakt pobierania przez skarżącą emerytury. W takiej sytuacji, wiedząc, że jedyną przesłanką odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest emerytura skarżącej, pełnomocnik profesjonalny, znający ugruntowane stanowisko judykatury, reprezentujący wnioskodawców w licznych analogicznych sprawach, w odwołaniu w ogóle nie podniósł kwestii gotowości strony do zawieszenia uprawnień emerytalnych, opierając argumentację odwołania na odrzuconym już w orzecznictwie poglądu o możliwości kumulowania świadczeń i pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej ich różnicę (ponad kwotę pobieranej emerytury). Co więcej nigdy w toku postępowania strona, reprezentowana przez pełnomocnika profesjonalnego, nie składała żadnych oświadczeń, chociażby wskazujących na gotowość zawieszenia prawa do emerytury, pomimo, że pełnomocnik profesjonalny musiał mieć pełną świadomość ugruntowanego stanowiska orzecznictwa. Dopiero w skardze do sądu administracyjnego znalazło się oświadczenie wyrażające gotowość skarżącej rezygnacji z pobieranej emerytury, przy czym takie oświadczenie pojawia się dopiero w końcowej części skargi. Z wcześniejszych wywodów wynika, że dominującym argumentem pełnomocnika jest twierdzenie, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozbawia osobę pobierającą emeryturę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie w całości, lecz tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Pełnomocnik profesjonalny powinien znać bieżące orzecznictwo sądowe w sprawach, w których występuje i orientować się, że pogląd dopuszczający możliwość równoczesnego pobierania świadczeń emerytalno-rentowych oraz świadczenia pielęgnacyjnego (w obniżonej o wysokość emerytury lub renty części) został już dawno zdecydowanie odrzucony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co jeszcze istotniejsze – samo wyrażenie gotowości rezygnacji z pobierania emerytury niczego nie zmienia, jeżeli oświadczenie takie jest składane w skardze do sądu administracyjnego, a nie jest skierowane do organu rentowego, kompetentnego do podjęcia decyzji w tym przedmiocie (o wstrzymaniu wypłaty świadczenia emerytalnego). Jak podkreśla się w orzecznictwie, wybór świadczenia pielęgnacyjnego musi być uzewnętrzniony złożeniem wniosku o zawieszenie prawa do emerytury do organu rentowego, czyli organu innego, niż organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie powstaje ponadto z chwilą złożenia takiego wniosku, bowiem dopiero wstrzymanie prawa do emerytury skutkuje powstaniem takiej możliwości (por. podobnie wyroki WSA w Gdańsku z 30 września 2021 r., III SA/Gd 510/21; z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 852/21; z 21 października 2021 r., III SA/Gd 585/21; wyroki WSA w Lublinie z 5 kwietnia 2022 r., II SA/Lu 996/21; z 20 kwietnia 2022 r., II SA/Lu 126/22; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 13 września 2022 r., II SA/Lu 334/22). Konkludując: skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, nie poczyniła żadnych starań, aby usunąć jedyną negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że przesłanka ta była jednoznacznie wskazywana przez organy obydwu instancji. Skarżąca nadal pobiera emeryturę. Nie ulega wątpliwości, że nie można jednocześnie pobierać emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, byłoby to w oczywisty sposób sprzeczne z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Również w perspektywie wykładni celowościowej oraz systemowej, uwzględniającej kontekst wartości konstytucyjnych, bezspornie taka sytuacja jest niedopuszczalna. Z powoływanego orzecznictwa sądów administracyjnych płynie jednoznaczny wniosek: konieczne jest umożliwienie uprawnionemu dokonania wyboru świadczeń z jednego z systemów. Powody kierujące skarżącą, dla których nie złożyła ona wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury nie mogą skutkować uwzględnieniem skargi. Jedynie bowiem na wniosek skarżącej, złożony do organu rentowego, prawo do emerytury mogło być zawieszone, co skutkowałoby wstrzymaniem jej wypłaty. Eliminowałoby to negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą rozwiązania kolizji świadczeń jest wybór jednego z nich, a nie pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie. Wypada przy tym odnotować, że o ile w przypadku zbiegu świadczeń z tego samego systemu (świadczeń rodzinnych – art. 27 ust. 5 u.ś.r.) rozwiązanie problemu zbiegu leży w kompetencjach tego samego organu, jako właściwego do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych. W przypadku świadczeń z różnych systemów (emerytalnego i rodzinnego) jest to niemożliwe. Bez aktywności ze strony wnioskodawczyni, która jest jedyną osobą mogącą wnioskować o zawieszenie prawa do emerytury, organ nie może rozwiązać problemu zbiegu świadczeń korzystnie dla strony. Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że zasadnie odmówiono skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na fakt, że pobiera emeryturę i nie dopełniła czynności niezbędnych do rozwiązania problemu zbiegu świadczeń, tj. nie złożyła wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury i nie przedstawiła decyzji w tym przedmiocie, pomimo tego że jest reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika i pomimo faktu, że była to jedyna przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co zostało jednoznacznie wyartykułowane już w decyzji organu I instancji. W tej sytuacji podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.) oraz przepisów procesowych (art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 , art. 79a k.p.a.) należy uznać za niezasadne. Należy końcowo zauważyć, że oddalenie skargi nie skutkuje definitywnym pozbawieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca jest jedyną osobą władną do usunięcia w każdej chwili jedynej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. W tym celu musi złożyć wniosek do organu rentowego (w tym przypadku ZUS) o zawieszenie prawa do emerytury. Z dniem doręczenia skarżącej decyzji w tym przedmiocie upadnie przesłanka negatywna. Skarżąca w każdej chwili może zatem złożyć kolejny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie wystąpić do organu rentowego z wnioskiem o zawieszenie emerytury, zmierzając do usunięcia przesłanki negatywnej, stojącej na przeszkodzie przyznaniu świadczenia. Jeszcze raz trzeba jednak podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od tego miesiąca, w którym skarżąca przedstawi decyzję zawieszającą wypłatę emerytury. W związku z tym wypada zauważyć, że uchylenie zaskarżonej decyzji w rozpoznawanej sprawie w żaden sposób nie zmieniłoby sytuacji prawnej skarżącej, gdyż organy nie mogłyby przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy (np. od sierpnia 2021 r., według daty złożenia wniosku w rozpoznawanej sprawie), niż miesiąc, w którym doszłoby do skutecznego zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego. Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.