I OSK 153/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Izabella Kulig- Maciszewska sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 15 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Biura Podróży i Usług "G." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 327/08 w sprawie ze skargi Biura Podróży i Usług "G." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach na rzecz Biura Podróży i Usług "G." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P. kwotę 320 /trzysta dwadzieścia/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 października 2008r., sygn. akt IV SA/Gl 327/08 oddalił skargę Biura Podróży i Usług G. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach z dnia [...] października 2005 r., nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy. Orzeczenie zapadło w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...], Państwowy Inspektor Pracy w Katowicach orzekł o obowiązku wypłaty kierowcom zatrudnionym w Biurze Podróży "G." Spółce z o.o. z siedzibą w P. należnego im wynagrodzenia za pracę, począwszy od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. Nakaz opisany numerem 12 wskazywał na obowiązek wypłaty wymienionym w poprzednich nakazach pracownikom dodatku za pracę w porze nocnej. W motywach tego rozstrzygnięcia organ wskazał, że kontrolowany pracodawca zatrudniał kierowców w niepełnym wymiarze czasu pracy. Za wykonaną pracę i wypłacał im wynagrodzenie za ilość godzin wynikającą z wymiaru określonego w umowie, bez względu na ilość przepracowanych faktycznie godzin, tj. wbrew obowiązkowi wynikającemu z treści art. 94 pkt 5 kodeksu pracy. W wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego, z którego sporządzony został protokół ustalono, że kierowcy wykonywali pracę w godzinach ponadwymiarowych i w porze nocnej. Ponadto ujawniono, iż nie otrzymali oni wynagrodzenia za przepracowane godziny ponadwymiarowe, dodatków za pracę w godzinach nocnych, a także wynagrodzenia za czas dyżuru. Stwierdzono nadto uchybienia w prowadzonej w zakładzie pracy ewidencji czasu pracy. Jednocześnie wskazano, iż z adnotacji widniejącej na końcu protokołu kontroli wynikało, iż kontrolowany pracodawca odmówił jego podpisania. Po rozpoznaniu odwołania Biura Podróży "G." Spółki z o.o. w P., Okręgowy Inspektor Pracy w Katowicach decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Powołując się na ustalenia dokonane w postępowaniu przed organem I instancji organ wskazał, że obowiązkiem pracodawcy jest terminowo i prawidłowo wypłacać wynagrodzenie, które przysługuje pracownikowi za pracę wykonaną, a za pracę niewykonaną należy się wynagrodzenie wyłącznie, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Powołując się nadto na wyrażoną w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1983 r. sygn. I PRN 119/83 opinię, Okręgowy Inspektor Pracy podniósł, iż bez znaczenia dla nabycia prawa do wynagrodzenia pozostaje fakt, czy istniała ekonomiczna potrzeba wykonania pracy, gdyż praca wykonana, to praca świadczona przez pracownika zgodnie z jego obowiązkami. Od powyższej decyzji Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca stwierdziła, iż nienależycie zinterpretowano jej wyjaśnienia, a w konsekwencji nieprawidłowo zaliczono czas podróży służbowej zatrudnionych w niepełnym wymiarze pracy kierowców jako okres dyżuru, w trakcie którego pracownik nie świadczy pracy i nie pozostaje w dyspozycji pracodawcy. Powielając w całości argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji podtrzymała, iż wypłacana kierowcom zatrudnionym na niepełny etat dieta za podróż służbową w pełni zastępuje wynagrodzenie tych pracowników, którzy nie świadczą faktycznej pracy lecz tylko pozostają w podróży służbowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 1017/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2005 r. Sąd wskazał, że aktem prawnym regulującym czas pracy kierowców zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, obowiązki pracodawców w zakresie wykonywania przewozów drogowych i zasady stosowania norm dotyczących okresów prowadzenia pojazdów, obowiązkowych przerw w prowadzeniu i gwarantowanych okresów odpoczynku jest ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879.). Podał, że zgodnie z art. 4 tej ustawy, przepisy kodeksu pracy stosuje się wyłącznie w zakresie w niej nieuregulowanym. Natomiast pomimo, iż kontrola przeprowadzona w siedzibie skarżącego dotyczyła zagadnień związanych z czasem pracy kierowców i należnego wynagrodzenia z tytułu przepracowanych godzin na stanowisku kierowcy zarówno w zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organy w żadnym zakresie nie powołały się na przepisy tej ustawy. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów art. 107 § 1 i 3 k.p.a., a w konsekwencji nie była możliwa jej należyta ocena rozstrzygnięcia w aspekcie jego zgodności z prawem materialnym. W wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 428/07 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że ustawa o czasie pracy kierowców jest regulacją szczególną w stosunku do przepisów kodeksu pracy, które znajdują pełne zastosowanie w sprawach dotyczących pracy kierowców - pracowników, jak ustalenie wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, udzielenie czasu wolnego za prace w godzinach nadliczbowych, ustalenie wymiaru i rozliczeń czasu pracy, praca w niedzielę i święta. Ponadto Sąd uznał, że wykorzystanie materiałów dowodowych, które stanowią dokumentację czasu pracy kierowców, zgodnie z ustawą o czasie pracy kierowców, do ustalenia naruszenia przepisów prawa pracy nie oznacza, że organy inspekcji pracy orzekały na podstawie ustawy o czasie pracy kierowców. Po ponownym rozpoznaniu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 października 2008 r., oddalił skargę Biura Podróży i Usług G. Sp. z o. o. w P. na decyzję Państwowej Inspekcji Pracy - Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że uznanie kompetencji inspektora pracy do wydania zaskarżonej decyzji, a także nakazu wydanego w I instancji z dnia [...] sierpnia 2005 r., wymagało oceny czy wymienione w tym nakazie wynagrodzenie za pracę rzeczywiście przysługiwało wskazanym w nim pracownikom skarżącego oraz czy prawo do niego ma charakter sporny, a zatem czy prawo do tego wynagrodzenia budzi wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że z niekwestionowanych ustaleń organów obu instancji wynika, że w okresie od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. wymienieni w nakazie pracownicy zatrudnieni jako kierowcy w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/20 etatu) świadczyli pracę w godzinach ponadwymiarowych oraz w porze nocnej. Ustalenia w tym zakresie poczynione zostały w oparciu o materiał dowodowy w postaci dokumentacji czasu pracy kierowców prowadzonej na podstawie tarczek tachografu odczytanych przez system komputerowy. W zakładzie skarżącej, czego, w ocenie Sądu nie kwestionowano, a co wynika z treści protokołu kontroli, nie prowadzi się bowiem ewidencji czasu pracy zgodnie z przepisami kodeksu pracy. Bezsporne, w ocenie Sądu I instancji jest również to, iż bez względu na ilość przepracowanych godzin wskazani w nakazie pracownicy otrzymywali tylko wynagrodzenie wynikające z umowy. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący pracodawca nie naliczał i nie wypłacał tym pracownikom wynagrodzenia za pracę wykonaną w godzinach ponadwymiarowych w okresach wskazanych w nakazie oraz w porze nocnej. Pracodawca nie zakwestionował również wysokości obliczonego wynagrodzenia za godziny ponadliczbowych podpisując protokół kontrolny. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, zdaniem Sądu, trafnie organy uznały, iż pracownikom wskazanym w nakazie należy się wynagrodzenie za pracę w godzinach ponadwymiarowych, która co potwierdził materiał dowodowy, została przez nich faktycznie wykonana. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie znajdują uzasadnienia zarzuty skarżącej, o braku podstaw do wypłaty innych świadczeń poza dietami jakie kierowcy, zatrudnieni w niepełnym wymiarze godzin, otrzymywali z tytułu podróży służbowej, którą odbywali, by ewentualnie móc zastąpić pełnoetatowych kierowców prowadzących autokar. Słusznie bowiem wskazał organ odwoławczy, iż wypłata należności wynikającej z odbytej podróży służbowej (diety) nie zwalnia pracodawcy z obowiązku wypłaty wynagrodzenia za pracę faktycznie wykonaną. Natomiast w sprawie nie zostało zakwestionowane ustalenie, że zatrudnieni u skarżącej pracownicy - kierowcy wskazani w nakazie rzeczywiście świadczyli pracę poza obowiązujący ich wymiar czasu pracy, za którą nie otrzymali wynagrodzenia. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosło Biuro Podróży i Usług "G." Sp. z o. o. z siedzibą w P., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 141 § 4 P.p.s.a. wskutek błędnego przyjęcia, że świadczenia pracownicze, które były objęte decyzją Inspektora Pracy w Katowicach z dnia [...] sierpnia 2005 r. nie miały spornego charakteru, a tym samym, że Inspektorowi Pracy w Katowicach przysługiwało, na podstawie art. 9 pkt 2a ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienie nakazania pracodawcy wypłaty zatrudnionym przez niego pracownikom wynagrodzenia z tytułu pracy wykonywanej w godzinach ponadwymiarowych oraz dodatku za pracę w porze nocnej. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną taka sytuacja miała miejsce, bowiem w dniu 5 lipca 2005 r. Prezes Zarządu Biura Podróży i Usług "G." - J. M. odmówił podpisania protokołu kontroli, a zatem nie akceptował ustaleń w nim zawartych. Wobec powyższego świadczenia pracownicze objęte decyzjami z dnia [...] sierpnia 2005 r. oraz [...] października 2005 r. miały charakter sporny. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Państwowa Inspekcja Pracy - Okręgowy Inspektorat Pracy w Katowicach wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, podnosząc że inspektor pracy uprawniony był do nakazania pracodawcy wypłaty należnych pracownikom świadczeń, o których mowa w zaskarżonych decyzjach. Przedmiotowa sprawa miała charakter bezsporny, gdyż pracodawca nie wypłacił pracownikom należnych świadczeń ze stosunku pracy. W przekonaniu Okręgowego Inspektora Pracy zapis wynikający z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, iż protokół kontroli został podpisany przez pracodawcę bez wniesienia zastrzeżeń ma charakter pomyłki, nie mającej istotnego wpływu na bieg sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: podstawę skargi kasacyjnej stanowił zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach prawa procesowego to jest art.141 § 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia powyższego przepisu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd też skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Ferując wyrok Sąd I instancji oparł się na ustaleniu, że świadczenie pracownicze będące przedmiotem decyzji Inspektora Pracy w Katowicach ma charakter niesporny. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że "skarżąca spółka w toku postępowania przyznała słuszność ustaleń co do braku wypłaty zatrudnionym kierowcom dodatku za pracę w porze nocnej, zobowiązując się do jego zapłaty zgodnie z decyzją". Ustalenia Sąd I instancji w tym zakresie są błędne. Pracodawca odmówił podpisania protokółu kontroli i konsekwentnie w toku całego postępowania kwestionuje nałożony na niego obowiązek wypłaty wynagrodzenia co do zasady. Wobec błędu w ustaleniach faktycznych Sąd I Instancji niewłaściwie zastosował przepis art.9 pkt.2a ustawy dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Prac (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1362 ze zm.) na co wskazuje autor skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 9 pkt. 2a tej ustawy, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy uprawnione są do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi. Poprzez ograniczenia uprawnienia inspektora pracy do nakazania wypłaty "należnego wynagrodzenia" ustawodawca wyłączył z zakresu właściwości organu rozstrzyganie w kwestiach spornych, a więc takich gdy wynagrodzenie nie jest uznane przez pracodawcę jako należne pracownikowi. W przypadku wystąpienia sporu o roszczenie ze stosunku pracy, Inspektor Pracy nie może nałożyć obowiązku wypłaty należnego pracownikowi wynagrodzenia, gdyż rozpatrywanie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia należy do sądu powszechnego zgodnie z art. 2 § 1 w związku z art. 1 k.p.c. Przepis art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, stanowiący podstawę nakazu płatniczego inspektora pracy nie jest bowiem przepisem szczególnym względem Kodeksu postępowania cywilnego i nie powoduje wyłączenia kognicji sądów powszechnych z rozstrzygania roszczeń ze stosunku pracy. W tym też przypadku do rozstrzygnięcia spornej kwestii zgodnie z art. 262 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (Dz. U. z 1988 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) właściwy jest sąd powszechny. Przeciwne stanowisko łamałoby konstytucyjną zasadę sądowego wymiaru sprawiedliwości. (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt I OSK 1400/05 wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 syg. I OSK 415/07). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem , iż w badanej sprawie sytuacja ma charakter niesporny, jeżeli z przebiegu postępowania wyraźnie wynika, iż jedna ze stron, mianowicie pracodawca, kwestionuje podstawę prawną i wysokość należnego świadczenia. Wydanie w takiej sytuacji nakazu płatniczego, zamiast nakazania rozstrzygnięcia spornej sytuacji w określonym terminie, czy też wystąpienia do sądu o rozstrzygnięcie tej kwestii, stanowi naruszenie art. 9 pkt 2a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Inspektor Pracy, wydając nakaz wypłaty wynagrodzenia, nie rozstrzyga bowiem o roszczeniu pracownika. W tym zakresie kompetencja przynależy do sądu powszechnego. Na podstawie art. 465 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm. zwanej dalej k.p.c.) Inspektor Pracy może wystąpić jako pełnomocnik pracownika w postępowaniu przed sądem powszechnym Konkludując stwierdzić należy, że istota nakazu wypłaty wynagrodzenia sprowadza się więc jedynie do skłonienia pracodawcy, aby ten wypełnił ciążący na nim obowiązek względem pracownika wówczas, gdy obowiązek ten jest wymagalny. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).