II SA/Gl 1026/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 1026/15 w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym p o s t a n a w i a: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. UZASADNIENIE W skardze na opisaną w sentencji postanowienia decyzję pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Zaznaczył, że ma on szereg zobowiązań kredytowych, których spłacenie czyni niemożliwym egzystencję na standardowym poziomie. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką. Oświadczył, iż poza (dziesięcioletnim) samochodem osobowym marki [...] nie posiadają z żoną żadnego innego majątku. Źródłem ich utrzymania są dochody ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3503 zł netto miesięcznie. Skarżący wśród miesięcznych wydatków wyszczególnił opłaty za czynsz, prąd, usługi telekomunikacyjne, telewizję, internet, lekarstwa oraz środki czystości na kwotę około 940 zł. Nadto poinformował, że na wyżywienie miesięcznie przeznacza kwotę około 700 zł. Zaznaczył także, że znaczącą część dochodów pochłania spłata zaciągniętych zobowiązań kredytowych na łączna sumę 747 zł miesięcznie. W załączeniu druku przesłano szereg dokumentów obrazujących wydatki oraz poziom i strukturę dochodów osiąganych w rodzinie wnioskodawcy, a także dokumenty dotyczące stanu zdrowia skarżącego. W rozpoznawanej sprawie postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem referendarza do bieżących wydatków rodziny skarżącego nie można zaliczyć rat spłat zaciągniętych kredytów o charakterze konsumpcyjnym (na zakup roweru lub aparatu fotograficznego). Od powołanego rozstrzygnięcia pełnomocnik skarżącego w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że niewłaściwie został oceniony aspekt zobowiązań, którymi skarżący jest obciążony. W jego ocenie powinny zostać uwzględnione rzeczywiste koszty utrzymania skarżącego, w tym również kredyty konsumpcyjne, których raty skarżący jest zobowiązany regularnie spłacać. Podkreślono nadto, że niskie dochody uniemożliwiają skarżącemu uiszczenie wpisu od skargi bez istotnego uszczerbku dla jego rodziny, przy czym pominięcie spłaty rat kredytów zrodzi dodatkowe koszty. Pełnomocnik zwrócił nadto uwagę, że w skarżonym postanowieniu przy wyliczeniu kosztów utrzymania skarżącego nie wzięto pod uwagę wydatków na żywność oraz na środki czystości. Dodał także, iż skarżący nie może liczyć na pomoc finansową wśród najbliższej rodziny, przy czym udziela on drobnych pożyczek synowi, który uległ wypadkowi przy pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. W zawisłej sprawie skarżący zwrócił się o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. I tak myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że ubiegający się o taką pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, tj. uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku oraz wykazanie braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę Podkreślić należy, że w postępowaniu sądowym co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy stanowi zatem instytucję wyjątkową i z tego powodu nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być udzielone stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz rzetelnego wykazania swojego stanu majątkowego winna dowieść, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do stanu majątkowego ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Przedmiotem badania przy analizie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Przechodząc do oceny sytuacji zaistniałej w sprawie Sąd podziela stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Dokonując analizy wniosku skarżącego, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej w sprzeciwie Sąd stwierdza, że słusznie referendarz sądowy uznał, iż poniesienie kosztów postępowania sądowego nie powinno nastręczać skarżącemu znaczących trudności. Obecnie zasadniczym wydatkiem postępowania sądowego w rozpoznawanej sprawie jest opłacenie wpisu od skargi w wysokości 320 zł. Opłata ta, w zestawieniu ze stałymi dochodami uzyskiwanymi przez skarżącego i jego żonę nie jest na tyle duża, aby mogła zakłócić płynność finansową ich miesięcznych wydatków. Jakkolwiek sytuacja materialna skarżącego w wyniku miesięcznych spłat rat zaciągniętych kredytów przedstawia się jako trudna, to jednak nie uniemożliwia ona uiszczenia kosztów sądowych w zawisłej sprawie. Po odliczeniu bowiem wydatków na bieżące potrzeby życia codziennego (w tym opłat czynszowych, za media, telefon, telewizję, internet, leki, środki czystości oraz wyżywienie), a także na spłatę miesięcznych rat zaciągniętych zobowiązań finansowych - skarżącemu i jego małżonce pozostaje do dyspozycji kwota blisko 1117 zł. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, przez co należy rozumieć nie tylko brak stałego dochodu, ale również nieposiadanie jakiegokolwiek majątku. Nie budzi wątpliwości, że skarżący nie należy do wyżej wymienionej grupy. Zdaniem Sądu brak jest uzasadnionych obaw, co do możliwości uiszczenia wpisu sądowego przez skarżącego. Nie można bowiem stwierdzić, aby sytuacja materialna wnioskodawcy była na tyle ciężka by wymagała zwolnienia z daniny publicznoprawnej, jaką są koszty postępowania sądowego. Sąd przeciwny jest stanowisku by zobowiązania prywatnoprawne, w tym kredyty konsumpcyjne na zakup dóbr, które nie są niezbędne w codziennej egzystencji, były przedkładane nad zobowiązania o charakterze publicznoprawnym. Stanowiłoby to obejście wspomnianej powyżej zasady udziału stron w kosztach postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z powodu braku przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.