II SA/Gl 1023/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Renata Siudyka, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2022 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 maja 2022 r. nr SKO-PSŚ/41.5/1112/2022/5506 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 14 marca 2022 r., nr [...] , działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t. jedn. Dz.U z 2022 r. poz. 615, dalej: "ustawa"), odmówił E. W. (dalej: "skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem P. W. . W uzasadnieniu podał, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez córkę P. W. W. spowodowałoby zwolnienie jej jako osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności i dałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, która mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem. Równocześnie organ zaznaczył, że skarżąca jest zdolna do pracy w warunkach chronionych mimo posiadania stopienia niepełnosprawności (umiarkowany). Jednak z uwagi na opiekę nad bratem, który jest osobą rozwiedzioną i posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 21 roku życia, nie może podjąć zatrudnienia. W toku postępowania jego córka oświadczyła, że nie jest w stanie podjąć się opieki nad chorym ojcem, bowiem mieszka w innym mieście, oddalonym o ponad 20 km (pismo z dnia 24 stycznia 2022 r.). Jak też nie może spełnić obowiązku alimentacyjnego z uwagi na nieporównywalnie gorszą sytuację materialną od sytuacji jej ojca. Wskazała, iż jest osobą bezrobotną, nie posiada własnego mieszkania ani żadnego majątku, poszukuje pracy, nie ma żadnego dochodu i wspiera ją matka, z którą mieszka. Pismem z dnia 30 marca 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła rozstrzygnięciu błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 10 maja 2022 r., nr SKO-PSŚ/41.5/1112/2022/5506, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 14 marca 2022 r. Zdaniem Kolegium, art. 17 ustawy sformułowany jest w sposób niebudzący wątpliwości i wystarcza jego wykładnia językowa, bowiem sięganie do wykładni funkcjonalnej byłoby contra legem. Sama decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ administracji jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie przesłanki wymienione w tym przepisie. Podkreśliło, że brat skarżącej ma pełnoletnią córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tylko takie orzeczenie powodowałoby zwolnienie osoby zobowiązanej do alimentacji w pierwszej kolejności i dawałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, w stosunku do osoby wymagającej opieki. W ocenie Kolegium, opieki nad członkiem rodziny nie trzeba sprawować osobiście, ale może ją wykonywać osoba trzecia w imieniu osoby zobowiązanej, czyniąc to za odpowiednim wynagrodzeniem. Pismem z dnia 7 czerwca 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła skargę. Zarzuciła w niej naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a ustawy, poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się siostry, będącej jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez córkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia powyższych przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. Wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy dokonana przez Kolegium prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pismem z dnia 12 lipca 2022 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329, w skrócie: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Mając na uwadze zakreślone powyżej ramy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że niniejsza skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W tym trybie Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Ocenie Sądu została poddana decyzja SKO z dnia 10 maja 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 14 marca 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, z tego powodu, że nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji w stosunku do niego, bowiem żyje jego pełnoletnia córka, która nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a pkt 2 ustawy, zgodnie z którymi świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których zgodnie z przepisami w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, w skrócie: "k.r.i.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2021 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 817/21, cele przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie są trudne do odkodowania i wynikają z art. 17 ust. 1 ustawy. Wykładnia celowościowa tego artykułu umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego także osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji, jednakże z uwagi na niemożność sprawowania opieki przez osobę bliżej spokrewnioną z osobą jej wymagającą. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wykładnia językowa powyższego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena - czy osoba uprawniona (i zobowiązana) w pierwszej kolejności - nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na jej stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Wobec powyższego, odwołać się trzeba wprost do woli ustawodawcy wyrażonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, czyli regulacji zamieszczonej w k.r.i.o. W Dziale III k.r.i.o. został uregulowany obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 128 i następne k.r.i.o., obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, rodzeństwo, małżonków, powinowatych, ale jedynie w relacji ojczym/macocha - pasierb/pasierbica, osoby związane relacją przysposobienia, krótkotrwale - mężczyznę, którego ojcostwo zostało uprawdopodobnione. Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów poprzez jego rozszerzenie o osoby w przepisach k.r.i.o. nie wymienione, ale związane bliskimi więzami faktycznymi, czy też np. wchodzące do kręgu spadkobierców. Jednocześnie art. 132 k.r.i.o. stanowi, że: "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". Zatem nie rozszerza kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, lecz jedynie wskazuje okoliczności w jakich z mocy prawa powstaje obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności, ale będących w ustawowym kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca przewidział bowiem sytuację, w której zobowiązany w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi i jest to niewątpliwie wyjątkowa sytuacja (por. wyrok Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt I OSK 530/21). Skarżąca niewątpliwie nie wchodzi do kręgu osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji brata. Kwalifikacji tej nie może zmienić okoliczność, że skarżąca jest dla niego osobą bliską, razem zamieszkują i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, co potwierdza wywiad środowiskowy. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające nie naruszyły przepisów prawa materialnego ani też procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, nadto nie dostrzeżono w toku postępowania sądowoadministracyjnego innych uchybień wskazujących na konieczność uwzględnienia skargi z urzędu, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji. Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych znajdują się w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.