II SA/Gl 1220/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Artur Żurawik, Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/580/2022 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 6 maja 2022 r. nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 104 k.p.a. w związku z art. 1 pkt 2 i 3, art. 2, art. 4, art. 5, art. 18, art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 2407, dalej w skrócie "u.p.p.w.d.") Prezydent Miasta B. orzekł o zmianie decyzji własnej z dnia 4 czerwca 2016 r. w sprawie przyznania P. S. świadczenia wychowawczego w takim zakresie, że uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko F. S. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, że decyzją z dnia 4 czerwca 2016 r. przyznano P. S. (strona, skarżąca) prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko F. S. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Podano ponadto, że na podstawie własnej dokumentacji ustalono, że R. .(ojciec dziecka) przebywa na terenie [...]. Z tego względu organ zwrócił się do Wojewody, a ten pismem z dnia 4 listopada 2020 r. poinformował, że w powyższej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., a to dlatego, że ojciec dziecka od 1 kwietnia 2016 r. podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Z tego względu organ I instancji uznał, że w świetle art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. zachodzą podstawy do uchylenia wskazanej powyżej decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego. Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła od niej odwołanie. Podniosła, że nie jest prawdą, że jej mąż w okresie wskazanym w decyzji przebywał na terenie [...]. Według strony musiało dojść do pomyłki w dokumentacji, bądź oświadczeniach męża, które składał w PUP, gdyż w tym czasie przebywał w kraju. Strona dodała, że ani ona ani jej dziecko nigdy nie przebywali poza granicami kraju i nikt z rodziny nigdy nie pobierał żadnych świadczeń w innym państwie. Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego przez stronę rezultatu, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 24 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/580/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Według Kolegium zastosowanie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. oraz uchylenie przez organ I instancji prawa do świadczenia było jedynie konsekwencją ustaleń Wojewody Śląskiego. Organ pierwszej instancji nie posiada bowiem uprawnienia do samoistnego rozstrzygania, czy w sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W tym zakresie oceny dokonał Wojewoda Śląski, który poinformował, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wobec zaś otrzymania takiej informacji organ I instancji miał obowiązek uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Kolegium zaakcentowało jednocześnie, że choć konieczne stało się uchylenie wydanej uprzednio przez Prezydenta Miasta, decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, to nie jest to równoznaczne z odmową przyznania świadczeń za okres, którego dotyczyło uchylenie. Oznacza to jedynie, że rozstrzygnięcie w zakresie przyznania świadczeń musi być wydane przez organ rzeczowo właściwy, czyli przez Wojewodę. Decyzja organu I instancji uchylająca wcześniejszą decyzję o przyznaniu świadczenia nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i nie przesądza o pozbawieniu odwołującej uprawnień. Obowiązkiem tego organu było przekazanie sprawy do załatwienia według właściwości Wojewodzie. W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła naruszenie: a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 75 § 1 i art. 89 k.p.a., polegające na niedopełnieniu obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w wyniku czego błędnie przyjęto, że ojciec dziecka, a mąż skarżącej w podanym przez organ okresie w zakresie świadczeń podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, w sytuacji gdy w okresie tym przebywał on w [...] - (pobyt półroczny do września 2016 r.), następnie w Polsce, a jedynie w okresie od lipca 2017 r. do września 2017 r. przebywał na terenie [...]; b) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które w znacznej części sprowadza się do zacytowania przepisów bez odniesienia ich do stanu faktycznego sprawy; c) naruszenie art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki do uchylenia decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze albowiem ojciec dziecka nie tylko nie podlegał ustawodawstwu [...] w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., ale poza okresem od lipca 2017 do września 2017 r. na terenie [...] w ogóle nie przebywał. W skardze został zawarty wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów: a) wydruku biletów lotniczych, b) kserokopii wpisów do paszportu, które potwierdzają, iż ojciec dziecka w dniu 9 kwietnia 2016 r. wyjechał do [...] , zaś powrócił do Polski we wrześniu 2016 r., na okoliczność, iż ojciec dziecka nie podlegał ustawodawstwu [...] przez okres wskazany w zaskarżonej decyzji. W związku z podniesionymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów oraz wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Między innymi skarżąca wskazała, że mogło dojść do pomyłki w dokumentacji bądź w oświadczeniach męża. Podniosła, że organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się merytorycznie do zarzutów odwołania. Uzasadnienie to, w zasadniczej części stanowiące przywołanie przepisów bez odniesienia ich do stanu faktycznego niniejszej sprawy, nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto skarżąca wyraziła obawę, że jeżeli w toku postępowania przed Wojewodą ustalono zostanie, że ojciec dziecka jednak podlega ustawodawstwu polskiemu, to Wojewoda nie będzie mógł wydać decyzji ustalającej prawo do świadczeń. Grozi to powstaniem luki w systemie stosowania przepisów o koordynacji, w wyniku której skarżąca zostanie pobawiona należnego je prawa do świadczenia wychowawczego za wskazany okres. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329, ze zm. dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które w świetle przywołanego powyżej art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tej decyzji, względnie stwierdzenia jej wydania z naruszeniem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (obecnie: Dz.U. z 2022, poz. 1577, z tym, że w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajdowały przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2021 r. poz. 1981). Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1 u.p.p.w.d. wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej. W świetle ustawy świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 6 u.p.p.w.d. w przypadku, gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustala wtedy prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 u.p.p.w.d. Zaakcentować należy, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do tych świadczeń. W sytuacji ustalenia, że przez wojewodę, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego właściwy organ zobligowany jest do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego od dnia, od którego według ustaleń wojewody osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia wychowawczego. Należy jednocześnie zaakcentować, że uchylenie decyzji w trybie ustawy nie kończy postępowania o przyznanie świadczenia wychowawczego. Oznacza wyłącznie zmianę właściwości organu, a nie pozbawienie prawa do takiego świadczenia. Tym samym wydanie w sprawie decyzji uchylającej przyznane wcześniej świadczenie wychowawcze nie oznacza jeszcze pozbawienia skarżącej prawa do tego świadczenia. Uchylenie dotychczasowej decyzji skutkować będzie ponownym rozpoznaniem wniosku skarżącej o świadczenie wychowawcze za wskazany okres, z tym, że organem, który oceni zasadność tego wniosku będzie Wojewoda, a nie organ, który wydał poprzednią, pozytywną dla skarżącej decyzję. Zauważyć dodatkowo należy, że zaskarżoną decyzją nie zobowiązano skarżącej do zwrotu świadczeń. Skarżąca kwestionuje treść informacji Wojewody, wedle której w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jednak wszelkie zarzuty w tym zakresie nie mogły odnieść skutku, bowiem w obowiązującym stanie prawnym organ, który wcześniej przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze, związany jest ustaleniami Wojewody. Oznacza to, że nie może ich weryfikować ani kwestionować. W konsekwencji także kontrola Sądu sprawowana w związku z wniesioną skargą ma ograniczony zakres. W istocie sprowadza się ona do ustalenia, czy faktycznie Wojewoda przekazał organowi informację, wedle której zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Natomiast zakresem kontroli nie jest objęta prawidłowość ustaleń poczynionych przez Wojewodę, a które legły u podstaw informacji, przekazanej organowi w tym zakresie. Z tych względów nie mógł odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku zgłoszony przez nią w skardze wniosek dowodowy. Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając na uwadze powołaną regulację, Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącej dotyczący dopuszczenia wskazanych w skardze dokumentów. W ocenie Sądu nie mają uzasadnionych podstaw obawy skarżącej, dotyczące sytuacji, w której Wojewoda, rozpatrując wniosek skarżącej o przyznanie przedmiotowego świadczenia, wbrew przekazanej organowi informacji uzna jednak, że nie jest organem właściwym. W takiej sytuacji powinien bowiem przekazać sprawę organowi właściwemu do załatwienia sprawy w oparciu o art. 65 § 1 k.p.a. Skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.