II FZ 395/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia WSA del. Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. I. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 128/08 z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego w sprawie ze skargi D. I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 27 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2001 postanawia: I. oddalić zażalenie, II. sprostować postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt . I SA/Łd 128/08, poprzez: a) zastąpienie mylnie wskazanej daty wydania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., tj. "27 listopada 2008 roku" data prawidłową "27 listopada 2007 roku" b) zastąpienie mylnie wskazanego numeru decyzji, tj. "[...]" numerem prawidłowym "[...]". UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2008 r., sygn. akt l SA/Łd 128/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zwany dalej WSA, przyznał D.I. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych powyżej kwoty 1000 (tysiąc) złotych oraz oddalić wniosek w pozostałym zakresie, w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 27 listopada 2007 roku nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2001. Podstawą prawną powyższego orzeczenia WSA był art. art. 245 oraz, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej, jako p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, że skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym. Z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie sądu należało wywodzić, iż D. I. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną E. I. oraz 15-letnią córką K. I. Skarżący uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę oraz z umowy zlecenia z tym samym pracodawcą. W okresie od lutego do kwietnia 2008 r. otrzymywał z umowy o pracę w poszczególnych miesiącach odpowiednio: 689,32 zł, 1038,23 zł i 1219,48 zł, zaś z tytułu umowy zlecenia: 701,31 zł, 1483,98 zł i 1433,98 zł. E. I. również otrzymuje wynagrodzenie za pracę: w styczniu 2008 r. - 1107,13 zł, w lutym - 1106,44 zł, w marcu - 1107,42 zł. Małżeństwo w 2006 r. złożyło wspólne rozliczenie podatkowe, z którego wynika, że skarżący osiągnął 32 005,60 zł dochodu, zaś jego żona 10 888,58 zł. Skarżący mieszka w mieszkaniu drugiej córki M., jednak z nadesłanego zawiadomienia Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. XVI Wydziału Ksiąg Wieczystych wynika, iż to skarżący wraz z żoną, umową z dnia 19 września 2007 r., darowali córce mieszkanie, stanowiące odrębną nieruchomość. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że obciążenia rodziny z tytułu opłat za czynsz, prąd, telefon wynoszą około 750 zł. Zmuszony jest również spłacać kredyt, którego rata wynosi około 700 zł, a spłata rat do Urzędu Skarbowego pochłania kolejne 200 zł. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż jako chory na cukrzycę ponosi wydatki na leki, w kwocie około 200 zł. Pozostała kwota musi wystarczyć im na bieżące wydatki, jak również zaspokojenie potrzeb córki. Postanowieniem z dnia 12 maja 2008 roku WSA przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych powyżej kwoty 1000 złotych. W dniu 19 czerwca 2008 roku do WSA wpłynął sprzeciw D. I. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wskazał, że wraz z małżonką osiągają miesięczny dochód w wysokości około 3500 złotych. Zdaniem skarżącego Sąd poczynił błędne ustalenia faktyczne. Przy miesięcznych dochodach rzędu 3500 złotych oraz wydatkach na czynsz, prąd, telefon, spłatę kredytu, rat długu do Urzędu Skarbowego oraz na leki łącznie 1850 złotych, uiszczenie wpisu sądowego nawet w wysokości 1000 złotych spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania sobie i rodziny. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyznającego prawo pomocy w zakresie częściowym, WSA między innymi podkreślał, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje, zgodnie z § 2 art. 245 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast, według § 3 powołanego przepisu, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Oceniając okoliczności wskazane przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym WSA uznał, iż nie przemawiają one za całkowitym zwolnieniem skarżącego od ponoszenia wydatków w toku postępowania. Sytuacja finansowa D. I., zdaniem WSA, pozwala na stwierdzenie, iż skarżący nie jest w stanie uiścić całej kwoty wpisu sądowego, jak również mających powstać w przyszłości kosztów sądowych. Łączny wspólny dochód małżonków wynosi około 3500 złotych netto miesięcznie, co w opinii WSA nie jest przeszkodą do uiszczenia kwoty 1000 złotych. Nie spowoduje to w budżecie skarżącego oraz jego rodziny znacznego uszczerbku. Podkreślano, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę "kredytu" udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania przed sądem i wykładania ze środków budżetowych wydatków w jego toku. Dalej WSA akcentował, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych nie może prowadzić do sytuacji, że Skarb Państwa stałby się w skali kraju "kredytodawcą" pokrywającym koszty dochodzenia praw skarżących przed sądem administracyjnym. Dlatego też, skarżący powinien brać pod uwagę konieczność uiszczenia choć w części należnych kosztów postępowania. W tej sytuacji WSA stwierdził, że przedmiotowy wniosek zasługuje na uwzględnienie w części i na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 punkt 2 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżący D. I. złożył zażalenie, w którym wnosił o zmianę tegoż orzeczenia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W piśmie tym w szczególności podkreślał, że zaskarżone postanowienie zostało oparte na zupełnej uznaniowości, niedozwolonej z punktu widzenia obowiązku zagwarantowania każdemu obywatelowi konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżący składając wniosek, a później skargę na orzeczenie referendarza sądowego w sposób oczywisty wykazał bowiem, iż po uiszczeniu czynszu i innych opłat, rat kredytów, rat spłaty zadłużenia w stosunku do Urzędu Skarbowego, wydatków na leki pozostaje mu kwota około 1.650,00 złotych, która musi wystarczyć na utrzymanie trzyosobowej rodziny, tj. jego, jego małżonki oraz córki, będącej na ich wyłącznym utrzymaniu. Oznacza to zatem, iż z kwoty 1.650,00 zł, na osobę przypada dziennie kwota około 18,34 zł (1.650,00 zł/ 30 dni/ 3 osoby = 18,33(...) zł), z której to kwoty musi wystarczyć nie tylko na wyżywienie, ale również między innymi na ubranie, pokrycie kosztów komunikacji oraz edukacji córki. Powszechnie jest natomiast wiadomo, iż przy ciągle rosnących cenach paliw i innych dóbr konsumenckich, taka kwota przypadająca dziennie na jedną osobę pozwala wyłącznie na minimalne zaspokajanie podstawowych potrzeb każdego człowieka, uniemożliwiające w praktyce pokrycie większych wydatków, takich jak między innymi właśnie kwota kosztów sądowych, w jakiej WSA odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego skarżący wskazywał, iż WSA odmawiając przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tym samym praktycznie pozbawia go prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy podnieść, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżącego. Słusznie, w szczególności Sąd administracyjny I instancji podkreślał, że sytuacja finansowa D. I., pozwala na stwierdzenie, iż skarżący nie jest w stanie uiścić całej kwoty wpisu sądowego, jak również mających powstać w przyszłości kosztów sądowych. Nie oznacza to jednak, że skarżący powinien zostać zwolniony od kosztów zakresie całkowitym. Łączny wspólny dochód małżonków I., wynosi około 3500 złotych netto miesięcznie, co jest przeszkodą do uiszczenia kwoty 1000 złotych. Odpowiadając na zarzuty skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny nie zgadza się z opinią, że "zaskarżone postanowienie zostało oparte na zupełnej uznaniowości, niedozwolonej z punktu widzenia obowiązku zagwarantowania każdemu obywatelowi konstytucyjnego prawa do sądu". WSA szczegółowo przeanalizował sytuację finansową oraz rodzinną skarżącego. W sposób logiczny, zgodny z doświadczeniem życiowym, zostały poddane ocenie przez WSA, wszystkie podnoszone argumenty przez D. I. Ocena ta została dokonana w oparciu o przesłanki art. 246 § 1 p.p.s.a., w myśl których przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy ( zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 - nie publikowane ). Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ).