IV SA/Po 983/12

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.R. i E.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki budynku mieszkalnego jednorodzinnego postanawia odmówić prawa pomocy UZASADNIENIE K.R. i E.R. wnieśli skargę na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia [...] lipca 2012r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki budynku mieszkalnego jednorodzinnego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w którym wskazali, że prowadzą gospodarstwo domowe wraz córką, zięciem i dwójką wnuków, a źródłem ich utrzymania jest dochód z wynagrodzenia za pracę skarżących w łącznej kwocie [...] zł. Opisując swą sytuację finansową skarżący wskazali, że wszystkie środki finansowe są przeznaczane na utrzymanie mieszkania oraz zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z wyliczeniem zamieszczonym we wniosku koszty miesięczne związane z eksploatacją mieszkania ponoszone przez skarżących wynoszą [...] zł., opłata czynszowa za wynajem mieszkania [...] zł., opłata za prąd i gaz [...] zł. Zatem zgodnie z wyliczeniem skarżących na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych pozostaje kwota [...] zł. z której opłacają zakup żywności, środki czystości ([...] zł.), telefon komórkowy. Ponadto skarżący muszą opłacić zakup odzieży i lekarstw oraz węgla do ogrzania mieszkania w wysokości [...] zł. miesięcznie. Do wniosku załączono zaświadczenia o wysokości dochodów skarżących, umowę pożyczki konsolidacyjnej na cele mieszkaniowe wraz z harmonogramem spłat, dokumentację medyczną, pisma dotyczące zajęć komorniczych, kopie faktur za energię elektr., upomnienia dotyczące płatności za wodę, rozliczenia płatności za gaz za okres 29.11.2011 – 04.09.2012 i faktury za gaz, wywóz śmieci, telefon komórkowy i wyciąg bankowy. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawców, pismem z dnia 17 października 2012r. wezwano do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących oraz dokumentów dotyczących posiadanych lokat i kart kredytowych, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2011, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, określenia wysokości dochodu uzyskiwanego przez córkę i zięcia, przesłania wyciągów i wykazów z należących do nich kont bankowych za okres ostatnich 6 miesięcy oraz dokumentów dotyczących posiadanych lokat i kart kredytowych, a także wskazania kwot wyegzekwowanych na podstawie przedstawionych zajęć komorniczych wraz z określeniem kwot pozostałych do spłaty. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawcy poinformowali, że nie posiadają lokat bankowych, pojazdów mechanicznych ani własnego konta bankowego a ich pensje przelewane są na konta syna. Skarżący wyjaśnili również, że prowadzą odrębne od córki i zięcia gospodarstwo domowe, z którymi ponoszą wyłącznie po połowie koszty utrzymania domu i czynsz za wynajęcie. Do pisma załączono kopie zeznań podatkowych za lata 2010 - 2011 oraz zaświadczenie o obciążeniu wynagrodzenia za pracę z tytułu egzekucji należności niealimentacyjnych w wysokości [...] zł. (do spłaty pozostała kwota [...] zł.). Na podstawie art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.) stwierdzić należy, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa, Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej. Powyższe dotyczy w szczególności sytuacji finansowej córki oraz zięcia. Jak wynika bowiem z oświadczeń wnioskodawców, córka z rodziną mieszka wraz ze skarżącymi w jednym mieszkaniu, jednak prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Trudno jednak uznać, aby w pełni odpowiadało to stanowi rzeczywistemu, tym bardziej, że jest sprzeczne ze złożonym w formularzu wniosku oświadczeniem o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Nadmienić należy również, że w praktyce rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Jest to tym bardziej aktualne, gdy w jednym lokalu, czy też domu mieszkają osoby sobie bliskie – w tym przypadku rodzice i córka. Ma to tyle istotne znaczenie, iż w przypadku, gdy wnioskodawcy pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, to do rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie wystarcza analiza dochodów i wydatków (potrzeb) tylko samych wnioskodawców. W takiej sytuacji należy dokonać analizy wspólnych dochodów oraz wydatków wszystkich osób tworzących wspólnotę. Możliwości finansowe wnioskodawców należy więc rozpatrywać w aspekcie całokształtu okoliczności majątkowych i zdolności finansowych wszystkich podmiotów tworzących wspólne gospodarstwo domowe. W niniejszej sprawie nie ma jednak możliwości analizy sytuacji wszystkich osób wspólnie zamieszkujących, gdyż skarżący nie przesłali informacji dotyczących dochodu i wydatków córki oraz zięcia. W tym miejscu należy wskazać, iż przy ocenie możliwości płatniczych strony nie uwzględnia się wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.02.2006 r. sygn. akt I OZ 83/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Oznacza to, iż do wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem nie zalicza się potrąceń wynikających z zajęcia komorniczego i spłacanej pożyczki konsolidacyjnej na cele mieszkaniowe, której rata wynosi [...] zł. Uwzględniając wysokość raty pożyczki stwierdzić należy również, że przedstawione informacje dotyczące dochodów nie są w pełni wiarygodne. Sumując bowiem wysokość spłacanej raty (651,27 zł.), wydatków ponoszonych wspólnie z córką w tym opłaty czynszowej (1000 : 2), opłata za prąd i gaz (135 : 2), wydatków skarżących na zakup lekarstw, odzieży i opału (1000 zł.), wyżywienia (320 zł.), środków czystości (30 zł.), opłat za telefon komórkowy (50 zł.) i innych wydatków ponoszonych przez skarżących (995 zł.), stwierdzić należy, że wysokość ponoszonych przez wnioskodawców wydatków znacznie przekracza wysokość deklarowanego dochodu wynoszącego [...] zł. netto. Ponadto stwierdzić należy, iż skarżący nie przedłożyli wyciągu z konta bankowego. Wyjaśnienie, że wynagrodzenia wpływają na konto syna nie może uzasadniać braku przedłożenia stosownego wyciągu w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy. Jeżeli bowiem skarżący korzystają z konta syna, koniecznym do oceny ich sytuacji finansowej jest analiza konta bankowego należącego do syna pod kątem operacji wykonywanych przez skarżących, a do tego konieczne jest dysponowanie kompletnego wydruku z tego konta. Brak odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej, w tym m.in. w zakresie dochodu córki i wydruku z konta bankowego syna, z którego korzystają skarżący oznacza że wnioskodawcy nie wywiązali się z ciążącego na nich obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W związku z powyższym na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 i §3, art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.