II FZ 602/10

SENTENCJA Dnia 16 grudnia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2010 roku sygn. akt I SA/Rz 478/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 24 maja 2010 roku nr [...], w przedmiocie: umorzenia postępowania kontrolnego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 24 września 2010 r., w sprawie sygn. akt I SA/Rz 478/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił W. O. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się zaś jedynie z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 500 zł. miesięcznie. Na wezwanie do uzupełnienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że aktualnie zamieszkuje w K. wraz z byłą żoną, w mieszkaniu należącym do jego przyjaciela. Zamieszkuje tam nieodpłatnie, nie jest więc w stanie przedstawić jakichkolwiek rachunków związanych z utrzymaniem. Wezwany do przedłożenia wyciągu z rachunku bankowego za okres ostatnich 3 miesięcy przedłożył wydruk za okres od dnia 1 lipca 2010 r. do 19 sierpnia 2010 r., z którego wynika, że w tym okresie odnotowano na przedmiotowym rachunku wpływy kwot, znacznie przewyższających deklarowaną przez niego wysokość zarobków, a wynoszące od 2 980 zł do 6 400 zł. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, iż złożone przez skarżącego w toku postępowania oświadczenia dotyczące jego sytuacji rodzinnej i majątkowej są ze sobą sprzeczne, nadto wnioskodawca deklarując, iż jego jedynym dochodem jest wynagrodzenie w wysokości 1.500 zł nie wyjaśnił źródeł pochodzenia znacznie przewyższających jego wysokość kwot wpływających na jego rachunek bankowy w miesiącu lipcu 2010 roku oraz przedstawił w niepełnym zakresie wyciąg z owego rachunku. Pismem z dnia 21 września 2010 r. skarżący wniósł sprzeciw od przedmiotowego postanowienia. Podkreślił, że nie prowadzi z byłą żoną wspólnego gospodarstwa domowego, chociaż razem zamieszkują. Podniósł, że przedstawiony wyciąg dotyczy miesięcy lipca i sierpnia, w czerwcu zaś nie były na rachunku prowadzone żadne operacje finansowe. Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że strona nie wykazała, że spełnia przesłanki o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ złożone przez niego oświadczenie jest niepełne i niewiarygodne. W. O. podał bowiem, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, po czym w dodatkowym oświadczeniu poinformował, że zamieszkuje nieodpłatnie, wraz z byłą żoną, w mieszkaniu przyjaciela. Zmienność podawanych okoliczności rodzi więc uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości składanych oświadczeń. Fakt rozwiązania przez rozwód małżeństwa skarżącego nie stoi na przeszkodzie wzajemnego wspierania się byłych małżonków, nie wyklucza także możliwości prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, co zdaje się sugerować skarżący w treści sprzeciwu. Poprzez wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego należy bowiem rozumieć współdziałanie w zakresie zaspokajania codziennych potrzeb, w szczególności w zakresie ponoszenia kosztów utrzymania, a także prowadzenia domu, obejmującego również wykonywanie związanych z tym czynności faktycznych. Skarżący zaprzeczając, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z byłą żoną nie przedłożył żadnych rachunków, dokumentujących ponoszenie przez niego z tego tytułu jakichkolwiek wydatków. Fakt wpływu na rachunek bankowy skarżącego w okresie jednego miesiąca kwot wielokrotnie przekraczających wysokość zadeklarowanego przez niego dochodu, których źródeł pochodzenia skarżący nie wyjaśnił oraz nadesłanie wyciągu z owego rachunku jedynie za okres od 1 lipca do 19 sierpnia 2010 roku, w ocenie WSA również podważa wiarygodność twierdzeń wnioskodawcy dotyczących wysokości uzyskiwanych przez niego dochodów. Brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że skarżący spełnił przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na powyższe postanowienie W. O. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia. W uzasadnieniu powtórzył, argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż fakt rozwiązania przez rozwód małżeństwa skarżącego nie przekreśla możliwości prowadzenia przez byłych małżonków wspólnego gospodarstwa domowego. Sam skarżący wskazał, że wspólnie z byłą żoną zamieszkuje w mieszkaniu stanowiącym własność jego przyjaciela nie ponosząc z tego tytułu żadnych opłat. Podał także, że wraz z byłą żoną próbują od nowa ułożyć sobie życie razem, oraz że udziela mu ona niezbędnego wsparcia po traumatycznych przeżyciach związanych z pobytem w areszcie. Rację ma skarżący wskazując, iż przepisy prawa nie nakładają na byłych małżonków obowiązku wzajemnego wspierania się jednak z dokonanych przez Sąd I instancji ustaleń wynika, iż skarżący wraz z byłą żoną koniecznego wsparcia udzielają sobie dobrowolnie pomagając sobie wzajemnie w ponoszeniu kosztów wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący, nie wskazał dochodów żony, w ogóle nie przedstawił danych dotyczących kosztów koniecznych do zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z ich utrzymaniem, czym uniemożliwił praktycznie weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby zostać pokryte koszty procesu. Dodatkowo nie wyjaśnił także źródeł pochodzenia wpływających na jego konto bankowe wpłat w wysokości wielokrotnie przewyższającej deklarowany przez niego dochód, a także wysokość niezbędnych do uiszczenia kosztów procesu. W tym miejscu wskazać należy, iż o ile nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postępowania skutkującą uchyleniem rozstrzygnięcia, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W rozstrzyganej sprawie niezłożenie wyczerpującego oświadczenia o źródłach oraz kosztach utrzymania podatnika miało decydujący wpływ na dokonaną przez Sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżący nie należy do tego kręgu podmiotów. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji