III SA/Kr 476/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2022 r. sprawy ze skargi K. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 23 grudnia 2021 r., znak SKO-NP-4115-733/21 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r., znak SKO-NP-4115-733/21 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu decyzji Burmistrza Miasta N. o odmowie przyznania K. A. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem M. A. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 §1 pkt 1 i § 2 a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 26 stycznia 2021 r. skarżąca zwróciła się Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem M. A. Z oświadczenia skarżącej z dnia 15 stycznia 2021 r. wynika, że z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca ostatni raz pozostawała w zatrudnieniu w 2020 roku. Z arkusza pomocniczego do wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca zrezygnowała z pracy w 2004 r. żeby zająć się niepełnosprawnym mężem. W arkuszu wskazano, że skarżąca podejmuje następujące czynności opiekuńcze: ćwiczenia fizyczne, podawanie i przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, organizowanie wizyt lekarskich, płacenie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia na spacery. Z orzeczenia z dnia 3 listopada 2008 r. wynika, że M. A. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od maja 2004 r. oraz wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 2 września 2021 r. wskazano, że M. A. z powodu pęknięcia tętniaka był osobą zależną od innych. W czynnościach życia codziennego pomaga mu żona, która zrezygnowała z zatrudnienia. W czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego stwierdzono, że mąż skarżącej porusza się samodzielnie oraz jest w stanie podejmować samodzielnie czynności dnia codziennego. Skarżąca pomaga mu podczas spacerów, ponieważ nie potrafi pokonywać samodzielnie długich dystansów. Skarżąca organizuje oraz towarzyszy mężowi w wizytach lekarskich, robi zakupy, realizuje recepty, załatwia ważne sprawy urzędowe, przygotowuje posiłki, sprząta, prasuje itp. Decyzją z dnia 21 października 2021 r. Burmistrz Miasta N. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem M. A. Organ wskazał, że ustalony w toku postępowania zakres opieki nie daje podstaw do przyjęcia, że opieka ma charakter ciągły, stały i permanentny. Zdaniem organu opieka nad mężem nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ wskazał ponadto, że skarżąca posiada trójkę dzieci zobowiązanych do alimentacji względem M. A. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 23 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta N. Kolegium podniosło, że czynności podejmowane przez K. A. nie odbiegają od standardowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonuje się w charakterze zwykłych obowiązków rodzinnych. Zdaniem organu brak jest podstaw do stwierdzenia, że zakres opieki, jakiej wymaga M. A. jest tego rodzaju, że uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Organ zwrócił także uwagę, że do alimentacji względem M. A. zobowiązane są jeszcze dwie córki, a zatem możliwe jest takie współdzielenie opieki nad niepełnosprawnym, aby żadna z osób zobowiązana do alimentacji nie musiała rezygnować z zatrudnienia. Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. w przypadku pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Okoliczność ta nie wyłącza jednak przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże do tego wymagane jest uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, a do tego kompetencji nie ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie : - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji; - naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez uznanie, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego, - naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji, gdy z treści przepisu wynika, że jeżeli następuje zbieg uprawnień osoba ma prawo wyboru świadczenia. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że mąż skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz, że skarżąca opiekuje się mężem. Niesporny był również stan zdrowia skarżącego ustalony w oparciu o oświadczenia skarżącej i treść wywiadu środowiskowego, a także zakres opieki nad mężem sprawowanej przez skarżącą. Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest, czy zakres opieki skarżącej nad mężem jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że w dacie wydawania decyzji zakres opieki skarżącej nad mężem nie był tego rodzaju, aby wykluczał całkowicie podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. Podkreślić należy, że ustawodawca nie określa terminu do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem ocena spełnienia tej przesłanki musi być dokonywana na moment wydawania decyzji, ewentualnie na moment wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. art. 24 ust. 2 u.ś.r.). W rezultacie, nie można wykluczyć, że w czasie, gdy mąż skarżącej zachorował zakres opieki skarżącej był szerszy, ale wraz z poprawieniem się stanu zdrowia męża, ulegał on ograniczeniu. Zgodnie bowiem z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, CBOSA). Pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19, CBOSA). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, CBOSA). Co więcej, jak wskazano ocena ta powinna być dokonywana z uwzględnieniem stanu faktycznego istniejącego w momencie orzekania przez organ. Z treści wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej wynika, że mąż skarżącej jest samodzielny, samodzielnie się porusza przy pomocy kuli, potrafi też samodzielnie wykonywać czynności dnia codziennego. Wymaga pomocy żony w spacerach, ponieważ nie potrafi samodzielnie pokonywać długich dystansów. Pomoc skarżącej polega na aranżowaniu i towarzyszeniu mężowi w wizytach lekarskich, skarżąca robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta i prasuje oraz załatwia sprawy urzędowe. Wskazać należy, że są to czynności, które należą do typowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, a zatem nie wymagają stałej obecności skarżącej w domu. Zdaniem Sądu skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie bez szkody dla opieki, której wymaga mąż skarżącej. W ocenie Sądu zakres opieki w połączeniu ze stanem zdrowia męża skarżącej, potwierdza przyjęte w zaskarżonych decyzjach stanowisko, że nie stanowi on przeszkody dla podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, a zatem w sprawie nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd dostrzega, wynikającą z treści wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącej okoliczność, że w czasie, gdy w 2004 r. mąż skarżącej trafił do szpitala z powodu pęknięcia tętniaka, jego stan był bardzo poważny i wymagał on znacznie szerszej opieki niż aktualnie. Podkreślić jednak należy, że zgodnie z zasadą aktualności, organy administracji publicznej orzekają w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydawania decyzji. Tymczasem, aktualny stan zdrowia męża skarżącej oraz zakres opieki, nie daje podstaw do przyjęcia, że z powodu opieki skarżąca nie może podjąć zatrudnienia. Nie zasługiwały również na uznanie zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu prawidłowo wskazało, że nie ma kompetencji do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazać należy, że w przypadku skarżącej nie pojawił się problem zbiegu świadczeń, a zatem również potrzeba ewentualnego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, ponieważ na dzień rozpatrywania wniosku skarżącej nie spełniała ona przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, z prawidłowo zastosowanymi przepisami postępowania oraz prawa materialnego. Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.