I OSK 1076/20

SENTENCJA Dnia 15 listopada 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Kuklińska po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2022 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 października 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 582/19 w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 3 października 2019 r. oddalił skargę E. B. (Skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. (Kolegium) z [...] maja 2019 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną zaskarżając go w całości i zarzucając mu : 1. naruszenie przepisów postępowania sądowo-administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a. oraz 77 k.p.a. oraz 80 k.p.a polegające na niewyjaśnieniu przez organy obu instancji wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego w sprawie dotyczącego ustalenia właściwego dochodu występującego w rodzinie Skarżącej, a także poprzez nieodniesienie się co do twierdzeń strony, a wykazanych w złożonym przez nią piśmie oraz zaświadczeniu wskazującym przekazaną przez komornika kwotę alimentów; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię, prowadzącą do uznania, iż zaległe alimenty wyegzekwowane przez komornika na rzecz Funduszu Alimentacyjnego nie stanowią podstawy pomniejszenia dochodu na potrzeby ustalenia kryterium dochodowego w ramach świadczenia rodzinnego, co w konsekwencji skutkowało utrzymaniem stanowiska Kolegium odmawiającego przyznania świadczenia rodzinnego; 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 5 ust.3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania) w zw. z art. 128 k.r.o. poprzez błędną wykładnię użytego w tych przepisach pojęcia dochód oraz alimenty, prowadzącą do nieprawidłowego ustalenia wysokości dochodów uzyskanych przez Skarżącą, a w konsekwencji skutkującą wydaniem decyzji odmownej, co do przyznania świadczenia rodzinnego na pierwsze dziecko Skarżącej. Skarżąca na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw, z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu; przeprowadzenie rozprawy oraz przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości ani części. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Przed przystąpieniem do ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej przypomnieć należy istotę sporu zaistniałego w sprawie. Skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Organy obu instancji odmówiły przyznania świadczenia z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm., dalej "ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci"). Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji i oddalił skargę. W skardze kasacyjnej Skarżąca zakwestionowała stanowisko Sądu oraz organów obu instancji podnosząc, że dochód rodziny wyliczony został nieprawidłowo. W jej ocenie od dochodu powinny zostać odliczone kwoty przekazane przez komornika na rzecz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. w związku ze spłatą zadłużenia ciążącego na niej z tytułu świadczeń wypłaconych przez Fundusz Alimentacyjny na rzecz osoby uprawnionej. Zarzuciła również Sądowi naruszenie przepisów postępowania z uwagi na nieuwzględnienie przedłożonych przez nią na rozprawie dokumentów potwierdzających otrzymanie przez MOPS w W. wyegzekwowanej od niej kwoty 2190,56 złotych z czego 2.102,56 złotych jako należność główną oraz 88 złotych tytułem odsetek. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 oraz art.80 k.p.a.. Odnosząc się do powyższego zarzutu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na istotne cechy zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Dla poprawności zarzutu sformułowanego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, tj. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest wskazanie przepisów procedury sądowoadministracyjnej naruszonych przez sąd w powiązaniu z właściwymi przepisami regulującymi postępowanie przed organami. Sąd administracyjny nie orzeka na podstawie przepisów k.p.a., lecz na podstawie przepisów p.p.s.a. To na podstawie tej ustawy sąd administracyjny ocenia legalność postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie przepisów k.p.a. Stąd prawidłowo sformułowany zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) powinien przywoływać odpowiednie przepisy procedury sądowoadministracyjnej, ale w powiązaniu z przepisami k.p.a., jak również innymi przepisami dotyczącymi postępowania jeżeli takie przepisy w danej sprawie miały zastosowanie. Skarżąca nie powiązała zarzutu naruszenia przepisów k.p.a. z przepisami p.p.s.a., co oznacza, że zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowany został wadliwie. Niezależnie od tej oceny, tak sformułowane zarzuty wymagają jednak wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie przywołanej za ich pomocą argumentacji (por.: uchwała NSA z 26 października 2009 r., I OPS 10/09). W niniejszej sprawie ustosunkowanie się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga wcześniejszego odniesienia się do zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, od ich prawidłowej wykładni zależy bowiem zakres postępowania dowodowego. Stawiając zarzuty objęte punktem 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca wywodziła, że pod podjęciem alimentów pomniejszających dochód rodziny winny być również rozumiane zaległe alimenty wyegzekwowane przez komornika na rzecz Funduszu Alimentacyjnego przedstawiając na poparcie swojego stanowiska poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Większość z przytaczanych przez Skarżącą fragmentów uzasadnień nie dotyczy jednak problemu, który zaistniał w niniejszej sprawie. Wyrok WSA we Wrocławiu z 18 czerwca 2008 r. IV SA/Wr 145/08 dotyczył kwestii, do dochodu z którego roku doliczane są zaległe alimenty wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego. Wyrok WSA w Gliwicach z 31 maja 2019 . II SA/Gl 441/19 dotyczył możliwości odliczenia od dochodu alimentów bieżących potrącanych przez komornika. Tego samego problemu, ale na tle przepisów ustawy o pomocy społecznej dotyczył wyrok WSA w Krakowie z 20 listopada 2007 r. W niniejsze sprawie spór dotyczył jednak innego problemu, to jest możliwości pomniejszenia dochodu o kwotę wyegzekwowaną od Skarżącej na rzecz Funduszu Alimentacyjnego w związku z uprzednią wypłatą przez ten fundusz świadczeń na rzecz osoby uprawnionej. Zgodnie z definicją dochodu zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych") dochodem są wymienione w tymże przepisie kwoty po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Sąd pierwszej instancji interpretując pojęcie alimentów prawidłowo odwołał się do art. 128 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zatem alimenty to środki utrzymania dostarczane przez krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 670 z późn. zm.) przewiduje natomiast zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji. Świadczenia wypłacane na jej podstawie nie stanowią zatem alimentów – nie są bowiem środkami utrzymania dostarczanymi przez krewnych w linii prostej czy też rodzeństwo. Przeciwnie, wypłacane są przez państwo w razie bezskuteczności egzekucji, to jest w sytuacji w której zobowiązany nie dostarczył osobie uprawnionej środków utrzymania. Zwrócić należy również uwagę, że w art. 135 § 3 pkt 1 k.r.o. wskazane zostało, iż na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 i 195), podlegające zwrotowi przez zobowiązanego do alimentacji. Oznacza to, że ustawodawca odróżnia pojęcie alimentów od świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego. Sąd pierwszej instancji dokonał zatem prawidłowej wykładni podjęcia dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w związku z art. 128 k.r.o. Sąd kasacyjny wyjaśnia w tym miejscu, że obszernie cytowany w skardze kasacyjnej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 25 lutego 2015 r. IV SA/Wr 652/14 uchylony został wyrokiem NSA z 7 lutego 2017 r. I OSK 1726/15 (przywołanym w uzasadnieniu przez Sąd pierwszej instancji). W świetle przedstawionej wyżej wykładni prawa materialnego podniesione przez Skarżącą zarzuty naruszenia przepisów postępowania uznać należało za niezasadne. Skoro kwoty wyegzekwowane tytułem zaległości wobec Funduszu Alimentacyjnego nie mogą być uznane za alimenty nie było podstaw do ich uwzględniania przy ustalaniu dochodu rodziny Skarżącej. Niezasadny jest zarzut pominięcia przez Sąd pierwszej instancji przedstawionych przez Skarżącą zaświadczeń i wynikającej z niej okoliczności przekazania w 2017 r. na rzecz Funduszu Alimentacyjnego wyegzekwowanej od niej kwoty 2190,56 złotych. Sąd na stornie 5 uzasadnienia wyroku wyjaśnił, że w jego ocenie odróżnić należy pojęcie alimentów od świadczeń wpłacanych z Funduszu Alimentacyjnego, co oznacza, że spłata zadłużenia wobec tego ostatniego podmiotu nie podlega odliczeniu od dochodu w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy świadczeniach rodzinnych. Sąd wziął zatem pod uwagę treść przedstawionych przez Skarżącą zaświadczeń, prawidłowo jednak uznał, że nie mają one znaczenia dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd kasacyjny wyjaśnia również, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie przewidują wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego. Przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie uzależnione było, w dacie wydawania zaskarżonych decyzji, od spełnienia kryterium dochodowego. Jeżeli kryterium to nie zostało spełnione, organy nie miały możliwości przyznania świadczenia. Nie można zatem stawiać im zarzutu nieuwzględnienia interesu społecznego czy też słusznego interesu obywatela. Zatem zarzuty naruszenia przepisów postępowania objęte punktem 1 petitum skargi kasacyjnej uznać należało za niezasadne. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.