II SA/Gl 1297/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2213/2022/11464 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 18 lipca 2022 r. nr [...]. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2213/2022/11464, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", po rozpoznaniu odwołania B.T. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. (dalej: "organ I instancji") z dnia 18 lipca 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Organ I instancji decyzją z dnia 18 lipca 2022 r., po rozpoznaniu wniosku Strony z dnia 29.06.2022 r. odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką E.D. W ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, że matka strony legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [...] r., znak: [...] na stałe. E.D. choruje na cukrzycę typu 2, której powikłaniem jest zespół stopy cukrzycowej (stan zapalny w obrębie lewego podudzia) i infekcje stopy którym towarzyszy jej drętwienie oraz ból. Niepełnosprawna jest także osobą pampersowaną, ma również problemy ze wzrokiem (zaćma), porusza się za pomocą laski inwalidzkiej. Strona nie pracuje i nie osiąga żadnego dochodu. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 1985 r., a od 1988 r. do 1993 r. była na urlopie wychowawczym. W ocenie organu I instancji świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje stronie ponieważ nie zostało spełnione kryterium wiekowe osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności, tj. iż niepełnosprawność powstała po 25 roku życia. Organ odmówił przyznania świadczenia pomimo, iż znana jest mu treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13 opublikowanego w Dz. U. z dnia 2014 r. poz. 1443), w którym artykuł 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - dalej" "u.ś.r.", został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W odwołaniu z dnia 21 lipca 2022 r. Strona zakwestionowała otrzymane rozstrzygniecie w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kolegium decyzją z dnia 29 lipca 2022 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, przebieg postępowania przed organem I instancji oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy zanegował stanowisko organu I instancji o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Przyjął bowiem – opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 – że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. Kolegium uznało natomiast, że zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium zakres opieki sprawowanej przez Stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem jedynie do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: gotowanie, przygotowywanie posiłków, pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, pomoc w myciu, kąpaniu, podawanie leków (ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 04.07.2022 r.). Zdaniem Kolegium wskazane czynności nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Z okoliczności sprawy wynika zatem, że strona nie musi codziennie czy całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Ponadto Kolegium podniosło, że strona nie pracuje od 29 lat, tym samym nie można uznać, że powodem nie podejmowania przez Stronę zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad matką. Odnosząc się do odwołania Strony Kolegium zauważyło, że nic nie stoi na przeszkodzie aby w dalszym ciągu opiekowała się swoją matką, jednak nie oznacza to, iż powinna za tę opiekę otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. W skardze z dnia 23 sierpnia 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca zarzuciła zaskarżonej niezgodną z prawem odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Ponadto wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. W motywach skargi skarżąca wskazała, jakie były przyczyny nie podejmowania przez nią zatrudnienia przez okres 29 lat. Zakwestionowała również ustalenie Kolegium w przedmiocie zakresu sprawowanej opieki i oceny, że umożliwia on podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu. Ponownie powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 u.ś.r. Zgodnie z jego ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że przepis powyższy nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż nie została spełniona podstawowa przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ opieka skarżącej nad matką nie przemawia za koniecznością rezygnacji z zatrudnienia. Niewątpliwie w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad wymagającą jej bliską osobą niepełnosprawną. Odnosząc się natomiast do kwestii, iż zakres opieki jakiej wymaga osoba wymagająca opieki nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej wskazać należy, iż dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA dnia 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19 – orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sprawowanie opieki w odpowiednim zakresie może być okolicznością badaną przy ocenie spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże owa "odpowiedniość" ("adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej powinna być zasadniczo odnoszona do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. W kontrolowanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wraz z orzeczeniem o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby tego typu rozstrzygnięciem oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu wsparcia ze stron innej osoby. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stawić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. W ocenie Sądu, niedopuszczalne byłoby samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub też – co ma miejsce w niniejszej sprawie, że opieka sprawowana przez osobę rezygnująca z zatrudnienia nie spełnia kryteriów, o jakich mowa w powołanym powyżej przepisie. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że matka skarżącej jest osoba wiekową (90 lat), cierpiącą, niedowidzącą i pampersowaną. Z treści wywiadu środowiskowego wynika wprost, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką i biorąc pod uwagę opisany wyżej jej stan zdrowia trudno sobie wyobrazić by mogło być inaczej a czego nie dostrzegł w swoim rozstrzygnięciu organ odwoławczy. Twierdzenie organu odwoławczego o możliwym podjęciu zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na zakres sprawowanej opieki nie koresponduje w żaden sposób z ustaleniami wynikającymi z wywiadu środowiskowego. Sąd wyjaśnia, że z lektury przepisów art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 u.ś.r. wynikają dwa zasadnicze wnioski. Pierwszą podstawową przesłanką uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) od zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg rezygnacji z rzeczywistej, bądź potencjalnej, możliwości podjęcia pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym możliwym zakresem zatrudnienia np. pełnoetatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym. Z tych też względów stanowisko organu odwoławczego uznać należy za nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji dokona, mając na uwadze wskazania zawarte w niniejszym wyroku, oceny czy spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.