II SA/Gd 370/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Marek Kraus po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2021 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę. UZASADNIENIE Skarga T. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 maja 2021 r., nr [..], utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 29 marca 2021 r., nr [..], o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: W dniu 21 sierpnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazując, że w latach 1979 - 1984 był zatrudniony w wojsku, gdzie był źle traktowany w związku ze swoimi poglądami politycznymi i został pozbawiony możliwości wykonywania zawodu a także wskazując na rozstrój zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni w związku z poglądami antykomunistycznymi w 1984 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 29 marca 2021 r., wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319 ze zm.), odmówił potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał na wstępie, że z decyzji Prezesa IPN z dnia 27 listopada 2020 r. wynika, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz że w archiwach instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, tym samym, w świetle art. 4 powołanej ustawy, brak jest negatywnych przesłanek do rozpoznania wniosku skarżącego. Jednakże, w ocenie organu, zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego dowody nie potwierdzają faktu prowadzenia przez skarżącego działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce wymienionych w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Brak jest również dowodów, które wskazywałyby na doznanie przez skarżącego represji wymienionych w art. 3 powołanej ustawy. Organ wyjaśnił przy tym, że dowodu na to, że schorzenie skarżącego powstało przed 1984 r. nie stanowi dołączona przez skarżącego kopia orzeczenia o niepełnosprawności z 2020 r., która zawiera informację o braku możliwości ustalenia daty początkowej niepełnosprawności, jak i kopia zaświadczenia z ZUS, z którego wynika, że skarżący pobierał rentę inwalidzką w latach 1997 - 1999 z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dokumenty te są bowiem znacznie późniejsze niż miały być poniesione represje, i nie zawierają odniesienia do wydarzeń z lat 1979 - 1984. Dowodem na poniesione przez skarżącego represje nie może być również dołączona przez skarżącego kopia orzeczenia lekarskiego z dnia 7 grudnia 1983 r., z którego wynika, że wówczas skarżący miał schorzenie nie pozostające w związku ze służbą wojskową i jest zdolny do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniami, jak i kopia opinii dowódcy jednostki wojskowej [..] o skarżącym i jego służbie w latach 1979 – 1984, z której wynika jedynie, że skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na własną prośbę. Jednocześnie, organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonej przez IPN kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu nie odnaleziono dokumentów świadczących o działalności opozycyjnej skarżącego, jak i doznanych przez niego represjach w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 19 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 marca 2021 r. Organ ponownie ocenił, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie mieszczą się w pojęciu działalności antykomunistycznej, o której mowa w art. 2 powołanej ustawy. Nadto, zdaniem organu, podnoszone przez skarżącego okoliczności nie stanowią represji, o której mowa w art. 3 powołanej ustawy. Skarżący nie wykazał bowiem, aby zakończenie służby wojskowej czy problemy zdrowotne były spowodowane represjami z uwagi na udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym lub z uwagi na działania organów bezpieczeństwa państwa. We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżący wyjaśnił, że w 1979 r. wstąpił do służby w Ludowym Wojsku Polskim. Po wprowadzeniu stanu wojennego, w styczniu 1982 r. odmówił wykonywania rozkazów za co był prześladowany i zastraszany, co doprowadziło go do choroby psychicznej. Dowodem tego jest orzeczenie lekarskie z 7 grudnia 1983 r. Z tego powodu pozbawiono go pracy a w opinii służbowej skłamano, że sam z tej pracy zrezygnował. W odpowiedzi na skargę, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 25 czerwca 2021 r. skarżący wskazał, że został zwolniony ze służby w wojsku na podstawie orzeczenia wojskowej komisji psychiatrycznej z dnia 7 grudnia 1983 r., która nie mogła napisać nic przeciwko władzy komunistycznej. Podkreślił, że został zwolniony dlatego, że gdy ogłoszono stan wojenny wystąpił otwarcie przeciw komunistom, za co znęcano się nad nim a co doprowadziło go do choroby psychicznej, na którą leczy się do dzisiaj. W piśmie procesowym z dnia 1 września 2021 r. skarżący wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie: I. przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego, w tym niepodjęcie przez organ działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności oraz niezbadanie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; 2) art. 8 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz niepodejmowania przez organ czynności z urzędu; 3) art 66a k.p.a., poprzez niepoprawne prowadzenie metryki sprawy, akta postępowania administracyjnego są źle ponumerowane a wskazane na metryce karty akt sprawy nie odnoszą się do pism w metryce; II. przepisów prawa materialnego, tj.: 1) art 3 pkt 3 lit. c i d powołanej ustawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie w zakresie uznania, iż skarżący nie może zostać uznany za osobę represjonowaną z powodów politycznych, podczas gdy prawidłowo zebrany przez organ materiał dowodowy doprowadziłby do uznania, że skarżący wypełnił przesłanki do uznania go za osobę represjonowaną ze względów politycznych; 2) art. 5 ust. 6 powołanej ustawy, poprzez jego niezastosowanie i niezwrócenie się z wnioskiem do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych; organ ten na mocy art. 15 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy został powołany do opiniowania przekazanych przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosków stron o potwierdzenie statusu działacza antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych a także świadczenie pomocy w przygotowywaniu wniosków o potwierdzenie statusu działacza antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych; 3) art. 14 powołanej ustawy, poprzez jego niezastosowanie i brak udzielenia pomocy przez Instytut Pamięci Narodowej — Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sporządzeniu wniosku skarżącego o potwierdzenie statusu działacza antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (ewentualnie brak pouczenia, że Instytut udziela takiej pomocy w celu skorzystania przez skarżącego z pomocy Instytutu). Rozpoznając wniesiona skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 maja 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 29 marca 2021 r. o odmowie potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – jest zgodna z prawem. Materialnoprawną podstawę rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku z dnia 29 lipca 2019 r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 319). Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia, zaś przedmiotowy wniosek dotyczył obu tych kategorii. Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Z kolei, w art. 3 ustawa o działaczach opozycji wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Co istotne, zgodnie z art. 5 ust. 1 przedmiotowej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Przy czym powyższy status potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o czym stanowi ust. 2 art. 5 tej ustawy. Z kolei przesłanki formalne do wydania merytorycznej decyzji określa art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy stanowiąc, że do wniosku dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności oraz aktualną fotografię wnioskodawcy. Analiza powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia stosownych dowodów potwierdzających spełnienie warunków dla uzyskania wnioskowanego statusu. Na stronie ciąży zarówno obowiązek współdziałania z organem, jak i przedstawienia konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń, zwłaszcza gdy postępowanie łączy się z uzyskaniem praw lub nałożeniem obowiązków, a nieudowodnienie konkretnego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Niemniej jednak, nie oznacza to, iż organ prowadzący postępowanie jest zwolniony z obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, bowiem kluczowe znaczenie ma zebranie w toku postępowania całego materiału dowodowego, zaś obowiązek w tym zakresie spoczywa na organie, o czym stanowi art. 77 k.p.a. Przy czym, na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza, że to strona w tym przypadku ma pełną władzę co do wszystkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20, https://orzeczenia.nsa.gov.pl) Orzekający w sprawie organ uwzględnił wszystkie dowody przedstawione przez skarżącego w toku postępowania, jak i, działając na podstawie art. 5 ust. 5 powołanej ustawy, zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. Niewątpliwie, organ zaniechał wystąpienia do wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, jednakże zaniechanie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Jak bowiem jasno wynika z treści art. 5 ust. 6 powołanej ustawy uzyskanie takiej opinii nie jest obowiązkiem organu - organ jedynie może zwrócić się w tym celu do wojewódzkiej rady konsultacyjnej. Nadto, uchwała wojewódzkiej rady konsultacyjnej nie jest dla organu decyzyjnego wiążąca a jedynie stanowi materiał pomocniczy w postępowaniu dotyczącym statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, który nie przesądza kierunku rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 74/19, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające było kompletne a organ orzekający nie miał obowiązku prowadzenia dalszych czynności dowodowych, albowiem te już przeprowadzone pozwalały w sposób nie budzący wątpliwości na ustalenie pełnego stanu faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd podziela bowiem stanowisko orzekającego w sprawie organu, że zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego dowody nie potwierdzają faktu prowadzenia przez skarżącego działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce wymienionych w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Brak jest również dowodów, które wskazywałyby na doznanie przez skarżącego represji wymienionych w art. 3 powołanej ustawy. Dowodu takiego nie stanowi dołączona przez skarżącego kopia orzeczenia o niepełnosprawności z 2020 r., która zawiera informację o braku możliwości ustalenia daty początkowej niepełnosprawności, jak i kopia zaświadczenia z ZUS, z którego wynika, że skarżący pobierał rentę inwalidzką w latach 1997 - 1999 z tytułu częściowej niezdolności do pracy, albowiem, jak słusznie zauważył orzekający organ, dokumenty te są znacznie późniejsze, niż miały być poniesione represje, i nie zawierają odniesienia do wydarzeń z lat 1979 - 1984. Dowodu takiego nie stanowi również dołączona przez skarżącego kopia orzeczenia lekarskiego z dnia 7 grudnia 1983 r., z którego wynika, że wówczas skarżący miał schorzenie nie pozostałe w związku ze służbą wojskową i jest zdolny do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniami, jak i kopia opinii dowódcy jednostki wojskowej [..] o skarżącym i jego służbie w latach 1979 – 1984, z której wynika jedynie, że skarżący został zwolniony z zawodowej służby wojskowej na własną prośbę. Jednocześnie, dowodu takiego nie odnaleziono w wyniku przeprowadzonej przez IPN kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu. Wskazać przy tym należy, że represje wymienione w art. 3 pkt 3 lit. a-f nie są samoistnymi podstawami przyznania uprawnień, lecz muszą one być konsekwencją udziału w wystąpieniach wolnościowych na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka i pozostawać z tymże udziałem w związku. Skarżący nie przedstawił jednakże dowodów na taką działalność. Z uwagi na powyższe, Sąd stwierdził, że dokonane przez organ ustalenia faktyczne, ich ocena prawna oraz wyciągnięte na tej podstawie wnioski są prawidłowe i znajdują odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy. Tym samym, nie doszło do naruszenia przez organ przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z uwagi zaś na fakt, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie zostało potwierdzone aby skarżący prowadził działalność wymienioną w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, jak również aby skarżący podlegał represjom, o których mowa w art. 3 powołanej ustawy, wniosek złożony przez skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak było okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd skargę tę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.