II SA/Bd 909/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Klotz Sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym a dniu 24 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], Prezydent Miasta B. odmówił M. K. (skarżącej) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną: babcią skarżącej B. I.. Jako powód odmowy podano brak ziszczenia się przesłanki z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 - dalej "u.ś.r."), co polega na tym, że córka niepełnosprawnej, a matka skarżącej, żyje i jest osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto organ uznał, że nie zachodzą przesłanki do przyznania prawa do świadczenia, ponieważ nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność skarżącej, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także przeszkodą pozostaje okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad B. I., co wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. W odwołaniu skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13, a nadto na błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r.. Podniosła, że celem art. 17 jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., [...], działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że, jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 128 i 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359), świadczenie pielęgnacyjne uzyska osoba dalsza w stosunku bliskości do potrzebującej pomocy dopiero w sytuacji, gdy nie ma osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji – w rozpoznawanej sprawie osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do alimentacji jest H. K., matka skarżącej i córka osoby niepełnosprawnej. Organ wskazał, że zgodnie art. 17 ust. 1a u.ś.r. osoba spokrewniona w dalszym stopniu (wnuczka niepełnosprawnej) mogłaby ubiegać się o przyznanie świadczenia w sytuacji, m.in. gdyby córka niepełnosprawnej legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w niniejszej sprawie nie występuje. Stwierdził, że podniesiona w toku postępowania okoliczność, iż córka niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się matką z uwagi na zobowiązania kredytowe i zatrudnienie, nie ma wpływu na jej obowiązek alimentacyjny wyprzedzający ten spoczywający na wnuczce niepełnosprawnej. Organ odwoławczy zauważył, że błędna oceny sprawy w kontekście art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonana przez organ I instancji pozostaje bez wpływu na prawidłowość zakwestionowanego rozstrzygnięcia. M. K., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o jej uchylenie wraz z decyzją I instancji orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenie na rzecz skarżącej wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Decyzji zarzuciła rażące naruszenie rażącą obrazę art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się wnuczki, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez dziecko niepełnosprawnej, które nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że wykładnia językowa art. 17 ust 1a u.ś.r. dokonana przez organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami tej ustawy oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W jej ocenie świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z zamiarem ustawodawcy, stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy, ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a.") wykazała, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W zaskarżonym rozstrzygnięciu uznano, że wnuczka osoby wymagającej opieki nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, w sytuacji, gdy żyje osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z niepełnosprawną (córka) i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca jest bezspornie osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (publ. jak wcześniej wskazano) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca, jako wnuczka niepełnosprawnej, jest jej krewną w linii prostej w stopniu drugim. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ustalając kolejność zobowiązanych, stanowi w art. 132, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Z powyższymi unormowaniami k.r.o. koresponduje przywołany art. 17 ust. 1a, pkt 2 u.ś.r. Przepisy te jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt 3804/18, publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). W judykaturze nie budzi wątpliwości, że zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia, taką pomoc świadczyć. Z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wyraźnie wynika, że jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, że córka niepełnosprawnej (matka skarżącej) żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadniało odmowne załatwienie wniosku zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu. Biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. należy tutaj też stwierdzić, że z woli ustawodawcy dokonywanie oceny, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności do świadczenia pielęgnacyjnego - ale też i obciążona w tejże kolejności obowiązkiem alimentacyjnym - nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada więc w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy. W sprawie nie zostały zresztą podniesione okoliczności, jakoby zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji nie mogła wykonywać obowiązków alimentacyjnych z uwagi na swój stan zdrowia. Podniesiono za to, że przeszkodę stanowią tu zobowiązania kredytowe córki niepełnosprawnej i konieczność świadczenia przez nią pracy w związku z zatrudnieniem. Powyższe, w ocenie Sądu, w sposób oczywisty nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego względem babci po stronie wnuczki, z tą konsekwencją, że w sprawie utrzymuje się warunek wynikający z art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W gestii uprawnionej należy wybór, czy właściwszym będzie utrzymanie zatrudnienia i realizacja obowiązków alimentacyjnych względem matki w sposób pośredni, np. poprzez opłacenie odpowiednich usług opiekuńczych, czy też rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania samodzielnej opieki nad niepełnosprawną i w konsekwencji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, będącego swego rodzaju rekompensatą pieniężną związaną z rezygnują z własnej aktywności zawodowej. W świetle powyższego stwierdzić zatem należy dwie przeszkody do uznania, że skarżąca uprawniona jest do dochodzonego świadczenia. Z jednej strony bowiem córka jej babci nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto obowiązek alimentacyjny córki wyprzedza ten spoczywający na skarżącej względem babci. Skarżąca nie wskazała jakichkolwiek okoliczności, które przeczyłyby temu. W tym miejscu należy podkreślić, że skoro skarżąca chce uzyskać korzyść, która nie wynika wprost z obowiązującego przepisu, to poszukiwania okoliczności, na podstawie których można byłoby szukać możliwości odstąpienia od wykładni literalnej wskazanych uregulowań, nie może przerzucać na organ. Skarżąca, jako okoliczność przemawiającą jego zdaniem za przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego, wskazała jedynie niemożność sprawowania pieczy nad matką przez jej córkę z uwagi na jej zatrudnienie. Jak już wskazano wyżej, nie jest to okoliczność mogąca w jakikolwiek sposób wpłynąć na ocenę stwierdzonego stanu faktycznego. W nawiązaniu do twierdzeń skarżącej o konieczności rozpatrywania art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. nie tylko przez pryzmat jego wykładni językowej, wskazać należy, że Sądowi znane są orzeczenia, które zwracają uwagę, że w konkretnych indywidualnych stanach faktycznych mogą wystąpić szczególne i wyjątkowe sytuacje, wymagające szerszego uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów, w zgodnie z przepisami Konstytucji RP, kiedy życiowa sytuacja osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną nie może jej sprawować (starczy wiek, ewidentne, ciężkie kalectwo, bezdomność, ubezwłasnowolnienie, przebywanie w domu pomocy społecznej, czy w zakładzie karnym). Pomijając jednak zagadnienie ogólnej słuszności zaprezentowanych ww. poglądów od razu należy zaznaczyć, że w ocenie Sądu, poglądów tych nie można uznać za słuszne w sytuacji, kiedy jedyną powoływaną okolicznością jest pozostawanie w zatrudnieniu osoby umocowanej przez ustawodawcę do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w pierwszej kolejności. W tych warunkach należy więc przyjąć, że skoro obowiązek alimentacyjny skarżącej, jako zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności (art. 132 K.r.o.), to stanowi to wraz z uregulowaniem art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. przeszkodę do przyznania dochodzonego świadczenia. Biorąc pod uwagę powyższe, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.