II FZ 404/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA : Bogusław Dauter (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. P. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 maja 2008 r. sygn. akt I SA/Wr 1464/07 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 10 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 19 maja 2008 r., I SA/Wr 1464/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił C. P.przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z 10 lipca 2007 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: C. P. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że nie osiąga dochodów oraz nie posiada płynnych aktywów umożliwiających pokrycie kosztów sądowych. Z informacji o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada dom o pow. 300 m2, działkę o pow. 1245 m2 oraz 1000 udziałów o wartości nominalnej 50 zł w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Mając na uwadze, iż oświadczenie zawarte we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, sąd pismem z 26 października 2007 r. wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni odpisów zeznań podatkowych za 2006 r. wraz z załącznikami, szczegółowego zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania, szczegółowych informacji o posiadanych środkach transportu, wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych (w tym dewizowych) za ostatnie trzy miesiące, informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego. Skarżący, pomimo doręczonego mu wezwania, nie przedłożył wymaganych przez sąd informacji i dowodów. Postanowieniem z 30 listopada 2007 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od ww. postanowienia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu dysponowania udziałami w spółce, w której pełni funkcję prezesa. W ocenie skarżącego udziały w spółce nie są dobrem szybko zbywalnym, wobec czego nie można w sposób prosty pozyskać z nich środków. Wskazał również, iż posiadana przez niego nieruchomość wystawiona jest na sprzedaż, a liczne czynności związane z pozyskaniem pożyczki oraz kredytu nie przyniosły rezultatów. Końcowo skarżący stwierdził, że nie ma jakichkolwiek źródeł utrzymania i nie posiada płynnych aktywów (gotówka, lokaty, papiery wartościowe), w związku z czym podtrzymuje wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z 24 stycznia 2008 r., doręczonym 13 lutego 2008 r., sąd wezwał skarżącego do dostarczenia dokumentów i informacji, jak w piśmie sądu z 26 października 2007 r. Do wezwania skarżący nie ustosunkował się. 3. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że okoliczności podnoszone przez skarżącego budzą wątpliwości. Skarżący bowiem ograniczył się do niepopartego stosownymi dowodami twierdzenia, że nie osiąga żadnych dochodów. Pomimo dwukrotnego wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. o złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, skarżący takowych oświadczeń i dokumentów nie złożył. Natomiast do ich braku w żaden sposób się nie ustosunkował. W tej sytuacji sąd uznał, że nie jest możliwa ocena rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, co z kolei wyklucza przyznanie skarżącemu pomocy ze strony Skarbu Państwa, bowiem strona, co do której istnieją wątpliwości odnośnie faktu, czy posiada ona zasoby majątkowe lub czy przy podjęciu określonych działań mogłaby je uzyskać, nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, sąd uznał, iż skarżący nie wykazał dostatecznie, że zachodzą wobec niego przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a odmowa uwzględnienia przedmiotowego wniosku nie stanowi ograniczenia dostępności do sądu. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia i przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając zażalenie skarżący między innymi podniósł, że przedstawił dokumenty, oświadczenia dotyczące oszczędności i stanu majątku. Jego zdaniem w sposób bezsporny należy stwierdzić, iż stan jego dochodów oraz oszczędności uprawnia go do przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu. Ponadto skarżący w załączeniu przedłożył wyciąg z rachunku bankowego oraz zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej przysługuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie pokryć kosztów zastępstwa procesowego we własnym zakresie. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (post. NSA z 9 września 2004 r., FZ 360/04, niepubl.). Do oceny sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.). Zauważyć zatem należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący był wzywany przez sąd pierwszej instancji do przedstawienia dokumentów na podstawie art. 255 p.p.s.a. Wezwanie to było kierowane do skarżącego dwukrotnie - na podstawie zarządzenia z 26 października 2007 r. (karta 19 akt WSA) oraz na podstawie zarządzenia z 21 stycznia 2008 r. (karta 35 akt WSA). Obowiązku jednak tego wnioskodawca nie wypełnił. Dopiero na etapie postępowania zażaleniowego załączył wyciąg z rachunku bankowego oraz zaświadczenie z organu podatkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w takiej sytuacji orzekający w pierwszej instancji sąd administracyjny nie miał wiedzy na temat przedstawionych przez podatnika dokumentów. Co więcej biorąc pod uwagę treść wezwań sądu z 26 października 2007 r. i z 21 stycznia 2008 r. dokumenty te należy uznać za niewystarczające i nie czyniące zadość wezwaniom sądu pierwszej instancji. Skarżący nie wskazał bowiem istotnych okoliczności dotyczących ponoszenia przez niego kosztów miesięcznych wydatków zwianych z utrzymaniem, informacji o środkach transportu ani też tego czy korzysta z Pomocy Społecznej. Co więcej skarżący nie przedstawił zeznań podatkowych za rok 2006 r. oraz załączników do nich. W świetle natomiast posiadanych przez sąd dokumentów i oświadczeń podatnika wynika iż posiada on działkę o powierzchni 1.245 m2 oraz dom o powierzchni 300 m2. Ponadto posiada on 1000 udziałów o wartości nominalnej 50 zł w spółce z o.o. Nie wyjaśnienie zaś całokształtu swojej sytuacji majątkowej powoduje, iż sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że skarżący nie wykazał dostatecznie, iż zachodzą wobec niego przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie częściowych kosztów postępowania. Zwolnienie od opłat sądowych oznacza bowiem prowadzenie postępowania sądowego na koszt Skarbu Państwa, a zatem może dotyczyć tylko wyjątkowych sytuacji. Zaznaczyć należy, że skarżący, który wniósł uzasadnioną skargę, uzyskuje w przypadku jej uwzględnienia zwrot uiszczonego wpisu od organu, który wydał zaskarżony akt na podstawie art. 200 p.p.s.a. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.