III SA/Kr 827/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Maria Zawadzka Sędziowie S WSA Hanna Knysiak - Sudyka S WSA Ewa Michna (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/459/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. UZASADNIENIE Decyzją z 15 marca 2022 r. Burmistrz Gminy K. odmówił A. F. (skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej niepełnosprawną babcią. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne mogło zostać przyznane, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ stwierdził, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki nad babcią, ale z uwagi na ww. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wniesionym odwołaniu skarżąca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443). Decyzją z dnia z 11 kwietnia 2022 r., sygn. akt: SKO.ŚR/4111/459/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wywiodło, że decyzja organu I instancji była prawidłowa, bowiem babcia skarżącej miała ma dwie córki - E. i K., które są w pierwszej kolejności zobowiązane do opieki nad matką, w świetle przytoczonych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wniesionej skardze skarżąca zarzuciła, że decyzja jest krzywdząca, zaś obie córki nie mogły zajmować się swoją matką. Wskazała, że jedna z nich mieszka 40 km od miejsca zamieszkania swojej matki i sama choruje na nadciśnienie tętnicze i nerwice oraz sama ma chora córkę. Druga córka z kolei, mieszka za granicą i jest pod stałą opieką poradni onkologicznej oraz opiekuje się córka P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując jak dotychczas. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ Kolegium dokonując własnych ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, a także nie rozważyło w sposób należyty okoliczności, które mogłyby jednak przemawiać za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Na wstępie Sąd podkreśla, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z powodu brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten nie mógł być podstawą orzekania w niniejszej sprawie z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b w zakresie, w jakim różnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP - co wskazała skarżąca i co słusznie przyznało Kolegium, powołując w tym zakresie utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych. Niemniej jednak Kolegium, tylko dlatego że babcia skarżącej miała jeszcze dwie żyjące córki, wykluczyło skarżącej a priori możliwość starania się o przyznanie świadczenia skoro należała do kręgu zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Kolegium nie rozważyło natomiast, czy stan zdrowotny i finansowy (matki i ciotki skarżącej) był tego rodzaju, że w całości wykluczał lub znacznie ograniczał ich obowiązki alimentacyjne względem matki. Nie zostały przy tym przeprowadzone żadne dowody w sprawie, a więc organ naruszył art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000). Przepisy te stanowią, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1), oraz, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jednak, w rozpatrywanej sprawie Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z 28 kwietnia 2022 r., I OSK 1261/21, że możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego także w sytuacji, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym sama nie legitymuje się wprawdzie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale obiektywnie nie jest zdolna tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - niejako w jej zastępstwie - osoba zobowiązana w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej opieki. Z akt wynika, że skarżąca od ok. 2020 r. (k. 2 akt administracyjnych) pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad babcią. Zasadniczo więc organ ustalając, czy w sprawie zaistniały przesłanki niemożności sprawowania opieki przez córki (matkę i ciotkę skarżącej) zobowiązane w pierwszym rzędzie do alimentacji powinien wezwać skarżącą do uzupełnienia dowodów w sprawie poprzez przesłanie dokumentacji potwierdzającej stan zdrowia córki K. i jej córki (jak wynika z twierdzeń skarżącej nieuleczalnie chorej i wymagającej opieki swojej matki) oraz córki E. – mieszkającej za granicą – chorej onkologicznie i opiekującej się chorą córką P. Skarżąca powołała się bowiem w skardze na tego typu okoliczności w sprawie. Co więcej organy powinny ustalić w oparciu o informacje przedstawione przez samą skarżącą, a uprawdopodobnione odpowiednimi dokumentami – jaki jest status finansowy rodzin obu córek, zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Nie jest bowiem tak, że opieka nad matką (tu: babką skarżącej) polegać może wyłącznie na czynnościach opiekuńczych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych jest elementem systemu opieki społecznej, gdzie pomoc publiczna traktowana jest subsydiarnie tzn. finansuje tę część świadczeń, która nie może być świadczona lub finansowana przez osoby prawnie do tego zobowiązane (tu: w postaci obowiązku alimentacyjnego). Skoro skarżąca wnioskowała o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego finansową rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie w celu opieki nad najbliższym krewnym – to powinna współpracować z organami pomocy społecznej w celu ustalenia, czy pozostali członkowie rodziny zobowiązani do alimentacji, nie są w stanie, z przyczyn obiektywnych, wykonywać czynności opiekuńczych lub ich przynajmniej w części finansować. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).