II FSK 1170/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del) Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania od wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r. II FSK 1807/09 oddalającego skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2007 r. I SA/GL 1397/06 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy UZASADNIENIE 1. A. s., dalej jako strona albo skarżąca, pismem z 2 maja 2011 r., wniosła o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2011 r. sygn. akt II FSK 1807/09. W piśmie tym skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów postępowania. 2. Skarżąca, w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 5 września 2011 r., złożyła wypełniony formularz PPF, w którym poinformowała o zajęciu przez organy skarbowe całego jej majątku i braku środków na uiszczenie wpisu sądowego. Wskazała, że: prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami i mężem; posiada ½ domu o powierzchni 130 m.kw (w trakcie egzekucji); ½ mieszkania o powierzchni 82 m. kw (w trakcie egzekucji); udziały w spółce P. Spółka z o.o. (zajęte przez organy skarbowe). Utrzymuje się z dochodu w wysokości 1386,- zł brutto miesięcznie. Sąd, zarządzeniem z 19 października 2011 r., wezwał stronę, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, o wskazanie dochodów osiągniętych przez nią i osoby z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nadesłanie zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych oraz nadesłanie aktualnego zestawienia ponoszonych co miesiąc wydatków i uzyskiwanych dochodów. 3. W piśmie z 30 listopada 2011 r., skarżąca stwierdziła, że żądanie Sądu o powtórne oznaczenie kwoty dochodu jest bezprawne i "(...) ma na celu tylko i wyłącznie poniżenie Skarżącej". Zdaniem strony, złożenie oświadczenia o rocznych dochodach osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie ma nic wspólnego z wykazaniem braku środków na wpis. Żądanie nadesłania rocznych zeznań podatkowych osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym narusza prawo i jest bezprzedmiotowe. Skarżąca poinformowała, że nie posiada rachunków bankowych, a przedstawianie danych dotyczących dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest bezprzedmiotowe, ponieważ osoby te nie mają obowiązku partycypowania w kosztach sądowych strony. W ocenie skarżącej, wezwanie o przedstawienie jej sytuacji majątkowej ma uzasadniać odmowę zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Wymagalne koszty sądowe w sprawie wynikają z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 9 maja 2011 r. i wynoszą 3567,- zł. Z akt sądowych sprawy nie wynika, by skarżącej zostało uprzednio przyznane prawo pomocy obejmujące wznowienie postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o które wnioskuje strona w niniejszym postępowaniu – tj. o zwolnienie od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Z zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. I Fz 47/11 LEX nr 783642). Z treści nadesłanego przez skarżąca, w wykonaniu wezwania Sądu, pisma z 30 listopada 2011 r. wynika, że skarżąca odmówiła nadesłania wnioskowanych dokumentów, tj. zeznań podatkowych swoich i członków rodziny jak również zestawienia dochodów i wydatków. Wezwanie Sądu do nadesłania dokumentów uznała za naruszające prawo. 5. W orzecznictwie wyrażane są opinie, zgodnie z którymi, Sąd decydując o przyznaniu prawa pomocy winien brać pod uwagę nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy ale również możliwości finansowe współmałżonka oraz innych osób z rodziny zobowiązanych do alimentacji. Sąd, rozpoznający wniosek o udzielenie prawa pomocy opinie te w pełni podziela. Tylko w wyniku zestawienia wysokości środków będących w dyspozycji strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z wysokością wymagalnych kosztów sądowych oraz ciążących na stronie kosztach utrzymania, można ocenić występowanie przesłanki "uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny" zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny i mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji, niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia w pełni uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. 6. Niesporne w orzecznictwie jest, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części (por. postanowienie NSA z 11 stycznia 2011 r. II FZ 644/10 LEX nr 742701). Niezależnie od tego Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że ustawodawca, w § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245), za dokumenty źródłowe, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być uznane w szczególności: odpisy z zeznań podatkowych, wyciągi z rachunków bankowych i in. Są to zatem dokumenty, o których nadesłanie skarżąca została wezwana i których nie nadesłała. 7. Mając na uwadze to, że żaden z elementów wezwania z 19 października 2011 r. o przedstawienie sytuacji majątkowej skarżącej i osób, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe nie został wykonany, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że strona nie wykazała kondycji majątkowej, w której się znajduje. NSA zwraca przy tym uwagę na fakt, że oceniając, czy podmiot wnoszący o przyznanie prawa pomocy wypełnił ciążący na nim z mocy art. 246 p.p.s.a. obowiązek, sądy administracyjne powinny badać przedłożone dokumenty źródłowe, o których mowa w art. 255 tej ustawy, pod kątem a k t u a l n e j sytuacji finansowej wnioskodawcy (postanowienie NSA z 4 sierpnia 2010 r. II FZ 370/10 LEX nr 663464). 8. Tym samym skarżąca nie uprawdopodobniła, że uiszczenie wymagalnych kosztów sądowych spowoduje uszczerbek dla utrzymania koniecznego skarżącej lub jej rodziny. 9. Z tych powodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.