II SA/Wa 2346/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), , Agnieszka Wiechowicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy oddala skargę. UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2019 r. o odmowie przyznania P. D. (dalej także jako "wnioskodawca" lub "skarżący") świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. zwanej dalej "ustawą emerytalną"), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Wyjaśnił także, iż w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Przypomniał, ze w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęty jest powszechnie pogląd, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Dodatkowo wskazał, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Po ponownej analizie sprawy organ podkreślił, że nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabył wnioskodawca uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie zostało wykazane, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Podkreślił, że z akt sprawy wynika, że do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 52 lat, wnioskodawca udokumentował 23 lata i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych, jednakże w dziesięcioleciu poprzedzającym złożenie wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - wnioskodawca wykazał tylko 2 lat, 10 miesięcy i 25 dni. Organ poinformował wnioskodawcę, że do stażu pracy doliczone zostały okresy pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Natomiast okresy rejestracji w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku nie mogą zostać uwzględnione, ponieważ nie stanowią ani okresu składkowego i nieskładkowego. W okresie rejestracji w urzędzie pracy odprowadzana jest jedynie składka na ubezpieczenia zdrowotne, natomiast nie są opłacane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W związku z powyższym, okres rejestracji nie może zostać uwzględniony w przebiegu ubezpieczenia przy ubieganiu się o świadczenia z ustawy emerytalnej. Dalej organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje krótki okres, usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazał, że w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] września 2012 r. wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Jednocześnie w wymienionym okresie nie była orzeczona wobec wnioskodawcy całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona orzeczeniem dopiero od [...] marca 2015 r. Przyczyna braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wnioskodawcy, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że wnioskodawca podejmował pracę bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczeń. Odnosząc się do tego faktu organ poinformował, że świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Ponadto z akt sprawy wynika, że dochód dwuosobowej rodziny wnioskodawcy stanowi emerytura żony wnioskodawcy w wysokości 1468,12 zł brutto oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia żony wnioskodawcy w wysokości 2250,00 zł brutto. Wobec tego dochód przypadający na jednego członka rodziny w kwocie 1859,10 zł brutto nie pozwala stwierdzić, ze wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie organ podał definicję niezbędnych środków utrzymania, które są oceniane na tle najniższej emerytury, która od marca 2019 r. wynosi 1100,00 zł brutto. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2019 r. stała się przedmiotem skargi P. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący odnosząc się do zaskarżonej decyzji wskazał, że w okresie od [...] kwietnia 1998 r. do [...] września 2012 r., kiedy to nie wykonywał zatrudnienia objętego ubezpieczeniem społecznym, pozostając zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K.. Wobec braku ofert pracy i trudnej sytuacji na rynku pracy, skarżący w złej sytuacji życiowej znalazł się bez swojej winy. Skarżący w owym czasie podjął się kilku dorywczych prac, by zapewnić swojej rodzinie jakiekolwiek środki niezbędne do życia. Były to prace kilkudniowe oraz niskopłatne, wobec czego brak było możliwości odprowadzania od nich składek. Nadto dodał, że przyczyną niezdolności do pracy był [...] którego doznał w trakcie wykonywania pracy. Prezes zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Późniejsze zmiany np. w zakresie stanu faktycznego, co do zasady mogą usprawiedliwiać próby wszczynania postępowań w trybach nadzwyczajnych lub, jak w sprawach dotyczących świadczeń w drodze wyjątku, mogą być powodem do składania nowych wniosków o przyznanie spornego świadczenia. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096). W/przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kluczową dla rozstrzygnięcia kwestią było istnienie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych, potwierdzających istnienie ostatniej z w/w przesłanek omawianego przepisu. W ocenie tut. Sądu organ prawidłowo uznał, iż stan faktyczny sprawy nie wyczerpuje owej ostatniej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy, okoliczności. Analizując przepisy ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnienia wymaga to, iż nie zawierają one definicji pojęcia "niezbędne środki utrzymania". Zachodziła więc konieczność wypracowania przez judykaturę i organy administracji sposobu rozumienia tego pojęcia. Należy przychylić się do stanowiska organu (potwierdzanego od wielu lat stosownymi wyrokami Sądów administracyjnych obydwu instancji), iż metodą wyjaśnienia spornego pojęcia może być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Za uzasadnione należy bowiem uznać twierdzenie, iż najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Podkreślić przy tym wypada, iż chodzi tutaj jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Odniesienie takie jak wyżej, stanowi więc obiektywny miernik spełnienia przesłanki ustawowej. W świetle w/przedstawionych wywodów, uznać należało, iż organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącego nie istnieje wymagana przez ustawodawcę okoliczność braku środków utrzymania. Okolicznością niesporną w sprawie jest bowiem to, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącego, na dzień wydawania skarżonej decyzji, przewyższał kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe powoduje więc w konsekwencji niemożliwość zastosowania wobec skarżącego dyspozycji art.83 omawianej ustawy, i przyznania renty w trybie specjalnym. Analizując skarżoną decyzję tut. Sąd pragnie podkreślić, iż omawiany przepis prawa nie przewiduje przesłanki "należytego zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy" czy "zaspokojenia wszelkich potrzeb". Stąd więc organ zasadnie, nie odnosił się w swoim rozstrzygnięciu do rzeczywistych potrzeb wnioskodawcy i rzeczywistych kosztów jego utrzymania. Nawiązywanie do owych subiektywnych przesłanek, prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady równego traktowania beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. W tym miejscu należało też podkreślić, iż trudna sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia. Nie jest ono bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej. Przedmiotowe rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, nie uniemożliwia natomiast wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby sytuacja materialna skarżącego uległa zmianie. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja - wobec nie spełnienia przez skarżącego przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania - nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.). Na marginesie, wobec podniesionej w skardze okoliczności, iż do całkowitej niezdolności do pracy skarżącego doszło wskutek [...] doznanego w trakcie zatrudnienia wyjaśnić należało, że nie wpływa ona na poprawność skarżonego rozstrzygnięcia. Nie niweluje bowiem braku spełnienia na dzień wydawania decyzji, ostatniej z przesłanek wymienionych w art. 83 omawianej ustawy. Gdyby jednak sytuacja materialna skarżącego, po dniu wydania skarżonej decyzji uległa pogorszeniu, to organ, rozpoznając ewentualny nowy wniosek strony, powinien zbadać powyższą okoliczność, jako rzutującą w sposób bezpośredni na istnienie przesłanki szczególnej okoliczności.