III SA/Gd 324/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Prezydent Miasta decyzją z dnia 22 października 2021 r. odmówił przyznania I. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką D. R. wskazując, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe jego przyznania - nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki wnioskodawczyni , matka wnioskodawczyni nie wymaga całodobowej opieki, wnioskodawczyni może podjąć zatrudnienie. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 grudnia 2021 r. , nr [...]. Organ odwoławczy przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych ( dalej jako "ustawa"), normujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że organ pierwszej instancji błędnie oparł rozstrzygnięcie na przepisie art. 17 ust.1b ustawy, bowiem zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych konieczne jest stosowanie tego przepisu z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Kolegium stwierdziło, że matka skarżącej, urodzona w dniu 8 października 1942 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2017 r. , w którym wskazano, że nie da się ustalić , od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 30 września 2015 r. Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego wynika, że choć matka I. R. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a wnioskodawczyni sprawuje należycie nad nią opiekę, aktualny stan zdrowia matki skarżącej nie wymaga sprawowania nad nią całodobowej opieki. Jest ona osobą nie wymagającą pomocy przy spożywaniu posiłków, samodzielnie - choć o kuli – porusza się po mieszkaniu, większość wykonywanych przez wnioskodawczynię czynności to czynności dnia codziennego – zakupy, sprzątanie, przygotowanie posiłków, dowożenie do lekarza. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją I. R. z zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. I. R. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust.1 ustawy poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazała, że z art. 17 ust.1 ustawy wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przepisu tego nie wynika , że opieka ta musi być opieką całodobową. Opieka ta ma natomiast zapewnić normalne, podstawowe i codzienne potrzeby egzystencjalne osoby niepełnosprawnej , której nie może ona sobie sama zapewnić. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. , który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Bezsporne w sprawie jest, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Rozstrzygnięcia natomiast wymaga, czy w sposób prawidłowy w sprawie ustalono, że skarżąca nie spełnia przesłanek przewidzianych treścią art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej zwanej "ustawą". Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wskazany przepis , poza określeniem kręgu osób , które mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określa ponadto przesłankę, która musi zostać spełniona, by było możliwe uzyskanie tego prawa – osoba należąca do wskazanego kręgu osób uprawnionych musi nie podejmować zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania tej opieki lub zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania tej opieki. Zauważyć należy, że nie chodzi przy tym o dobrowolną rezygnację z zatrudnienia czy dobrowolne niepodejmowanie zatrudnienia, lecz o sytuację, w której osoba niepełnosprawna wymaga takich zabiegów czy starań, że sprawowana nad nią opieka wyklucza wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt sprawowania opieki. Dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest wystąpienie związku między niepodejmowaniem pracy ( rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy lub innego zatrudnienia nie można utożsamiać z treścią wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Niepełnosprawność w stopniu znacznym obejmuje bardzo różne stany zdrowotne osób, wobec których taką niepełnosprawność orzeczono – niektóre osoby wymagają jedynie wykonywania pewnych czynności opiekuńczych, inne zaś nie są w stanie w ogóle bez takiej opieki funkcjonować. Ta właśnie sytuacja powoduje, że w sprawach dotyczących przyznania świadczenia pielęgnacyjnego chodzi o obiektywną, nie subiektywną ocenę możliwości wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna, w zestawieniu z wykonywanymi przez tego opiekuna czynnościami opiekuńczymi, związanymi z potrzebami osoby niepełnosprawnej, nad którą opiekę tę sprawuje. Jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, matka skarżącej, mimo obecnych i przebytych chorób nie wymaga całodobowej, nieustannej opieki i troski, samodzielnie spożywa posiłki , samodzielnie, choć o kuli, porusza się po domu. Skarżąca w ramach czynności opiekuńczych pomaga matce się ubrać , pomaga przy myciu i czesaniu głowy, przy wejściu i wyjściu z wanny, ponadto robi zakupy, sprząta, przygotowuje posiłki, załatwia sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie i w nich towarzyszy, chodzi z matką na spacery. Wobec powyższego zgodzić się należy z organem odwoławczym, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie pozostaje w związku przyczynowym z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka ta obiektywnie nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze. Wskazane i wykonywane codziennie czynności opiekuńcze – pomoc przy ubieraniu , myciu i czesaniu głowy, przy wejściu i wyjściu z wanny wykonuje się przede wszystkim rano i wieczorem. Spacery odbywać się mogą poza godzinami pracy. Umawianie wizyt lekarskich i towarzyszenie w nich to czynności wykonywane co jakiś czas, podobnie jak załatwianie spraw urzędowych. Z kolei robienie zakupów, sprzątanie i przygotowywanie posiłków to czynności dnia codziennego. Są to oczywiście czynności konieczne, których matka skarżącej wykonać sama nie może, jednak skarżąca czynności te może wykonywać w tym samym czasie , w którym wykonuje je dla siebie. Skarżąca mieszka w tym samym mieszkaniu razem ze swoim partnerem, swoją córką i swoją matką. Mając własną rodzinę także sprząta, robi zakupy i przygotowuje posiłki, a z racji wspólnego zamieszkiwania z matką wykonywanie tych czynności skoncentrowane jest w tym samym miejscu, co sprawowana opieka. Zauważyć też należy, że czynności takie jak np. robienie zakupów, sprzątanie, gotowanie, pranie , opłacanie rachunków, czyli czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, wykonywane są także przez osoby pracujące - poza godzinami zatrudnienia. W tej sytuacji organy zasadnie uznały - mimo że matka skarżącej posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności - że czynności opiekuńcze, które sprawuje skarżąca, nie pozostają w związku przyczynowym z rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub z niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia. Odnosząc się do zarzutu skargi, w którym podniesiono, że art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymaga świadczenia opieki całodobowo stwierdzić należy, że stwierdzenie przez organ odwoławczy, że matka skarżącej nie wymaga całodobowej opieki było jedynie stwierdzeniem faktu, bowiem w istocie matka skarżącej opieki takiej nie potrzebuje. Dodać należy, że organ odwoławczy zasadnie stanął na stanowisku , że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł być fakt, że nie można ustalić daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej , mimo że przepis art. 17 ust.1b ustawy zakreśla ramy czasowe powstania niepełnosprawności , uprawniające do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła bowiem przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Wadliwa ocena przez organ pierwszej instancji powyższej okoliczności nie mogła jednak samoistnie zadecydować o możliwości przyznania skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia, skoro prawo to zależy od innych jeszcze przesłanek, które - jak wyżej wykazano - nie zostały spełnione. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę - jako bezzasadną - oddalił.