II GSK 1810/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Urszula Wilk po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2186/20 w sprawie ze skargi D. W., R. W., S. W., P. W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz D.W., R. W., S. W., P. W. 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 23 marca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2186/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. W., R. W., S. W., P. W. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z d [...] września 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia, uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Pasażerowie D. W., R. W. oraz małoletni P. W. i S. W. (dalej: "pasażerowie" lub "skarżący"), mieli odbyć w dniu [...] października 2017 r. podróż na trasie Newark (EWR) – Warszawa (WAW), lotem o oznaczeniu kodowym [...]. Przewoźnikiem obsługującym lot były Polskie Linie Lotnicze "LOT" S.A. Wskazani pasażerowie mieli przy tym potwierdzone rezerwacje na ww. lot. Rejs ten został jednak odwołany wskutek nagłej choroby kapitana samolotu. Przewoźnik zaproponował pasażerom lot alternatywny z lotniska JFK w Nowym Yorku o godzinie wylotu 22:00 i przylotu do Warszawy o 12:50. Pasażerowie skorzystali z tej propozycji ostatecznie lądując w Warszawie o 12:50, czyli 2 godz. i 55 min. po pierwotnie planowanym czasie przylotu. W dniu [...] grudnia 2017 r. do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego wpłynęła skarga złożona przez skarżących, dotycząca naruszenia przez przewoźnika lotniczego P.L.L. "LOT" S.A. praw pasażerów, które wynikają z przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, tj. niewypłacenia należnej skarżącym kwoty odszkodowania w związku z odwołaniem lotu z Newark do Warszawy z 15 października 2017 r. o oznaczeniu kodowym [...]. Prezes ULC rozstrzygnął sprawę z wniosku skarżących decyzją z [...] lipca 2018 r., wydaną na podstawie na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1183, dalej: "Prawo lotnicze", w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: "k.p.a."), a także w związku z art. 5, art. 7 ust. 1 lit. c, art. 8, art. 9, art. 14 i art. 16 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L 46 z 17 lutego 2004 r.), dalej: "rozporządzenie (WE) nr 261/2004". W decyzji tej Prezes ULC stwierdził naruszenie przez przewoźnika art. 7 ust. 1 lit. c w związku z art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 polegające na niewypłaceniu na rzecz każdego ze skarżących odszkodowania w wysokości po 600 EUR z tytułu odwołania lotu. Organ ustalił termin usunięcia ww. nieprawidłowości na 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz nałożył na przewoźnika lotniczego łączną karę pieniężną za naruszenie postanowień rozporządzenia w wysokości 4.000 zł. Przewoźnik w dniu [...] sierpnia 2018 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją Prezesa ULC z [...] lipca 2018 r., w którym wskazał, że sytuacja odnosząca się do przedmiotowego rejsu o nr [...] z [...] października 2017 r. miała charakter nagły i zdarzyła się poza portem bazowym przewoźnika, a więc w miejscu, w którym nie dysponuje on dodatkową załogą lotniczą. Przewoźnik wyjaśnił, że kapitan w tym samym dniu, bezpośrednio przed skarżonym rejsem zgłosił swoją niedyspozycję zdrowotną i trafił do szpitala, co znajduje potwierdzenie w odpowiednich dokumentach. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ULC zaskarżoną decyzją z [...] września 2020 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), w związku z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego, w związku z art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, a także w związku z art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 235), uchylił w całości własną decyzję z [...] lipca 2018 r. i stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia wobec pasażerów. Organ stwierdził, że przewoźnik zaproponował skarżącym pasażerom lot alternatywny, będący pierwszym możliwym lotem ze jego siatki połączeń, a pasażerowie zgodzili się na taką zmianę. Pasażerowie dotarli więc do lotniska docelowego lotem alternatywnym w możliwie krótkim czasie po odwołaniu ich lotu właściwego. W ocenie Prezes ULC opóźnienie w przylocie wynoszące mniej niż trzy godziny nie uprawnia pasażerów do ubiegania się o odszkodowanie na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem skargę uwzględnił, podzielając opinie skarżących, że uchylenie decyzji organu z [...] lipca 2018 r. i stwierdzenie braku naruszenia przez przewoźnika przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 było oparte na błędnej interpretacji wskazanego aktu. Zdaniem Sądu wskazane rozstrzygnięcie organu zostało wydane w wyniku błędnej interpretacji przepisów materialnych rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w związku z określonymi postanowieniami preambuły tego rozporządzenia. Powołując się na orzecznictwo sądów państw członkowskich Unii Europejskiej, WSA wskazał, że okoliczności dotyczące sposobu działania przewoźnika lotniczego, w tym choroba pilota (kapitana) nie stanowią faktów zewnętrznych dla przewoźnika, a zatem nie mogą być uznane za "nadzwyczajne okoliczności" zwalniające przewoźnika z odpowiedzialności za odwołanie lotu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu: I. w oparciu o art. 174 pkt 1 ustawy w z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie: - art. 5 ust. 3 w zw. art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 261/2004, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy choroba kapitana (pilota) skutkująca odwołaniem rejsu, nie stanowi nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tych przepisów w stanie faktycznym sprawy wymagało uznania, że choroba kapitana (pilota) skutkująca odwołaniem rejsu, stanowi nadzwyczajne okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków; - art. 5 ust. 1 lit. c w zw. art. 7 ust. 1 lit. c rozporządzenia (WE) nr 261/2004, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy, nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tych przepisów w stanie faktycznym sprawy wymagało uznania, że w sprawie zaistniały nadzwyczajne okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. II. w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - naruszenie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), (p.u.s.a.) poprzez naruszenie obowiązku kontroli działalności administracji publicznej, które polegało na uchyleniu decyzji z dnia [...] września 2020 r., w sytuacji kiedy decyzja ta została wydana zgodnie z obowiązującym prawem materialnym oraz przy jej wydawaniu została zachowana wymagana przepisami procedura, które to naruszenie również polegało na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Mając na uwadze powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż oba podniesione w niej zarzuty są nieusprawiedliwione i nietrafne, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zgodnie z przepisem art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. W pierwszej kolejności należało rozważyć w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174pkt.2 p.p.s.a. zarzuty naruszenia przepisów postepowania przez Sąd I instancji, a mianowicie między innymi art. 145 § 1 pkt.1 lit. a i art. 133 § 1 p.p.s.a. Przede wszystkim Sąd I Instancji przyjął ustalenia faktyczne odnośnie odwołania przedmiotowego lotu z powodu nagłej choroby kapitana samolotu, który miał wykonać przedmiotowy rejs jako niekwestionowane, natomiast uznał, że choroba pilota nie stanowi nadzwyczajnej okoliczności co do odwołania rejsu. Zatem stan faktyczny stanowiący podstawę roszczenia skarżących i rozstrzygnięcia w tej sprawie nie budził wątpliwości. I to nie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego było podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji, odmawiającej skarżącym przyznania odszkodowania w związku z odwołaniem lotu. Dlatego też wszystkie zarzuty procesowe zawarte w skardze kasacyjnej należało uznać za chybione, bowiem przyczyną uchylenia kwestionowanej decyzji było naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, w wyniku błędnej interpretacji przepisów materialnych rozporządzenia (WE) nr 261/2004 w związku z określonymi postanowieniami preambuły tego rozporządzenia. Zaskarżona decyzja została oparta na przepisach art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt 2 Prawa lotniczego, w związku z art. 5, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 rozporządzenia (WE) nr 261/2004, a także w związku z art. 14 ustawy z dnia 14 grudnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo lotnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., Zgodnie z treścią art. 5 ust.3 cyt. wyżej rozporządzenia WE nr 261/2004 przewoźnik lotniczy nie jest zobowiązany do wypłaty rekompensaty przewidzianej w art. 7, jeśli może dowieść, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można uniknąć pomimo wszystkich racjonalnych środków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana w zaskarżonym wyroku wykładnia powyższego przepisu rozporządzenia WE nr 261/2004 w powiązaniu z preambułą tego rozporządzenia przez Sąd I Instancji jest prawidłowa i nie narusza tego przepisu w żadnym stopniu. Sąd ten dokonał wnikliwej analizy treści tego przepisu zarówno pod względem wykładni gramatycznej, logicznej, racjonalnej jak i celowościowej w kierunku jak najszerszej ochrony interesów pasażerów i ponoszenia ryzyka przewoźnika. Wykładnia ta oparta została również na licznych orzeczeniach TSUE jak i sądów krajowych niektórych państw członkowskich UE. Zawarta w pkt 14 preambuły rozporządzenia wykładnia pojęcia "nadzwyczajne okoliczność" /nieostrego wyrażenia/ poprzez przykłady zdarzeń, wprawdzie stanowi katalog niezamknięty, ale wskazuje, że nadzwyczajne okoliczności dotyczą faktów zewnętrznych w stosunku do przewoźnika, a nie okoliczności pozostających w jego zasięgu. Zasadą jest odpowiedzialność przewoźnika za odwołanie lotu, a tylko w wyjątkowych okolicznościach zwanych nadzwyczajnymi, niedającymi się przewidzieć przewoźnik może zwolnić się z tej odpowiedzialności. Zatem wykładnia wyjątku powinna być ścisła i zawężona do rzeczywiście nadzwyczajnych, niemożliwych do przewidzenia okoliczności i zapobieżenia ich skutkom. Jeszcze raz należy podkreślić, że w bogatym orzecznictwie sądów krajowych jak i europejskich, przytoczonym szeroko i omówionym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, panuje jednolity pogląd, że zarówno awaria techniczna samolotu, jak również choroba personelu nie stanowią nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu art. 5 rozporządzenia WE nr 261/2004. Nie zachodzi potrzeba powtarzania za Sądem I instancji wszystkich argumentów oraz licznych orzeczeń przemawiających za tezą, że odwołanie lotu, nawet z powodu nagłej choroby kapitana samolotu na kilka godzin przed odlotem nie można uznać za nadzwyczajną okoliczność, której nie da się przewidzieć, zwłaszcza której skutkom dla operacji lotniczej nie da się zapobiec, zwalniającą przewoźnika z odpowiedzialności za opóźnienie lotu. Należy się zgodzić z Sądem I Instancji, że nie tylko choroba kapitana samolotu nie może stanowić "nadzwyczajnej okoliczności", której nie można było uniknąć, ale również podjęcie przez przewoźnika racjonalnych środków w celu wykonania usługi przewozu lotniczego poprzez zaproponowanie alternatywnego połączenia nie zwalniają przewoźnika z odpowiedzialności odwołania lotu. Sąd I Instancji uchylając zaskarżoną decyzję organu wyraził w sposób jasny pogląd w zakresie wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, w tym art. 5 ust 3 rozporządzenia WE nr 261/2004, i w sposób należyty i prawidłowy i przekonywujący swoje stanowisko uzasadnił, a zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie mają jedynie charakter polemiczny. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wskazania dla organu co do dalszego postępowania i oceny prawnej w tej sprawie zgodnie z art. 153 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny Oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.