I OSK 3280/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Edyta Podrazik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1850/17 w sprawie ze skargi Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1850/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie reformy rolnej, oddalił skargę. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz., 267 ze zm.; dalej: "K.p.a."), art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.) i § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r, nr 10, poz. 51 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku P. K., stwierdził, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] karta [...] i nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] karta [...], obie stanowiące byłą współwłasność J. B. i M. B. oraz że nieruchomość o powierzchni [...] ha i nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] karta [...] [...] [...], obie stanowiące własność J. B., wszystkie położone w [...] gm. [...] – nie podpadały pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że z zaświadczeń z ksiąg wieczystych [...] karta [...], [...] karta [...], [...] karta [...] oraz odpisu zupełnego księgi wieczystej [...] karta [...] [...] [...], otrzymanych z Sądu Rejonowego w [...] wynika, że J. B. wraz z żoną M. byli współwłaścicielami nieruchomości położonych w [...], zapisanych w księgach wieczystych: [...] karta [...] i [...] karta [...], tj. o łącznej powierzchni [...] ha. Z kolei J. B. był wyłącznym właścicielem nieruchomości położonych w [...], zapisanych w księgach wieczystych: [...] karta [...] [...] [...] i [...] karta [...], tj. o łącznej powierzchni [...] ha. Wojewódzki Urząd [...] [...] w zaświadczeniu z dnia [...] lipca 1946 r., nr [...] stwierdził, że nieruchomość ziemska, stanowiąca byłą własność J. i M. B. położona we wsi [...], gm. [...], powiat [...] o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami i wszelkimi przynależnościami na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu P.K.W.N. z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Zaświadczenie niniejsze stanowiło podstawę do dokonania wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej) [...] k. [...] i [...] oraz [...] k. [...]. Treść zaświadczenia wskazuje na to, że wszystkie nieruchomości objęte księgami wieczystymi [...] karty: [...], [...] [...] [...], [...], zostały potraktowane jako nierozłączna całość, przy czym elementem je łączącym była osoba właściciela – J. B.. Tymczasem badanie normy obszarowej określonej wskazanym przepisem dekretu może dotyczyć tylko takiej części powierzchni ziemi, której status właścicielski jest jednolity. Łączenie powierzchni dowolnych nieruchomości tylko dlatego, że jednym ze współwłaścicieli jest osoba będąca równocześnie właścicielem innej nieruchomości, której dotyczy postępowanie, należy uznać za niedopuszczalne. Literalne brzmienie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu P.K.W.N., uzależniające dokonanie przejęcia nieruchomości od posiadania tytułu własności albo współwłasności przez osoby fizyczne lub prawne, przesądza o rozłącznym oraz wykluczającym się traktowaniu pojęcia własności oraz współwłasności. W konsekwencji należało odrębnie rozpatrzeć podpadanie pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu P.K.W.N. z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nieruchomości stanowiących wyłączną własność J. B. oraz nieruchomości stanowiących współwłasność małż. J. i M. B. W dniu wejścia w życie dekretu P.K.W.N. nieruchomości stanowiące majątek ziemski [...] [...] położone były na terenie województwa [...], według obowiązującego wówczas podziału administracyjnego państwa. Na terenie tego województwa przejęciu podlegały nieruchomości ziemskie, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Tymczasem całkowita powierzchnia nieruchomości stanowiących wyłączną własność J. B., zapisanych w księgach wieczystych: [...] karta [...] [...] [...] –[...] ha i [...] karta [...] – [...] ha, tj. łącznie [...] ha, nie przekraczała normy obszarowej określonej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Wobec tego nieruchomości te nie podpadały pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu P.K.W.N. z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z uwagi na nieprzekroczenie normy obszarowej określonej w tym przepisie. Z kolei odnosząc się do nieruchomości ziemskich o łącznej powierzchni 158,6786 ha, które stanowiły współwłasność J. i M. B., wskazane jest odwołanie się do uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia [...] września 1990 r., sygn. akt [...], w której Trybunał dokonał wykładni pojęcia "nieruchomość ziemska" wskazując, że intencją prawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości bądź ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt 1 OPS 3/10 wyraził pogląd, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem ogłoszenia. Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. Z planu gospodarczego dla lasu J. B. zamieszkałego w [...] pow. [...], wykonanego w dniu [...] listopada 1930 r. przez Wydział [...] [...] [...] [...] w [...], według stanu na miesiąc październik 1930 r. wynika, że w tamtym czasie zalesiona powierzchnia majątku [...] wynosiła [...] ha. Natomiast zgodnie z zawiadomieniem Sądu Rejonowego w [...] - Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia [...] czerwca 1999 r. Dz. Kw. Nr [...], z księgi wieczystej [...] karta [...] została odłączona działka nr [...] o powierzchni [...] ha, a z księgi wieczystej [...] karta [...] odłączone zostały działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], o powierzchni [...] ha, tj. łącznie [...] ha i przeniesione do księgi wieczystej nr [...] z wpisem w dziale [...] prawa własności na rzecz Skarbu Państwa - Nadleśnictwo [...]. Rzeczoznawca [...] wskazał w opinii, że obecnie we władaniu Nadleśnictwa [...] znajduje się [...] ha co oznacza, że w stosunku do pierwotnej powierzchni majątku ziemskiego [...] [...] stanowiącej grunty leśne przed przejęciem na własność Skarbu Państwa, zalesiono dodatkowo [...] ha ([...] ha – [...] ha). W ocenie rzeczoznawcy [...] ha gruntów bezdyskusyjnie nie mogły być w chwili wejścia w życie dekretu użytkiem rolnym, a zalesione dodatkowo [...] ha to grunty bardzo słabe, określone jako [...] i [...] na terenie mocno pofałdowanym, o zboczach ze spadkami dochodzącymi do [...]% oraz nieużytki. Z powyższego wynika, że część majątku ziemskiego [...] [...] o powierzchni [...] ha została przeznaczona na cele gospodarki leśnej. Cele reformy rolnej nie obejmowały gospodarki leśnej. Lasy i grunty leśne podlegały przejęciu na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu P.K.W.N. z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 ze zm.), o ile spełniały kryteria w nim określone. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej służył innym celom i dotyczył innego rodzaju nieruchomości. Zatem właściwą podstawę przejęcia [...] ha gruntów z przeznaczeniem na cele gospodarki leśnej mógł stanowić wskazany dekret z dnia 12 grudnia 1944 r., a nie dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Biorąc pod uwagę łączną powierzchnię nieruchomości stanowiących przedmiot współwłasności J. i M. B., tj. [...] ha wchodzących w skład majątku ziemskiego [...] [...], należy stwierdzić, że po odłączeniu z ksiąg wieczystych: [...] karta [...] i [...] karta [...] nieruchomości o łącznej powierzchni [...] ha na rzecz Nadleśnictwa [...], pozostała część nieruchomości o powierzchni [...] ha, a tym samym nie zostało spełnione kryterium obszarowe przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu P.K.W.N. z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odwołaniu z dnia [...] października 2015 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie art. 6, 7, 8, 77, 80 oraz 107 § 1 i 3 K.p.a. poprzez oparcie decyzji jedynie na podstawie zapisów w księgach wieczystych [...] bez zbadania ustroju majątkowego M. i J. B. oraz na "Ekspertyzie dotyczącej ustalenia, czy grunty o powierzchni [...] ha stanowiące część majątki J. B. z [...], na dzień [...] września 1944 roku nadawały się do rolniczego wykorzystania" i uznanie, że wskazuje ona jednoznacznie na niepodpadanie spornej nieruchomości pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., a także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że nie miały one zastosowania w stosunku do spornej nieruchomości. W uzasadnieniu odwołujący podniósł, że organ I instancji w celu należytego zbadania, czy wymienione nieruchomości rzeczywiście należały wyłącznie do J. B., a nie były objęte współwłasnością J. i M. B. winien ustalić kiedy dokładnie M. B. i J. B. zawarli związek małżeński, kiedy J. B. nabył nieruchomości stanowiące jakoby tylko jego własność, jakiemu porządkowi prawnemu podlegało małżeństwo M. B. i jaki ustrój majątkowy ich łączył w chwili wejścia w życie dekretu. Ponadto, organ I instancji oparł swą decyzję na podstawie niekompletnej, nierzetelnej i kwestionowanej przez odwołującego w uprzednim toku postępowania Ekspertyzie. W ocenie odwołującego także [...] ha nieruchomości, które jakoby w dniu wejścia w życie byty zalesione, można było wykorzystać rolniczo - np. przy produkcji zwierzęcej i nasienniczej, a po wykarczowaniu lasu - nawet roślinnej i sadowniczej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że za niedopuszczalne należy uznać łączenie powierzchni dowolnych nieruchomości tylko na tej podstawie, że jednym ze współwłaścicieli jest osoba będąca równocześnie współwłaścicielem innej nieruchomości, której dotyczy postępowanie. Skoro powierzchnia nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr [...] k. [...] oraz [...] k. [...] [...] [...], która była wyłączną własnością J B. wynosiła [...] ha, nie przekraczała ona normy obszarowej [...] ha powierzchni ogólnej określonej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Z tego powodu nie podpadała ona pod działanie przepisów o reformie rolnej. Wobec tego faktu bezcelowe było zdaniem organu dalsze badanie kwestii czy była ona nieruchomością ziemską, gdyż nie ma to znaczenia do oceny legalności jej przejęcia. Natomiast nieruchomość stanowiąca współwłasność J. B. i jego żony M. z domu S., opisana w księdze wieczystej nr [...] k. [...] oraz nr [...] k. [...] – miała łącznie wielkość [...] ha. W takim przypadku należało ustalić czy wszystkie grunty wchodzące w skład tej nieruchomości można określić zgodnie z definicją wyrażoną w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. jako nieruchomość ziemską. Z protokołów z dnia 19 maja 1945 r. w sprawie opisu, inwentaryzacji oraz przejęcia pod zarząd państwowy nieruchomości ziemskiej [...] [...] wynika, że przejęto [...] ha lasów (obszarów zalesienia); taka sama powierzchnia, określona jako nieużytki na zalesienie, wymieniona została w protokole komisji podziału z dnia [...] kwietnia 1945 r. Ustalenie powierzchni lasów jest zagadnieniem o tyle istotnym, że grunty leśne, co do zasady, nie mogły być przejęte w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował bowiem odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny tj. dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.), mający charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. W zaistniałej sytuacji powierzchnia lasów nie mogła zaliczać się do powierzchni ogólnej przejętego na własność Państwa majątku [...] [...]. Informacja dotycząca zalesienia przed przejęciem majątku [...] [...] znajduje odzwierciedlenie w planie gospodarczym dla lasu J. B. z dnia [...] listopada 1930 r. gdzie podano, że las ten obejmował powierzchnię [...] ha. W celu ustalenia, czy lasy znajdowały się na nieruchomości będącej współwłasnością małżeństwa B., czy na nieruchomości, którą władał wyłącznie J. B., oparto się na dokumencie "Stan nieruchomości J. B. na dzień [...] maja 1945 r. – przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa", z którego wynika, że wszystkie działki, które obecnie znajdują się we władaniu Nadleśnictwa [...], objęte były księgami wieczystymi nr [...] [...] k. [...] oraz nr [...] k. [...]. Uprawnione zatem zdaniem organu jest stwierdzenie, że las o powierzchni 66,49 ha zlokalizowany był na nieruchomości stanowiącej współwłasność J. B. i jego żony M. Uwzględniając opisane ustalenia, należało bezsporną powierzchnię lasu ([...] ha) odjąć od powierzchni nieruchomości małżeństwa B. ([...] ha), co daje wynik [...] ha. Oznacza to, że nie przekraczała ona normy obszarowej [...] ha powierzchni ogólnej określonej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wobec tego faktu bezcelowe było zdaniem organu dalsze badanie, czy pozostałe grunty wchodzące w skład tej nieruchomości miały charakter nieruchomości ziemskiej, gdyż nie ma to już znaczenia dla oceny legalności ich przejęcia. Wobec zasady rękojmi wiary ksiąg wieczystych oraz braku jakichkolwiek wątpliwości mogących rzutować na poprawność umieszczonych w nich zapisów dotyczących statusu właścicielskiego poszczególnych nieruchomości, organ administracji nie miał obowiązku badania jakiemu ustrojowi małżeńskiemu podlegało małżeństwo B. oraz takiej kwestii, czy nabyte one zostały z majątku wspólnego czy osobistego. Na marginesie organ wskazał, że zgodnie z obowiązującym na Ziemiach Zachodnich Rzeczpospolitej Polskiej Kodeksem Cywilnym (Z.U.Z.Z.1923.1.10.1) zasadą była rozdzielność majątkowa małżonków z systemem jedynie zarządu przez męża majątkiem "wniesionym" żony (§ 1363 i następne kodeksu cywilnego niemieckiego). Uregulowanie to zostało uchylone dopiero na mocy art. IV dekretu z dnia 29 maja 1946 r. – przepisy wprowadzające prawo małżeńskie majątkowe (DZ.U. z 1946r. Nr 31 poz. 197 z późn. zm.). W takiej sytuacji za nieuprawnione i nie mające oparcia w przepisach, należałoby zdaniem organu uznać ewentualne ustalenia, że sporny majątek stanowił współwłasność majątkową małżeńską, skoro przepisy obowiązujące w dacie przejęcia majątku nie przewidywały takiej wspólności. Organ odwoławczy nie podzielił również zarzutu, że organ pierwszej instancji wydał swoją decyzję w oparciu o niekompletną, nierzetelną i kwestionowaną przez skarżącego "Ekspertyzę dotyczącą ustalenia, czy grunty o powierzchni [...] ha stanowiące część majątku J. B. z P., na dzień [...] września 1944 r. nadawały się do rolniczego wykorzystania do rolniczego wykorzystania." Dokument ten – jak zauważył również skarżący – koncentrował się głównie na ustaleniu czy gruntu określane jako "nieużytki do zalesienia" mogły nadawać się do wykorzystania do działalności rolniczej. Kwestia ta nie miała jednak decydującego znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia wobec bezspornego faktu, że na terenie majątku [...] [...] znajdowało się [...] ha lasów. W tym kontekście bez znaczenia jest, czy na pozostałych [...] ha można było prowadzić np. wypas zwierząt albo zasiać grykę, co ma stanowić dowód na ich potencjalne wykorzystanie w rolnictwie. Ekspertyza ta nie została jednak przyjęta automatycznie, gdyż orzekające w sprawie organy administracji znalazły potwierdzenie wielkości powierzchni lasów w innym dokumencie, jakim jest sporządzony w dniu [...] listopada 1930 r. plan gospodarczy dla lasu J. B. Z tego też powodu nie można zarzucić organowi, że oparł się jedynie na dokumencie, który został sporządzony przez bezstronnego biegłego. W skardze z dnia [...] września 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 K.p.a., art. 77 w zw. z art. 76 § 3, art. 80, art. 7, 77 i 80 K.p.a. w zw. z art. 84 § 2 i 24 § 3 K.p.a., art. 7 i 77 K.p.a. w zw. z art. 136 i 84 § 1 K.p.a., art. 104 § 2 w zw. z art. 140 K.p.a., art. 138 § 1 i 2 K.p.a. oraz art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu skarżący powielił argumentację zawartą w odwołaniu. Nie zgodził się również z postawioną przez organ II instancji tezą, iż rękojmia wiary ksiąg wieczystych oraz brak jakichkolwiek wątpliwości mogących rzutować na poprawność umieszczonych w nich zapisów dotyczących statusu właścicielskiego poszczególnych nieruchomości skutkowały brakiem konieczności badania przez organ I instancji okoliczności wymienionych w odwołaniu. W ocenie skarżącego, takie wątpliwości mimo rękojmi wiary ksiąg wieczystych istniały, a to z uwagi zamęt organizacyjny i funkcjonowanie kilku porządków prawnych w okresie przypadającym przed II wojną światową i po tej wojnie, co pozwala na zakwestionowanie rzetelności wpisów ksiąg wieczystych. Organ II instancji pominął przy tym w swoich rozważaniach powoływane przez skarżącego przepisy dotyczące możliwości zawarcia umów małżeńskich, określających stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami (§ 1432 i następne Kodeksu Cywilnego obowiązującego na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1850/17, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. u z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd I instancji podzielił stanowisko organów rozstrzygających w sprawie, że podstawowym wyznacznikiem określonej nieruchomości ziemskiej, której powierzchnia brana jest pod uwagę w kontekście art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej jest osoba właściciela. Jedna nieruchomość ziemska może być własnością jednej osoby, może być własnością kilku osób – ale nie może być własnością jednocześnie jednej osoby i kilku osób. Badanie normy obszarowej ustalonej wskazanym przepisem może dotyczyć tylko takiej części powierzchni ziemi, której status właścicielski jest jednolity. Sąd zauważył, że tylko nieruchomości o powierzchni [...] ha oraz o powierzchni [...] ha stanowiły współwłasność małżonków J. i M B. Bezspornym jest, że z tych nieruchomości (o łącznej powierzchni [...] ha) [...] ha stanowiły lasy (istniejące jeszcze przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej). Potwierdzają to dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym pisma Nadleśnictwa [...] z dnia [...] lutego 2013 r. i z dnia [...] czerwca 2013 r. oraz plan gospodarczy dla lasu J. B. z [...] listopada 1930 r. Po odjęciu zatem bezspornej powierzchni lasów od ogólnej powierzchni przejętego majątku stanowiącego współwłasność małżonków B. pozostały obszar wynosił [...] ha i nie przekraczał normy [...] ha określonej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej właściwej dla województwa [...], a tym samym nie podpadał pod przepisy tego dekretu. Stan prawny powyższych nieruchomości wynika z ksiąg wieczystych i wobec zasady rękojmi wiary tych ksiąg nie może być kwestionowany. Natomiast lasy podlegały przejęciu na podstawie odrębnego dekretu. Dlatego też Sąd zgodził się także ze stanowiskiem organu, że zgodnie z obowiązującym na ziemiach zachodnich RP Kodeksem Cywilnym zasadą była rozdzielność majątkowa małżeńska z systemem jedynie zarządu przez męża majątkiem "wniesionym" żony (§ 1363 i następne Kodeksu Cywilnego niemieckiego). Uregulowanie to zostało uchylone mocą art. IV dekretu z 29 maja 1946 r. – przepisy wprowadzające prawo małżeńskie majątkowe (Dz. U. z 1946 r. Nr 31, poz. 197 ze zm.). Natomiast nieruchomość o powierzchni [...] ha stanowiła wyłączną własność J. B. ([...] ha i [...] ha) i jako nie spełniająca kryterium obszarowego, również nie mogła podlegać przepisowi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. W związku z powyższym należało zgodzić się z organem, że żadna z przejętych nieruchomości nie spełniała normy obszarowej przewidzianej dla województwa [...] tj. [...] ha powierzchni ogólnej. Zdaniem Sądu organ odwoławczy rozpoznając przedmiotową sprawę wbrew zarzutom skargi nie naruszył art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 76 § 3, art. 80, art. 84 § 2, art. 136, art. 104 § 2 oraz art. 107 § 3 Kpa, ponieważ zebrał i rozpatrzył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonał analizy art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej, a swoją decyzję w sposób właściwy uzasadnił. Dlatego też zarzuty skargi dotyczące powyższych kwestii Sąd uznał za nieuzasadnione. W skardze kasacyjnej z dnia 26 czerwca 2018 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] zaskarżył wyrok sądu I instancji w całości. Na podstawie art. 174 punkt 1 i 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną oparł na następującej podstawie kasacyjnej: 1) naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 Nr 3, poz. 13), polegającą na przyjęciu, że powierzchnię nieruchomości ziemskiej należy pomniejszyć o lasy znajdujące się na tej nieruchomości, podczas gdy przeznaczenie nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej uzależnione było od wykorzystywania lub możności wykorzystywania tych nieruchomości do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej; 2) naruszenia przepisów postępowania - art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak kompleksowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zarzutów i argumentów podniesionych przez skarżącego we wniesionej przez niego skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i utrudnia jej zaskarżenie. W związku z powyższym, na podstawie art. 188 P.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o rozpoznanie skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. o numerze [...] poprzez stwierdzenie na podstawie art. 145 § 1 punkt 2 P.p.s.a. nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. o numerze [...] i zobowiązanie na podstawie art. 145a § 1 P.p.s.a. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do wydania w terminie 14 dni od dnia przekazania mu akt sprawy administracyjnej, decyzji uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. o numerze [...] i orzeczenia, że nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] karta [...] i nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] karta [...], obie stanowiące byłą współwłasność J. B. i M. B. oraz nieruchomość o powierzchni [...] ha i nieruchomość o powierzchni [...] ha, zapisana w księdze wieczystej [...] karta [...] [...] [...], obie stanowiące własność J. B., wszystkie położone w [...] gmina [...], podpadały pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej albo decyzji uchylającej decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. o numerze [...] i przekazującej sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewodę [...]. W przypadku stwierdzenia, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. o numerze [...] nie jest dotknięta wadą prawną określoną w art. 156 § 1 punkt 2 K.p.a., skarżący wniósł o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2017 r. o numerze [...]. Dodatkowo skarżący na podstawie art. 200 i 203 punkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 P.p.s.a. wniósł o przyznanie zwrotu kosztów postępowania przed WSA w Warszawie oraz przed NSA, w tym kosztów zastępstwa według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał, że z uchwały TK z dnia [...] września 1990 r., sygn. [...] należy wywieźć, że nieruchomość ziemska to taka nieruchomość, którą wykorzystuje się lub można wykorzystać do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. W ocenie skarżącego, sam fakt istnienia lasu na części nieruchomości nie przesądza tego, że na tej części nieruchomości nie może być prowadzona działalność wytwórczą w rolnictwie. Przykładowo - w lesie można wypasać zwierzęta, wykarczować go i przekształcić w grunt rolny, postawić ule. Co więcej, w województwie [...] przejęciu na podstawie dekretu podlegały nieruchomości ziemskie, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał [....] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Tym samym w ocenie skarżącego to, że część gruntu jest zalesiona, nie powinno powodować odejmowania tej części od powierzchni ogólnej w sytuacji, gdy w lesie prowadzono lub można było prowadzić działalność wytwórczą w rolnictwie, zwłaszcza w świetle brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, który stanowił o ogólnej powierzchni nieruchomości ziemskiej, a nie o powierzchni użytków rolnych. Skarżący kasacyjnie zwrócił również uwagę, że Sąd I instancji skwitował szereg rozbudowanych zarzutów w zasadzie tym jednym zdaniem, nie przedstawiając żadnego uzasadnienia prawnego dla sformułowanego przez siebie w tym zakresie stanowiska. Co więcej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów naruszenia art. 24 § 3 k.p.a., art. 84 § 1 k.p.a. , art. 138 § 1 k.p.a., art. 138 § 2 k.p.a. Dodatkowo, Sąd I instancji zdaniem skarżącego kasacyjnie nie przedstawił żadnego uzasadnienia prawnego dlaczego zgadza się z organem administracji publicznej w kwestii rękojmi wiary ksiąg wieczystych oraz małżeńskiego ustroju majątkowego łączącego J. i M. B., choć skarżący we wniesionej skardze przedstawił zarówno przyczyny, na podstawie których rękojmia wiary ksiąg wieczystych może zostać zakwestionowana (między innymi wpisanie w księgach wieczystych imion l. i M.), jak również przyczyny, dla których nie można z góry zakładać, że pomiędzy małżonkami B. istniała rozdzielność majątkowa małżeńska z zarządem przez męża majątkiem wniesionym żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w żaden sposób nie odniósł się do wskazywanych przez skarżącego § 1432 i następne Kodeksu Cywilnego obowiązującego na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie w całości i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej jej autor podniósł zarzut naruszenia zarówno przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. W ramach tej podstawy kasacyjnej skarżący kasacyjnie podniósł zarzut naruszenia art. 134 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i brak kompleksowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zarzutów i argumentów podniesionych przez skarżącego we wniesionej przez niego skardze, co miało istotny wpływ na wynik sprawy i utrudniało jej zaskarżenie. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika przy tym, że istota wskazanego zarzutu sprowadza się do trzech kwestii, tj. 1) odniesienia się przez Sąd I instancji do szeregu rozbudowanych zarzutów skargi jednym zdaniem, bez przedstawienia żadnego uzasadnienia prawnego dla sformułowanego przez siebie w tym zakresie stanowiska, 2) braku odniesienia się do zarzutów naruszenia art. 24 § 3 K.p.a., art. 84 § 1 K.p.a., art. 138 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 2 K.p.a. oraz 3) braku przedstawienia uzasadnienia prawnego, z którego by wynikało, dlaczego zgadza się z organem w kwestii rękojmi wiary ksiąg wieczystych oraz małżeńskiego ustroju majątkowego łączącego J. i M. B. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09 (wszystkie powołane w niniejszym orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl) podkreślono, że podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne; ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku, choć nie jest zbyt obszerne, spełnia wszystkie przesłanki ustawowe określone w art. 141 § 4 P.p.s.a. Jego treść odzwierciedla przyjętą przez Sąd pierwszej instancji argumentację prawną. Rozważania prawne są zaś na tyle jasno i precyzyjnie sformułowane, że umożliwiają poznanie sposobu rozumowania WSA w Warszawie. Uzasadnienie to poddaje się również kontroli instancyjnej. Sąd wojewódzki poprawnie odniósł się do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Z faktu, że skarżący kasacyjnie nie zgadza się ani z ustaleniami, ani z oceną Sądu pierwszej instancji nie można skutecznie wywodzić zarzutu nieprawidłowej konstrukcji uzasadnienia skutkującego naruszeniem przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. Zauważyć należy, że formułując zarzuty skargi do Sądu I instancji skarżący kasacyjnie położył nacisk na oparcie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia o ekspertyzę dotyczącą ustalenia, czy grunty o powierzchni [...] ha stanowiące część majątku J. B. na dzień [...] września 1944 roku nadawały się do rolniczego wykorzystania, która zdaniem skarżącego była nierzetelna, a biegły ją sporządzający winien podlegać wyłączeniu. Tymczasem zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd I instancji argumentując konieczność odjęcia od powierzchni nieruchomości stanowiącej współwłasność małżonków J. i M. B. powierzchni [...] ha, jako stanowiącej lasy istniejące jeszcze przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej, powołały się na znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, tj. pismo Nadleśnictwa [...] z dnia [...] lutego 2013 r. i z dnia [...] czerwca 2013 r. oraz plan gospodarczy dla lasu J. B. z [...] listopada 1930 r. W złożonej do Sądu I instancji skardze skarżący kasacyjnie zarzucił również naruszenie w sprawie art. 7 i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 76 § 3 K.p.a. poprzez oparcie decyzji jedynie na podstawie zapisów ksiąg wieczystych [...] karty: [...], [...] [...] [...], [...] i [...], podczas gdy organ winien zbadać kiedy M. B. i J. B. zawarli małżeństwo, kiedy J. B. nabył nieruchomości stanowiące jego własność oraz jaki ustrój majątkowy łączył małżonków w dniu wejścia w życie dekretu. Odnosząc się do tego zarzutu Sąd I instancji wyraźnie wskazał, że organ odwoławczy wskazanych przepisów nie naruszył, albowiem zebrał i rozpatrzył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Podzielił również w całej rozciągłości stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dotyczące rękojmi wiary ksiąg wieczystych oraz ustroju majątkowego pomiędzy małżonkami, które to zostało szczegółowo przywołane w części historycznej uzasadnienia wyroku. Co zaś się tyczy braku odniesienia się przez Sąd I instancji do zarzutów naruszenia art. 24 § 3 K.p.a., art. 84 § 1 K.p.a., art. 138 § 1 K.p.a. oraz art. 138 § 2 K.p.a. w pierwszej kolejności wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 24 § 3 K.p.a. został uzasadniony oparciem się na ekspertyzie, która została sporządzona przez biegłego podlegającego wyłączeniu z uwagi na brak jego bezstronności. Jednakże, skoro ustalenia dotyczące powierzchni lasów, którą należy odjąć od powierzchni nieruchomości stanowiącej współwłasność J. i M. B. oparto na innych dokumentach wchodzących w poczet materiału dowodowego, okoliczność ta nie miała istotnego znaczenia dla oceny zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny I instancji nie jest zobowiązany odnosić się w uzasadnieniu wydawanego orzeczenia do zarzutów i argumentacji niemających istotnego znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Pominięcie w uzasadnieniu wyroku rozważań dotyczących tego rodzaju zarzutów nie stanowi naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego o istotnym wpływie na wynik sprawy. Jeżeli wyczerpujące przedstawienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zamyka zagadnienie stanu prawnego sprawy to tym bardziej zbędne jest ustosunkowanie się do tych argumentów skargi, które pozostają bez związku z istotą normy prawnej, której prawidłowość interpretacji i zastosowania przez organ stanowi przedmiot kontroli sądu administracyjnego. Natomiast zarzut naruszenia art. 138 § 1 i 2 K.p.a. uzasadniony został brakiem uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu I instancji w całości. Skoro jednak Sąd I instancji w całości podzielił stanowisko organu odwoławczego, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji i oddalił wniesioną do Sądu skargę, oczywistym jest, że zarzuty te uznał za bezzasadne. Zarzut naruszenia art. 134 P.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. okazał się więc niezasadny. Za niezasadny Sąd uznał również sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. 1945 Nr 3, poz. 13), polegającą na przyjęciu, że powierzchnię nieruchomości ziemskiej należy pomniejszyć o lasy znajdujące się na tej nieruchomości, podczas gdy przeznaczenie nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej uzależnione było od wykorzystywania lub możności wykorzystywania tych nieruchomości do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. W tym kontekście podkreślić należy, że uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89, OTK 1990/1/26), posiadając charakter dyrektywy interpretacyjnej w procesie stosowania prawa, pozwala na przyjęcie, iż na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na własność Skarbu Państwa, bez żadnego odszkodowania przechodziły w całości i bezzwłocznie tylko nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeśli ich łączny rozmiar przekraczał bądź [...] ha powierzchni ogólnej bądź [...] ha użytków rolnych, a na terenie województwa [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekraczał [...] ha powierzchni ogólnej, niezależnie od powierzchni użytków rolnych. Oznacza to, że powyższa regulacja nie dotyczyła wszystkich nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale pewnej ich grupy, przydatnej do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 pkt a, b, c, d i e dekretu. Z kolei przejęcie na własność Państwa lasów i gruntów leśnych regulował odrębny od dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej akt prawny tj. dekret PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.), mający charakter aktu nacjonalizacyjnego, w którym przewidziane przejęcie lasów i gruntów leśnych na rzecz Skarbu Państwa następowało z mocy samego prawa. Z art. 1 pkt 1 tego dekretu wynikało, że lasy i grunty leśne o obszarze ponad [...] ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych przechodzą na własność Skarbu Państwa. Stąd w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że lasy i grunty leśne wchodzące w skład majątków ziemskich podlegających przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przechodziły, co do zasady, na własność Państwa na podstawie tego dekretu, lecz podlegały przejściu na własność Państwa z mocy prawa, jeśli spełniały kryteria określone w dekrecie z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 15, poz. 82) (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, wyrpl NSA z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1384/07, wyrok NSA z dnia 3 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2938/16). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro w sprawie zgromadzono dokumenty, na podstawie których jednoznacznie ustalono, że powierzchnia lasu istniejącego na nieruchomości będącej współwłasnością małżeństwa B. jeszcze przed przejęciem majątku na cele reformy rolnej (plan gospodarczy dla lasu J. B. z dnia [...] listopada 1930 r., dokument "Stan nieruchomości J. B. na dzień [...] maja 1945 r. – przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa", pisma Nadleśnictwa [...] z dnia [...] lutego 2013 r. i z dnia [...] czerwca 2013 r.) wynosiła [...] ha, ich powierzchnia nie mogła zaliczać się do powierzchni ogólnej przejętego na własność Państwa majątku [...] [...]. W warunkach rozpoznawanej sprawy należało więc zgodzić się z przyjętą przez Sąd I instancji konstatacją, że nieruchomość stanowiąca współwłasność małżeństwa B. nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.