II SA/Bd 814/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE II SA/Bd 814/22 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] 2022 r. znak: [...] Burmistrz K. odmówił skarżącej D. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – M. G., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] 2022 r. nr [...], zgodnie z którym została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym od dnia [...] 2022 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że małżonek wymagającej opieki – Z. G., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] 2022 r. nr [...], nie posiada on jednak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co przesądza, iż nie została spełniona przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm. – dalej powoływanej jako u.ś.r.), zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie organ wskazał, iż z uwagi na pogorszający się stan zdrowia męża wymagającej opieki i konflikty małżeńskie między nimi, opiekę nad Z. G. przejęła ich druga córka mieszkająca we W., w związku z czym M. G. aktualnie nie mieszka ze swoim mężem. Ponadto organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co stanowi kolejną przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła odwołanie domagając się przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia i wskazując, że jej ojciec – Z. G., posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, zaś z powodu pogarszającego się stanu zdrowia psychicznego (demencja, choroba Alzheimera) i częstych konfliktów małżeńskich zamieszkał u siostry skarżącej we W., by ta mogła sprawować nad nim opiekę. Ponadto skarżąca wskazała, że jej matka wymaga pomocy przy stosowaniu leków, w codziennych obowiązkach domowych, w utrzymaniu higieny osobistej, czy w załatwianiu spraw urzędowych. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2022 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy odnosząc się do przesłanki negatywnej przyznania wnioskowanego świadczenia z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazał, że w jego ocenie wskazaną normę należy odczytywać w kontekście rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 jako przepis niekonstytucyjny, a co za tym nie powinna mieć ona zastosowania w rozstrzygnięciu niniejszej sprawy, gdyż moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może rzutować negatywnie na prawo jej opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy uznał, że istotą sporu w niniejszej sprawie jest zasadność zastosowania przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Organ II instancji podzielił stanowisko przyjęte przez Burmistrza K., że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na matkę, ponieważ ta pozostaje w związku małżeńskim, natomiast jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co stanowi negatywną przesłankę uregulowaną w ww. przepisie. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wnosząc o ponowne rozpoznanie przedmiotowego wniosku. Skarżąca w uzasadnieniu skargi wskazała, że jej ojciec – Z. G., z uwagi na umiarkowany stopień niepełnosprawności nie jest zdolny do opieki nad swoją żoną – M. G.. W ocenie skarżącej jej ojciec sam wymaga stałej opieki i pomocy w codziennych czynnościach, a z powodu choroby psychicznej lekarz psychiatra zakazał mu prowadzenia pojazdów, obsługi pieca gazowego, czy palenia w piecu centralnego ogrzewania. Ponadto skarżąca podkreśliła, że jej ojciec wszczynał ze swoją żoną kłótnie, które kończyły się interwencją policji, wobec czego siostra skarżącej zabrała go pod swoją opiekę do W.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) w zw. z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm, dalej powoływanej jako p.p.s.a.) wykazała, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w sprawie, w następstwie decyzji organu odwoławczego, sprowadza się do oceny, czy dopuszczalne jest przyznanie skarżącej, jako córce osoby wymagającej opieki, czyli osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.), ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia. Natomiast odnośnie wskazanej przez organ I instancji przesłanki odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia, opartej o treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ II instancji wskazał na brak podstaw do jej zastosowania w sprawie, przedstawiając w tym zakresie szczegółową i opartą o utrwalone orzecznictwo argumentację. Sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego co do bezpodstawności zastosowania w sprawie przez organ I instancji przesłanek określonych w art. 17 ust. 1b, uznając ją za prawidłową i przyjmując wraz z argumentacją jako swoją. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że skarżąca D. R. jest córką osoby wymagającej opieki – M. G., pozostającej w związku małżeńskim ze Z. G., posiadającym orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z literalnego brzmienia powyższych przepisów wynika, że skarżąca nie jest uprawniona do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, z tego względu, że jej matka, czyli osoba wymagająca opieki, ma męża, który nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Z powyższego nasuwa się wniosek, że to mąż M. G. w pierwszej kolejności może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie, jednak jak wskazuje skarżąca, nie jest on w stanie sprawować faktycznej opieki z uwagi na swoją własną niepełnosprawność w postaci choroby psychicznej, potwierdzoną orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a także z uwagi na liczne kłótnie małżeńskie i w konsekwencji zamieszkiwanie z drugą córką w innym mieście. Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem to, czy z obiektywnych względów polegających na trudnościach w sprawowaniu opieki przez Z. G., z uwagi na jego niepełnosprawność, konflikty z żoną i miejsce zamieszkania w innym niż żony mieście, można wyłączyć zastosowanie negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia uregulowanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa odmienne stanowiska co do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Pierwsze z nich, wyrażone również przez organy w niniejszej sprawie, wskazuje, że warunkiem koniecznym do nabycia przedmiotowego świadczenia jest legitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (por. wyroki NSA z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 229/21; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 699/21; z 6 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 815/21 – dostępne na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zgodnie z drugim stanowiskiem, z którym zgadza się skarżąca, legitymowanie się takim orzeczeniem przez małżonka osoby wymagającej opieki nie jest konieczne dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli małżonek z przyczyn obiektywnych nie może realnie podjąć się opieki, a osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności sprawuje faktyczną opiekę nad osobą jej wymagającej (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 364/21; z 18 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 744/21; z 24 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1139/21 – dostęp j.w.). Z uwagi na powyższą rozbieżność w orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r. podjął w dniu 14 listopada 2022 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów, o sygn. akt I OPS 2/22, która wyznacza aktualną linię orzeczniczą w kwestii przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, co stanowi negatywną przesłankę przyznania ww. świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie wynikają z niejednoznaczności przepisu art. 17 ust. 4 pkt 2 lit. a u.ś.r., zaś z tego, że przepis ten miałby zostać uznany za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, czy też prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. Zgodnie z powyższą uchwałą stwierdzić należy, że limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane, jakim jest brak orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym współmałżonka osoby wymagającej opieki, nie stanowi rażącego naruszenia zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, a udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest więc sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. W konsekwencji uznać należy, że nie jest wystarczającym wykazanie, że małżonek osoby wymagającej opieki jest obiektywnie niezdolny do sprawowania tej opieki, gdyż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Reasumując, organ nie mógł przyznać skarżącej D. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę pozostającą w związku małżeńskim, z tego względu, że mąż osoby wymagającej opieki nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższa okoliczność stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., o czym wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w powyżej wskazanej uchwale. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku, nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym w niniejszej sprawie został zgłoszony przez skarżącą w piśmie z dnia [...] 2022 r., zaś organ w ustawowym terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.