III SAB/Kr 8/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski (spr.) Sędziowie WSA Maria Zawadzka WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na bezczynność Wójta Gminy A postanawia: umorzyć postępowanie sądowe UZASADNIENIE A. W. działająca przez pełnomocnika – matkę M. W., datowaną na 27 kwietnia 2009 r. skargą zarzuciła Wójtowi Gminy A bezczynność w sprawie o rozgraniczenie wszczętej postanowieniem Wójta z 9 kwietnia 2008 r. Uzasadniając skargę podniosła skarżąca, że jej wniesienie poprzedziła zażaleniem z 12 grudnia 2008r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego na niezałatwienie sprawy w terminie, które postanowieniem z dnia 15 stycznia 2009 r., znak [...] uznało zażalenie za uzasadnione wyznaczając Wójtowi Gminy A termin 60 dni do załatwienia sprawy, który nie został dotrzymany. Powyższą datowaną na 27 kwietnia 2009 r. i adresowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, wniosła skarżąca dnia 30 kwietnia 2009 (data nadania przesyłki poleconej) za pośrednictwem Wójta Gminy A. Skarga wpłynęła do Urzędu Gminy A w dniu 4 maja 2009 r. lecz nie została przekazana Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie, określonym art. 54 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Do sprawy III SO/Kr 13/09 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie rozpatrywany był wniosek A. W. z 31 sierpnia 2009 r. o wymierzenie Wójtowi Gminy A grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a z powodu nieprzekazania w terminie Sądowi tej skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W dniu 13.10.2009 r. (data nadania), Wójt Gminy A złożył do sprawy III SO/Kr 13/09, nie ustosunkowując się do wniosku o wymierzenie grzywny, odpowiedź na skargę A. W. w przedmiocie bezczynności wnosząc o jej odrzucenie, wraz z aktami sprawy zawierającymi te skargę. Sprawa w przedmiocie wymierzenia Wójtowi Gminy A grzywny za nieprzekazanie skargi z dnia 27 kwietnia 2009 r. na bezczynność tego Organu, zakończyła się Postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 495/10, którym oddalono zażalenie A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. III SO/Kr 13/09 w przedmiocie wymierzenia Wójtowi Gminy A grzywny za nieprzekazanie w terminie Sądowi skargi na bezczynność organu. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 10 lutego 2010 r. z akt administracyjnych przy sprawie III SO/Kr 13/09 wyłączono skargę A. W. z dnia 27 kwietnia 2009 r. i założono akta obecnej sprawy III SAB/Kr 8/10. Same akta administracyjne dołączone zostały do sprawy po zakończeniu prawomocnym postępowania w sprawie III SO/Kr 13/09. W odpowiedzi nadanej dnia 13.10.2009 na skargę Wójt Gminy A skupił się na wyjaśnieniu okoliczności, z powodu których adresowaną do Sądu skargę potraktował jako skargę na działalność organu, w trybie przepisów k.p.a i przekazał do załatwienia Radzie Gminy. Jednakże z rozpoznawanych w dniu 17 lutego 2010 r. spraw III SO/Kr 13/09 oraz III SAB/Kr 51/09 z kolejnej skargi A. W. z dnia 27 lipca 2010 r. na bezczynność Wójta Gminy w tej samej sprawie, wynikało twierdzenie Wójta, że decyzją z dnia 30 czerwca 2009 r., znak [...] umorzył postępowanie administracyjne o rozgraniczenie nieruchomości Gminy A stanowiącej działkę Nr [...] z nieruchomościami stanowiącymi działkę [...] własność A. W. i działką [...], której jest współwłaścicielką i orzekł o przekazaniu sprawy z urzędu Sądowi Rejonowemu do rozpoznania. Do sprawy III SAB/Kr 51/09 złożył Wójt Gminy A kopię pisma z dnia 17.08.2009 znak [...], przy którym przekazywał Sądowi Rejonowemu w/w decyzję z aktami administracyjnymi. W sprawie III SO/Kr 13/09 na posiedzeniu w dniu 17 lutego 2009 r. skarżąca podtrzymała stanowisko, że postępowanie wszczęte dnia 9 kwietnia 2008 r. mimo wydania decyzji z dnia 30 czerwca 2009 r. w przedmiocie umorzenia postępowania nie zostało ukończone, gdyż została pominięta jako strona, nie została zapoznana z materiałami końcowymi i został złożony wniosek o "wznowienie tego postępowania", a decyzji umarzającej postępowanie nie doręczono pełnomocnikowi skarżącej – adwokatowi. W związku z powyższymi twierdzeniami przed rozprawą wyznaczoną na dzień 18 stycznia 2011 r., udzielono Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu akta sprawy [...] Sądu Rejonowego wraz z dokumentacją przedstawioną przez Wójta Gminy A przy piśmie z dnia 17.08.2009 r. Wobec odroczenia rozprawy z powodu konieczności rozpoznania złożonego na rozprawie wniosku o wyłączenie sędziego sprawozdawcy, na ponawiane kilkakrotnie żądanie Sądu Rejonowego o zwrot akt jako niezbędnych do dalszego postępowania, akta zwrócono po sporządzeniu uwierzytelnionych kserokopii dokumentów pochodzących z akt administracyjnych przekazanych Sądowi przez Wójta Gminy A. Na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. Sąd z urzędu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuścił następujące dowody z: 1.oryginałów: pisma Wójta Gminy A z dnia 17.08.2004 znak [...] skierowanego do Sądu Rejonowego oraz stanowiącej załącznik do tego pisma decyzji Wójta Gminy A z dnia 30 czerwca 2009 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego o rozgraniczenie i przekazanie z urzędu sprawy Sądowi Rejonowemu, znajdujących się przy aktach sprawy III SO/Kr 13/09, po ich uprzednim wyłączeniu ze sprawy III SAB/Kr 51/09, 2. akt sprawy III SO/Kr 13/09 i III SAB/Kr 51/09 na treść przedmiotu tych spraw i sposobu ich załatwienia, 3. akt administracyjnych [...] (część) już przedstawionych przy odpowiedzi na skargę w sprawie III SO/Kr 13/09, 4. uwierzytelnionych kserokopii dokumentów znajdujących się na kartach 2,3,4,140-142, 143-145, 146-221, 223-240 tomu I i na kartach 254, 257-259, 268, tomu II akt sprawy sygn. [...] Sądu Rejonowego z wniosku Gminy A o rozgraniczenie m.in. przy udziale A. W., udzielonej WSA w Krakowie przy piśmie z dnia 23.12.2010 r. ( k. 61) i zwróconej na żądanie Sądu Rejonowego z dnia 25.03.2011 (k. 99) w dniu 22 kwietnia 2011 ( k. 107), 5. uwierzytelnionej kserokopii akt administracyjnych operatu rozgraniczenia decyzją z dnia 30.06.2009 r., znak [...] przedstawionych Sądowi Rejonowemu przy piśmie z dnia 17.08.2009 r., i znajdujących się przy sprawie [...] na treść tych dokumentów. Z przedstawionych dokumentów m.in. wynika co następuje: 1. Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008 r. , znak [...] Wójt Gminy A z urzędu wszczął postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości Gminy A objętej KW [...] stanowiącej działkę [...] z nieruchomościami sąsiednimi a to: - działką [...] obj. KW [...] - działką [...] obj. KW [...] - działką [...] obj. KW [...] - działką [...] obj. KW [...] własności skarżącej A. W. oraz - działką [...] obj. KW [...] współwłasności A. W. z innymi osobami, położonymi w obrębie D. 2. W postępowaniu rozgraniczeniowym skarżącą reprezentowała jej matka M. W., na podstawie pełnomocnictwa dnia 26 maja 2004 r. udzielonego na okres do 1 czerwca 2010 r., z notarialnie poświadczonym podpisem za nr [...]. Pełnomocnictwo to nie zawiera umocowania ustanowionych pełnomocników (rodziców skarżącej) do ustanowienia dalszych pełnomocników – odpis ( k. 207 akt [...]). 3. Wójt Gminy pismami z dnia 12.05.09 i 29.05.2009 ( k. 199 i 208) zawiadamiał m.in. M. W. jako pełnomocnika skarżącej odpowiednio o: możliwości zapoznania się z aktami sprawy dotyczącymi rozgraniczenia w/w wskazanych nieruchomości oraz przedłużeniu rozpatrzenia sprawy w terminie do 30 czerwca 2009 r. 4. W dniu 10 czerwca 2009 r. M. W. przeglądała ( k. 201) akta sprawy. Pracownicy urzędu nie dopuścili do czynności przybyłego z M. W. adwokata B. K., który przedstawił pełnomocnictwo z dnia 10 czerwca 2009 r. (k. 203) do działania w imieniu skarżącej w postępowaniu rozgraniczeniowym udzielone przez M. W. powołującą się na umocowanie pełnomocnictwem z dnia 26 maja 2004 r. 5. Decyzją z dnia 30 czerwca 2009 r., znak [...], Wójt Gminy A z powołaniem m.in. na przepis art. 34 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne orzekł o: - umorzeniu postępowania administracyjnego o rozgraniczenie nieruchomości stanowiącej działkę [...] własności Gminy A z nieruchomościami stanowiącymi działki [...] własności A. W. i [...] współwłasności tej skarżącej. Odpisy tej decyzji wraz z pouczeniem o dopuszczalności, terminie i sposobie odwołania skierowano m.in. do M. W. jako pełnomocnika skarżącej oraz do innych współwłaścicieli działki [...]. Złożona w aktach decyzja zawiera stwierdzenie, że wobec niezaskarżenia decyzja stała się ostateczna z dniem 14 lipca 2009 r. ( akta rozgraniczenia). 6. Organ Gminy nie uwzględnił złożonego w piśmie z dnia 22 lipca 2009 r. z daty wpływu 24.07.2009 wniosku adwokata B. K. o wyznaczenie nowego terminu do zaznajomienia się z aktami sprawy, przy którym przedłożono datowane na 16 czerwca 2009 (k. 213) pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą A. W. bezpośrednio temu adwokatowi do występowania w postępowaniu rozgraniczeniowym między działką [...] własność Gminy, a działką [...] własności skarżącej zawiadamiając adwokata o treści decyzji znak [...] z dnia 30 czerwca 2009 r., ( k. 211-216 akt sądu powszechnego). 7. Inną decyzją z dnia 30 czerwca 2009 r. znak [...] Wójt Gminy A na podstawie art. 105 § 1 k.p.a w zw. z art. 31 ust. 4 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne umorzył jako bezprzedmiotowe wobec zawarcia przed geodetą ugód mających moc ugody sądowej postępowanie o rozgraniczenie działki [...] własność gminy, z innymi nieruchomościami a to stanowiącymi działki [...], [...] i [...] objętymi postanowieniem o wszczęciu postępowania z 9 kwietnia 2008 r. Ta decyzja nie była kierowana do skarżącej ( akta rozgraniczenia). 8. Akta sprawy o rozgraniczenie przekazane przy piśmie Wójta Gminy A z dnia 17.08.2009 wraz z decyzją znak [...] z dnia 30 czerwca 2009 r. wpłynęły do Sądu Rejonowego w dniu 25 sierpnia 2009 r., a sprawa otrzymała sygnaturę akt [...] jako sprawa z wniosku Gminy A o rozgraniczenie z udziałem skarżącej oraz innych współwłaścicieli działki [...]. 9. W sprawie podjęte zostały czynności procesowe. Na rozprawie w dniu 7 września 2010 r. skarżącą reprezentowała M. W. na podstawie nowego pełnomocnictwa udzielonego 25 maja 2010 r. przez skarżącą przebywającą wówczas za granicą; podnosiła, że organ administracyjny nie zakończył postępowania administracyjnego "gdyż nie przesłał adwokatowi K. ustanowionemu przez skarżącą, decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy do sądu" ( k. 143, 140 akt sądu). 10. Na zapytanie Sądu Rejonowego, Wójt Gminy pismem z dnia 17.11.2010 r., ( k. 259, tom II akt sądowych) wyjaśniał, że decyzja z 30.06.2009 [...] jest ostateczna i nie toczy się żadne postępowanie administracyjne w sprawie tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zachodzi przesłanka do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i stosują środki określone w ustawie. Postawienie zarzutu bezczynności organowi administracji publicznej – Wójtowi Gminy A w załatwieniu sprawy o rozgraniczenie objętej postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008 r. w istocie stanowi zarzut, że organ nie załatwił sprawy w terminie określonym art. 35 kodeksu postępowania administracyjnego – dalej k.p.a.- lub ustalonym w trybie art. 36 kpa z przyczyn zależnych od organu. Jest okolicznością bezsporną, że przed wniesieniem skargi na bezczynność Wójta skarżąca wykorzystała dostępny jej w rozumieniu przepisów art. 52 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a), środek odwoławczy w postaci zażalenia opartego na przepisie art. 37 kpa, wniesionego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak również, że postanowieniem SKO z dnia 15 stycznia 2009 r. uznając zażalenie za uzasadnione wyznaczono Wójtowi A termin 60 dni do załatwienia sprawy, który nie został dotrzymany. Przewidziany przepisem art. 54 § 1 p.p.s.a tryb wnoszenia skargi za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub – w obecnym brzmieniu przepisu także - przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi powoduje, że za datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego przyjmuje się dzień doręczenia skargi organowi, którego dotyczy (Por. np. uzasadnienie postanowienia NSA z 26.11.2011 II FSK 2405/10 (Lex nr 742355). Z tą datą powstaje obowiązek organu administracyjnego przesłania sądowi w terminie 30 dni skargi, wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W dacie doręczenia Wójtowi Gminy A skargi na bezczynność tego organu w załatwieniu sprawy o rozgraniczenie wszczętej postanowieniem z 9 kwietnia 2008 r., tj. w dniu 4 maja 2009 r., nie istniał akt odpowiadający formą sposobom załatwienia sprawy o rozgraniczenie. W dacie wniesienia zatem skargi na bezczynność Wójta Gminy A, Organ ten pozostawał w bezczynności i na ten stan skarga była uzasadniona. Jednakże wniesienie skargi na bezczynność organu nie niesie za sobą ustawowego obowiązku organu wstrzymania się od dalszych czynności w sprawie. Dnia 30 czerwca 2009 r. Wójt Gminy A wydał z powołaniem m.in. na przepis art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne ( tj. Dz. U. z 2010 r. nr 193, poz. 1287 z późn.zm.), decyzję umarzającą postępowanie wszczęte postanowieniem Wójta z 9 kwietnia 2008 r. o rozgraniczenie nieruchomości Gminy A (działka [...]) z nieruchomościami stanowiącymi własność (działka [...]) lub współwłasność (działka [...]) skarżącej i przekazującą sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. Takie rozstrzygnięcie jest jednym ze ustawowo przewidzianych sposobów załatwienia sprawy o rozgraniczenie na etapie postępowania administracyjnego. W myśl przepisu art. 34 ust. 1 w zw. z art. 33 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne – dalej ustawa- podejmuje się je wówczas jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody a organ uzna, że zebrane dowody lub brak zgodnego oświadczenia stron nie dają podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu. W takiej sytuacji upoważniony geodeta dokonuje czynności opisanych w art. 34 ust. 1 ustawy, a (burmistrz, prezydent miasta) – jako ustawowo wyznaczony do przeprowadzenia rozgraniczenia organ (art. 30 ust.1), wydaje decyzje opartą na przepisie art. 34 ust. 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny już w uchwale 5 sędziów NSA z dnia 19 maja 2003 r., OPK 32/02 (ONSA 2003/4/123) wyjaśnił, że od decyzji umarzającej postępowanie administracyjne i przekazującej sprawę o rozgraniczenie z urzędu sądowi, wydanej na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne przysługuje stronie odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego. Przedmiotem kognicji kolegium odwoławczego jest ocena czy zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania i przekazania sprawy sądowi. O dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia odwołania adresaci decyzji z dnia 30 czerwca 2009 znak [...] byli – co wynika z jej treści, pouczeni – a jednym z nich była skarżąca działająca przez pełnomocnika matkę – M. W. Fakt otrzymania tej decyzji przez M. W. nie był kwestionowany, nie twierdzono też by stała się ona nieostateczna wskutek wniesienia odwołania. Uzyskanie przez decyzję z dnia 30 czerwca 2009 r. przymiotu decyzji ostatecznej obligowało Wójta Gminy do przekazania akt postępowania administracyjnego Sądowi Rejonowemu do rozpatrzenia sprawy o rozgraniczenie, co nastąpiło przy piśmie z dnia 17 sierpnia 2009 r. Od dnia 30 czerwca 2009 r. ustał zatem stan bezczynności Wójta Gminy w załatwieniu sprawy wszczętej postanowieniem z 9 kwietnia 2008 r. o rozgraniczenie nieruchomości Gminy z nieruchomościami (własną i współwłasnością skarżącej), gdyż organ podjął przewidziany ustawą akt – decyzję – stanowiący sposób zakończenia postępowania rozgraniczeniowego na etapie postępowania administracyjnego. Należy tu tylko przypomnieć, że nawet wydanie decyzji o rozgraniczeniu w trybie art. 33 ust. 1 ustawy nie jest równoznaczne z definitywnym zakończeniem sprawy o rozgraniczenie, a tylko kończy fazę postępowania administracyjnego. W myśl bowiem art. 33 ust. 3 ustawy strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy (ustalonej decyzją) może żądać w terminie 14 dni od doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi. Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz orzecznictwie sądów administracyjnych w przypadku wniesienia żądania przekazania sprawy sądowi w trybie art. 33 ust. 3 ustawy, w zakresie objętym żądaniem decyzja o rozgraniczeniu traci moc, a sąd powszechny rozgranicza nieruchomości własnym orzeczeniem. Jest to skutek identyczny jak w sprawie, w której umorzono postępowanie o rozgraniczenie i przekazano sprawę sądowi. Zebrane w niniejszym postępowaniu dowody przeczą stanowisku skarżącej, w myśl którego omawiana decyzja z 30 czerwca 2009 r. nie kończy postępowania wszczętego 9 kwietnia 2008 r. Kończy ona to postępowanie w takim zakresie w jakim skarżąca jest stroną tego postępowania, tj. właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości, która graniczy z nieruchomością Gminy. To bowiem ten podmiot, który składa wniosek o rozgraniczenie lub wszczyna postępowanie z urzędu określa, które granice nieruchomości uważa za sporne z nieruchomościami sąsiednimi. To, że postanowieniem z 9 kwietnia 2008 r. objęto też inne nieruchomości graniczące z nieruchomością gminy, oznacza tylko, że jednym postępowaniem objęto szereg spraw z których każda mogła być przedmiotem odrębnego postępowania. Inną decyzją również podjętą dnia 30 czerwca 2009 r. nr [...] umorzono jako bezprzedmiotowe (wobec zawarcia ugód) postępowania o rozgraniczenie nieruchomości Gminy z innymi nieruchomościami. Bezzasadne jest upatrywanie niezakończenia postępowania o rozgraniczenie z nieruchomościami skarżącej, wobec niedoręczenia decyzji z 30 czerwca 2009 r. adw. B. K. oraz niedopuszczenia go do czynności w postępowaniu przed tą datą. W świetle znajdujących się w aktach pełnomocnictw – dopiero pełnomocnictwo z dnia 16 czerwca 2009 r. udzielone bezpośrednio przez skarżącą A. W. adw. B. K. umocowało go do czynności w postępowaniu. Jak wynika z przepisu art. 33 § 3 k.p.a. ustanowienie pełnomocnictwa jest skuteczne wobec organu dopiero od chwili dołączenia do akt oryginału lub urzędowo poświadczonego podpisu. Na to pełnomocnictwo powołał się adw. B. K. dopiero w piśmie z 22.07.2009 (z datą wpływu 24.07.2009), przy którym zostało doręczone, a więc po dacie decyzji i dacie stwierdzenia jej ostateczności. Nie zaistniał zatem obowiązek doręczenia odpisu decyzji pełnomocnikowi skarżącej w osobie adw. B. K. w miejsce działającej pełnomocniczki M. W. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08 ( ONSAiWA 2009/4/63, Lex nr 463487) przepis art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a tej ustawy – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Uchwała powyższa jest dla składu orzekającego w sprawie wiążąca na zasadach określonych przepisem art. 269 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze, że zarzucany organowi stan bezczynności ustał z datą wydania w dniu 30 czerwca 2009 r. decyzji umarzającej postępowanie rozgraniczeniowe i przekazującej sprawę sądowi powszechnemu, orzeczono jak w sentencji postanowienia o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).