II SA/Kr 1149/11

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2011r na posiedzeniu niejawnym wniosku J.U. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 maja 2011r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie p o s t a n a w i a 1. zwolnic skarżącą od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi, 2. w pozostałym zakresie oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE W dniu 3 listopada 2011r. skarżąca J.U. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2011r. wydaną w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień wdowie po kombatancie. Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną, samotność. Wskazuje, iż zamieszkuje sama, utrzymuje się jedynie z renty rodzinnej. Jest w podeszłym wieku. Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód osiągany przez skarżącą z tytułu renty rodzinnej w wysokości [...] zł. Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada ona na własność żadnych nieruchomości, zamieszkuje na zasadach dożywotniego prawa do korzystania z mieszkania. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Skarżąca podaje, iż łącznie koszty miesięczne utrzymania kształtują się na poziomie 480 zł , plus leki – 300 zł, żywność około 500-600 zł. Dodatkowo wskazuje na wydatki okresowe w skali roku takie jak np. zakup opału, sprzęt rehabilitacyjny, wywóz nieczystości stałych itp. – na około 4000 zł rocznie. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym jej utrzymaniu. W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych należnych na obecnym etapie postępowania bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów w wysokości [...] zł , samotność, podeszły wiek, wykazane obciążenia budżetu domowego, brak jakiegokolwiek własnego majątku - w odniesieniu do oświadczonych i zwyczajowych podstawowych wydatków na utrzymanie, braku oszczędności i cennych ruchomości - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od wpisu sądowego. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącej, wykazane koszty i obciążenia budżetu domowego – uiszczenie obecnie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych, natomiast zwolnienie skarżącej od wpisu sądowego zapewni jej przewidziane Konstytucją RP prawo do sądu. Natomiast nie widzi się podstaw do pełnego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżąca posiada stały, pewny dochód z tytułu renty rodzinnej, nie ma również innych osób – nie posiadających własnego dochodu na utrzymaniu, co stanowiłoby dodatkowy balast finansowy dla wnioskodawczyni. Nie wykazuje również nadzwyczajnych okoliczności – jak np. szczególne koszty związane ze spłatą kredytów – wpływających w sposób istotny na budżet domowy. Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób nie należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w części należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).